Кіріспе

Мексикалық иезуит Франсиско Хавьер Клавиджеро Эчегарей, SJ (кейде Франческо Саверио Клавиджеро; 9 қыркүйек 1731 - 2 сәуір 1787) - Мексика иезуитінің мұғалімі, ғалымы және тарихшысы. 1767 жылы иезуиттерді испан провинцияларынан қуып шыққаннан кейін ол Италияға барып, Месоамерика мен Мексиканың орталық алтипланосының Колумбқа дейінгі тарихы мен өркениеттері туралы құнды еңбек жазды.

Білім

Ол Пуэблада Сан-Жеронимо колледжінде грамматика, Сан-Игнасио иезуит колледжінде философия, латын және теология бойынша білім алуды бастады. Осы оқуын аяқтағаннан кейін ол Пуэбладағы семинарияға діни қызметкер болу үшін оқуға түсті, бірақ көп ұзамай иезуит болуды шешті. 1748 жылы ақпанда ол Мексика штатындағы Тепотзолан қаласындағы иезуиттер колледжіне оқуға ауысты. Ол сол жерде латын тілін әрі қарай да оқыды, сондай-ақ ежелгі грек, француз, португал, итальян, неміс және ағылшын тілдерін үйренді. 1751 жылы философияны одан әрі зерттеу үшін Пуэблаға қайтарылды. Бұл жерде ол Декарт, Ньютон және Лейбниц сияқты замандастарының еңбектерімен танысты. Кейін Клавихеро Мексика қаласына жіберіліп, Сан-Педро-и-Пабло колледжінде теологиялық және философиялық оқуын аяқтады. Мұнда ол басқа да атақты студенттермен, соның ішінде Хосе Рафаэль Кампой, Андрес Каво, Франсиско Хавьер Алегре, Хуан Луис Манейро және Педро Хосе Маркеспен бірігіп, бүгінгі күні "XVIII ғасыр мексикалық гуманистері" деп аталатын топтың бір бөлігі болды. Студент кезінде ол оқытушылыққа кірісіп, Сан-Ильдефонсо колледжінің префекті болды. Кейіннен ол иезуиттердің Семинария Майорында риторика кафедрасына тағайындалды, бұл ерекше тағайындалу, өйткені ол әлі діни қызметкер болып тағайындалмаған еді.

Діни ант, тәлім беру және тарихи зерттеулер

1754 жылы Клавиджеро діни қызметкер болып тағайындалды. Ол колониялық дәуірдің басында Үнді жастарына оқыту үшін құрылған Сан-Грегорио колледжінде сабақ бере бастады. Ол жерде бес жыл болды. Оның өмірбаянының үзіндісі: Сол бес жылда ол Сан-Педро-и-Сан-Пабло колледжінде көптеп жиналған мексикалық ұлтқа қатысты барлық құжаттарды үлкен қызығушылықпен зерттеді және одан кейін ол ұрпақтарға қалдырған тарихта жарияланған құнды қазыналарды үлкен шешіммен шығарды. Алайда Сан-Грегориода оның қиындықтары да болды. 1761 жылы 3 сәуірде иезуиттердің бас викарі, Педро Реалс әкесінің хаттары арқылы, сенің мойынсұнушылықтың мойынсұнушылықты толығымен құлатуың үшін, сенің міндетіңді жүктегендерге "Мен бұлай еткім келмейді" деп жауап бергені үшін, немесе кем дегенде бұл жауап жоғары тұрған адамға берілді, ол шын мәнінде қандай жолмен жүруге болатынын білмеді, сондықтан сіздің құрметіңіз сіздің міндетіңізді орындап, қабылдауы керек. Сізді басқа жерге көшірудің өзі шешім емес, ал Сіздің өміріңіз бен үлгіңіз еш қанағаттандырарлық емес, бұл колледжде өмір сүретіндердің бірегей мақсатын мүлдем жойып, сіздер орындаған жұмыс пен оқу орындарын басқаларға тапсырып отырсыз. Бұл "басқа жұмыстар мен зерттеулер" ата-баба Clavijero қатысты, бұл анық болып көрінеді ацтек кодекстер және кітаптар кезеңінің Жеңіс берілді колледжге Сан-Педро және Сан-Пабло Карлос де Sigüenza y Góngora. Клавиджеро Сигуензаның ізденістерінде үлгі болды және Сигуензаның үндістерге деген мейірімділігі мен сүйіспеншілігіне қатты риза болды. Сонымен қатар ол үндістердің еуропалықтармен қарым-қатынас жасамас бұрын қалыптасқан мәдениетінің көп бөлігін бағалады. Клавиджеро кодекстердегі логограммаларды түсінуге тырысудан ешқашан бас тартпады. Клавиджеро Пуэбладағы Сан-Хавьер колледжіне ауыстырылды, ол да үнді жастарының білім алуына арналған. Ол үш жыл бойы сол жерде сабақ берді. 1764 жылы ол тағы да Вальядолидке (қазіргі Морелия) сол жердегі семинарияда философиядан сабақ беру үшін ауыстырылды. Философияда ол өзінен бұрынғыларға қарағанда рационалист, бұл салада жаңашыл болды. Вальядолидте жақсы жұмыс істегендіктен, Гвадалахарадағы сол лауазымға көтерілді. Гвадалахарада ол өзінің Physica Particularis трактатын аяқтады, онда Cursus Philosophicus-пен бірге оның ғылыми және философиялық ой-пікірлері баяндалады.

Италиядағы иезуиттерді және Клавиджероның жұмысын қуып шығару

Испания Америкасындағы Бурбон реформасының және XVIII ғасырдың аяғында еуропалық монархтардың иезуиттерді жалпы жойып жіберуі нәтижесінде, король Карл III-нің бұйрығымен иезуиттер 1767 жылы 25 маусымда барлық испандық биліктен шығарылды. Клавиджеро колониядан шыққанда, алдымен Италияның Феррара қаласына барды, бірақ көп ұзамай Болоньяға көшіп барды, онда ол өмірінің қалған бөлігін өткізді. Италияда ол өзінің уақытын тарихи зерттеулерге арнады. Ацтектердің кодекстері, анықтамалық кітаптары мен алғашқы испан жаулап алушыларының жазбалары қалмаса да, ол бұрынғы зерттеулерінен алған мәліметтерін есінде сақтап қалды. Ол әрқашан ниет еткен еңбегін жаза алды, Мексиканың ежелгі тарихы Италияда прус Корнелиус де Паувтің еңбегі оның назарына түсті. Ол "Америкалықтарға қатысты философиялық зерттеулер" деп аталды. Бұл жұмыс Клавиджероға Колумбқа дейінгі американдықтардың табиғаты мен мәдениеті туралы еуропалық білімсіздіктің ауқымын ашқан және оның Мексиканың шынайы тарихын көрсетуге талпындырған. Ол өзінің тарихын зерттеуде бірнеше жыл жұмыс істеді, итальяндық кітапханалардан кеңес алды және Мексикадағы достарымен хат алысты, олар оның сұрақтарына сол жердегі түпнұсқалық еңбектерге жүгіну арқылы жауап берді. Ақыры оның жұмысы дайын болды. Ол он томнан тұратын, испандықтардың басып алуына дейінгі мексикалық мәдениеттің баяндамасын қамтиды. Бастапқыда қолжазба испан тілінде жазылған болатын, бірақ о. Клавьеро оны итальяндық достарының көмегімен итальян тіліне аударды. Кітап 1780-81 жылдары Цезенада басылып шықты және ғалымдар оны үлкен қанағатпен қабылдады. Көп ұзамай ол ағылшын және неміс тілдеріне аударылды. Ол испан тіліне де аударылып, Мексикада көптеген басылымдарға шықты. Көп ұзамай (1945) испан тілінде басылып шықты.