Кіріспе

Жапон суретшісі Шико Мунаката (棟方 志功) - Жапонияның Шова дәуірінде белсенді еңбек еткен жырлы-блокты суретші. Ол sōsaku hanga қозғалысы мен mingei (халық өнері) қозғалысымен байланысты. Мұнаката 1952 жылы Швейцарияның Лугано қаласында өткен Екінші халықаралық баспа көрмесінде "Үздік сыйлық" алды, 1955 жылы Бразилиядағы Сан-Паулу биенналында бірінші орын алды, содан кейін 1956 жылы Венеция биенналында Гран-при алды, ал 1970 жылы Жапон үкіметі өнер саласындағы ең жоғары құрмет - Мәдениет орденін берді.

Ерте өмір

Мунаката Аомори префектурасының Аомори қаласында туған. Отбасының кедей жағдайына байланысты ол тек бастауыш мектепте білім алған, алайда бала кезінен өнерге құштарлық танытты. Үшінші сыныпта ол сыныптастарына желкендерді суреттеуді бастады. Мұнаката кейінірек өзінің көркемдік еңбектеріне Винсент ван Гогтың (18531890) "Стилл-лайф: бес гүлді ваза" картинасы себепші болды деп мәлімдеді. Ван Гогтың шығармаларын көргеннен кейін, жас Мунаката "Аоморидің Ван Гог" болғысы келетінін айтты. 1924 жылы Мунаката майлы бояумен сурет салуға деген шешімін жүзеге асыру үшін Токиоға көшіп келеді. Мұнакатаның алғашқы мансабында қиындықтар болған жоқ. Суреттерін сата алмай, аяқ киім жөндеумен айналысып, күнкөріс үшін наттто сата бастады. Ол төрт рет Бунтеннен (Жапонияның өнер академиясының көрмесі) бас тартылды, ақыры 1928 жылы оның бір суреті қабылданды. Алайда осы уақытқа қарай оның назары майлы бояудан жапондық дәстүрлі ағаштан жасалған баспа өнеріне ауысты.

Ағаштан жасалған суреттерге жол

1926 жылы Мунаката Каваками Сумионың "Жаздың ертегі желінің" қара-ақ ағаш кескінін көріп, қара-ақ басумен айналысуға шешім қабылдады. 1928 жылдан бастап, тағы бір танымал сосаку ханга баспашы Хирацука Юничи (1895-1997) Мунакатаның ағаш оюын үйретті. 1929 жылы оның төрт суреті Шунокай көрмесінде қабылданды, бұл оның жаңа медиаға деген сенімін күшейтті. Келесі жылы оның тағы төрт туындысы Кокугакай ұлттық көрмесіне қабылданды, осылайша оның мансабында қалыптасты. Оның шығармалары 1932 жылғы және 1936 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында өнер жарыстарының бір бөлігі болды. 1935 жылы миңге (халықтық өнер) қозғалысының атасы Янаги Соэцу (18891961) Кокугакайдың жыл сайынғы көктемгі көрмесінде Мунакатаның баспа суреттерін көріп, Мунакатаның Ямато ши Урувашидің жиырма бес баспа суретін сатып алды. Бұл оқиға Мунакатаның өмірін өзгертті. Содан бері Мунаката жапон халық өнерінің қозғалысымен тығыз байланысты болды. 1936 жылы Мунаката Киотоға барып, буддалық ғибадатханаларды аралап, көптеген мүсіндерді көрді. Мунакатаның буддалық діни бейнелерге бейімделуі оның көркемдік стиліне елеулі әсер етті. "Будданың он ұлы шәкірті" (1939) - оның ең ұлы шедеврі. Мұнакатаның үйі мен ағаш блоктарының көпшілігі 1945 жылы мамыр айында Токиоға америкалық бомбалау кезінде жойылып, оның үй жануарлары да қаза тапты. 1945 жылдан 1951 жылға дейін Тояма префектурасының Фукумицу қаласына көшіп келді.

Соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Мунаката көптеген ағаштан жасалған суреттер, акварель және майлы бояулар, каллиграфия және суретті кітаптар шығарды. Ол өзінің студиясын Токиоға жақын болу үшін Канагавадағы Камакураға көшірді. 1959 жылы АҚШ пен Еуропаға сапар шегіп, бірқатар шетел университеттерінде дәріс берді. Оның шығармалары Жапонияда да, шетелде де сыншылардың мақтауына ие болды және көптеген сыйлықтар алды. Мұнаката 1952 жылы Швейцарияның Лугано қаласында өткен Екінші халықаралық баспа көрмесінде "Үздік сыйлық" алды, 1955 жылы Бразилиядағы Сан-Паулу биенналында бірінші орын алды, содан кейін 1956 жылы Венеция биенналында Гран-при алды. 1970 жылы Жапон үкіметі оны мәдениет орденімен марапаттады. Мұнаката Токиодағы үйінде қайтыс болды. Оның қабірі Аомориде, ал оның қабір тасына Винсент ван Гогтың үлгісі қойылған.

Мазмұны мен әдісі

Мұнаката өзінің көптеген тақырыптарын Солтүстік Жапониядағы туған жері Аоморидің дәстүрлерінен, соның ішінде жергілікті халықтың табиғатты сүйетіндігі мен Небута фестивалі сияқты халықтық мерекелерден алған. Мұнакатаның ілімдері мен философиясы Шин буддизміне негізделген. Оның суреттерінде ағаштар мен өсімдіктерде мекендейтін Шинто kami бейнелейтін жүзіп жүрген жалаңаш әйелдер бейнеленген. Хэйан дәуірінің поэзиясынан шабыт алған Мунаката өзінің суреттеріне поэзия мен каллиграфияны енгізді. Бұл өте қысқа ойлы суретші кескен кезде бетімен ағашқа жуық тиіп тұрды. Оның сөзінше, "ақыл-ойға жол беріледі, ал құрал жалғыз жүреді". Мұнаката таңғажайып жылдамдықпен ою-өрнек жасап, дайындық эскиздерін мүлдем қолданбай, өз бетімен өмір сүруді қамтамасыз етті. Карьерасының алғашқы кезеңінде Мунаката тек қана ақ-қара принтерлермен жұмыс істеді. Кейіннен, Янаги Соэцуның (18891961) кеңесі бойынша Мунаката өзінің басып шығарған суреттерін артқы жағынан бояды, бұл техниканы urazaishiki деп атайды.

Мұнакатаның ағаштан жасалған суреттердегі философиясы

Сусаку ханга қозғалысының атасы Коширо Ончиден (1891-1955) айырмашылығы, ол суретшілердің "өзін" сурет салуда білдіруін жақтады, Мунаката өнер туғызушы ретінде барлық жауапкершіліктен бас тартты. Мунаката үшін көркем шығармашылық - табиғаттың күш-қуаты мен сұлулығының бір ғана көрінісі, ол ағаштан жасалған бұйымның өзінде бар. Мұнаката баспаға түсірілген суреттерді ханга емес, итага деп атады, бұл баспа процесінің орнына материалға баса назар аударды. (Бірдей канджимен жазылған хан - баспа процесін, ал ита - ағаш кескінін білдіреді). Мұнакатаның сөздері бойынша, "ханганың мәні мынада: адам тақтаның жолына түсуі керек, тақтада күш бар, ал құралды сол күшке қарсы мәжбүрлеуге болмайды". Мұнакатаның тақырыптық және көркемдік стилі ағаш материалдарының үстемдігі мен табиғаттың табиғи күші мен сұлулығы туралы философиясымен ерекшеленеді.

Филателия

Мунакатаның "Бензайтен" атты бір туындысы 1982 жылы Жапон үкіметі шығарған ескерткіш пошта маркасында Жапон заманауи өнері туралы серияның бір бөлігі ретінде пайда болды.