Кіріспе

Еврей Киелі кітаптарының Құдас кітабындағы 32-тараудағы өлең.

Мұсаның жыры – еврей Киелі кітаптарының Құдас кітабындағы өлеңге берілген атау, бұл өлең Мұсаның Небо тауындағы өлімінен бұрын айтылған деп есептеледі. Кейде бұл ән 32-тарау деп аталады, бірақ 32-тараудың ішінде әнге жатпайтын 9 аят (44–52) бар. Оның жазылған мерзімі он екінші ғасырдан бастап бесінші ғасырға дейін деп саналады.

Киелі кітаптағы оқиғалар

31-ші Жарғының 16–18-аяттарына сәйкес, YHVH Мұсамен және оның тағайындалған жаңарушысы Ешуамен «кездесу шатырында» кездесіп, Мұсаның қайтысынан кейін Израиль халқы YHVH олармен жасаған келісімнен бас тартатынын және олар басып алған елдердің құдайларына табынатынын айтты. YHVH Мұсаға ән сөздерін жазып алып, оны қауымға үйретуді бұйырды, осылайша ол Израиль балаларына қарсы Мен үшін куә болады деді. 22-аятта Мұсаның берілген нұсқауларға сәйкес істегені айтылады, ал 30-аятта ол «бұл әннің сөздерін Израиль жиналысының баршасына жеткізіп бітірді». Ән ақынның айтарын тыңдау үшін аспан мен жерді шақыратын кіріспемен (1–3-аяттар) басталады. 4–6-аяттарда тақырып анықталады: ол YHVH-ның Өзінің бұзылған және сенімсіз халқына көрсеткен турашылдығы мен адалдығы. 7–14-аяттар Израильді шөл даладан қауіпсіздікпен алып өткен және оларға бай және құнарлы жер берген YHVH-ның қамқорлығын көрсетеді. 15–18-аяттар Израильдің адалдықтан айырылуы мен құдайсыздыққа түсуіне арналған. Осы қателік YHVH-ді оларды (19–27-аяттарда) ұлттық апаттармен және жақында ұлттық құрып жоюмен қорқытуға мәжбүр етті. 28–43-аяттарда YHVH-ның Израильдіктерге олардың ең қиын сәттерінде сөйлеп, оларды дұрыс жолға салуға және жауларына жеңіс беруге қатысты әрекеттері сипатталған. Тауратта бұл ән екі параллель бағанада ерекше форматта жазылған.

Сыншылдық көзқарас

Паралелизм ерекше реттелген. Өлеңнің жалпы жоспары 78, 105 және 106-шы Забурларға, Езекиел кітабының 29-шы тарауына, сондай-ақ Езекиел кітабының 26 және 33-шы тарауындағы аллегорияларға ұқсас. Өлеңнің бастапқы тармағы Ишая кітабының басында да қайталанады.

Ғылыми көзқарастар

Қазіргі заманғы құжаттамалық гипотезаға сәйкес, өлең бастапқыда жеке мәтін болған, оны деутерономист екінші басылымға (2-ден) енгізген, мәтіннің екінші басылымы (яғни, "Dtr2" қосымшасы болды). Өлеңнің бір бөлігі болашақ уақытта жазылған, ол Жахуаның исраилдіктердің дін тастауына байланысты жазалауына және олардың жойылуына әкелгенін сипаттайды. Dtr2 Яһуда патшалығының Вавилонға жер аударылуына жауап ретінде жазылған деп есептеледі, сондықтан Dtr1 (Дұрыс заңның гипотезалық бірінші басылымы) оң көзқарасы мен алдағы алтын ғасыр туралы үміті енді тиімсіз болып көрінеді. Осылайша, өлең Dtr2 мақсатына сай келеді, Израильдің бақытсыздығын кейіннен түсіндіруге мүмкіндік береді және, мүмкін, сол кезде жазылған. Яһуди және христиан дәстүрлерінде бұл ән Мұсаға жатқызылған, бірақ сын тұрғысынан қарағанда, өлеңдегі жағдайлар Мұсаның авторлығын мүмкін емес етеді. Құдайдан шығу және шөлде саяхаттау шаралары алыс өткен оқиғалар. Автордың замандастары олар туралы әкелерінен білген болуы мүмкін (7-аят). Исраилдіктер Кәнаан жеріне қоныстанды (13–14-аяттар); олардың пұтқа табынуына (15–19-аяттар) жеткілікті уақыт өтіп, олардың құрылуға жақын болуына себеп болды. Олар басқа діндердің жауларынан қатты қысым көрді (30-аят); бірақ Яхве халқына көмектесіп, құтқаруға уәде берді (34–43-аяттар).

Әннің датасы

Әннің кім және қашан жазғаны туралы пікірлер әртүрлі. Мичиган университетінен Джордж Менденхолл осы әнді Ебен-Езер шайқасында израильдік әскерлер жеңілгеннен кейін жазған деп санайды, ал авторы – пайғамбар Самуил болған деседі.

Ол былай дейді: «Бұл өлең Шило қаласы қирағаннан кейін ғана жазылуы мүмкін» және «осы мәтінде, Быblos-тан алынған буындық мәтіндердің тілі мен тұлғаларымен көптеген тілдік сәйкестіктер бар; бұл сәйкестіктер Мысырдан шығу кітабының 15-тарауы, Төрелер кітабының 5-тарауы, Ережелер кітабының 33-тарауы және Жаратылыс кітабының 49-тарауы төңірегінде шоғырланған». Егер 31:14–23-тараптарының барлығы JE-ге жатқызылса, өлең одан бұрынғы кезеңде жазылған деп есептелді және Иоас пен Еробоам II тұсындағы Ассирия соғыстарымен (шамамен б.з.д. 780 ж.) бір дәуірде болған деп саналды. Осы кезеңге Август Диллман, Шредер, Сэмюэл Оетли, Генрих Эвальд, Адольф Кампхаузен және Эдуард Гийом Эжен Рёсс сілтеме жасайды. Куэнен мен Драйвер 21-аяттағы «халық емес» деген сөзді Ассириялықтарға қатысты деп есептейді, сондықтан әнді Еремия мен Езекиел дәуіріне (шамамен б.з.д. 630 ж.) жатқызады; ал Корниль, Штуернагель және Бертоле оны көшпелі өмірдің соңғы жылдарына, яғни Екінші Ишая кезеңіне жатқызады.

Ескі Келісімдегі басқа жерлерге ұқсастық

Ишая 1:2-де, Деутерон 32:1-ге ұқсас, көк пен жерді куәгер ретінде шақыру арқылы Ишаяның кіріспесі Мұса жырларының стилінде басталады. 50-заты 50:1 және 50:4-те де Деутерон 32:1-ге ұқсас басталады, бұл Псалмды поэзиялық тұрғыдан да Мұса жырларының стилінде жазады.

Музыкалық күйлер

Нақтылау үшін, Cantemus Domino үшін "Теңіз әнін" қараңыз. Мишель Ришар Делаландтың "Audite cæli quæ loquor" үлкен мотеті, S.7. Франческо Провензаленің "Audite caeli". Мұсаның әндерінің екеуі де, Хабакук 3 ("Domine Audivi") және 1 Самуил 2 ("Exultavit Cor Meum") сияқты, шіркеуде ән саналады.