Кіріспе

Француз тарихшысы Жан де Венетт немесе Жан Филлонс (шамамен 1307 – шамамен 1370) – Венетта, Оизден шыққан француз кармелиттік монах, Париж, Мобер алаңындағы кармелит монастырының приоры және 1341 жылдан 1366 жылға дейін Францияның провинциялық басшысы болды. Ол "L'Histoire des Trois Maries" атты үш Мария туралы аңызға арналған ұзақ француз поэмасының авторы, өлеңнің басында өзінің есімін көрсетеді. 1735 жылдан бері Англия мен Франция арасындағы жүз жылдық соғыс кезеңіне арналған анонимді латын жылнамасының да авторы деп есептеледі. Соңғы онжылдықтарда олардың бір адам екендігі күмәнданып отыр, бірақ екеуі де кармелиттер болған сияқты көрінеді. Басқа тарихшылар қосымша авторды қажет деп санамайды, бірақ француздық жаңа басылымдар көбінесе "Chronique dite de Jean de Venette" ("Жан де Венеттке жатқызылатын жылнама") деп атап көрсетеді. Өзінің айтуынша, жылнама авторы шаруа отбасынан шыққан, ал оның өміріндегі оқиғаларға деген көзқарасы басқа жылнамашылардан едәуір өзгеше.

" Хроника "

Хроника 1340 және 1368 жылдар аралығындағы бірнеше тарихи оқиғаны баяндайды және 1340 жылы жазыла бастап, Жан де Венеттің 1368 жылы немесе одан кейін қайтыс болуымен аяқталады. Ол алғаш рет Spicilegium, 3-томда жарияланғанда, Уильям Нангистің (1300 жылы қайтыс болған) бұрынғы танымал жылнамасының "екінші жалғасы" ретінде қосылған. Көптеген бөлімдер бір уақытта және хронологиялық тәртіппен жазылғандықтан, ол бірнеше тарихи оқиға туралы өте сенімді, бірінші қолынан алынған мәліметтер береді. Деректер 1340-1368 жылдар аралығында екі автордың қатысқандығын көрсетеді. 1358-1359 жылдардағы жазбалар оқиғалармен бір мезгілде жасалды; егер жұмыс 1340 жылы басталса, оның ертерек бөлігі кейіннен түзетулерге ұшырады, бірақ Венетт өзінің жылнамасының бірінші бетінде (1340 жыл) оқиғаларды "көп жағдайда мен көргендей және естігендей" деп жазған. Хроника 1340 жылы басталады, осы кезде Венетт 13 жыл тұтқында болған, 1309 жылы босатылған (аты аталмаған) дін қызметкерінің болжамдары туралы айтады. Ол 1315 жылы болатын үлкен ашаршылықты және одан кейін болатын басқа да қорқынышты оқиғаларды болжаған. Венетт сол жылы жеті немесе сегіз жаста болғанын айтады, және ашаршылық болжағандай дәл болды, екі жылға созылды. Одан кейін ол Филипп IV өлгеннен кейін Франция тәжі үшін болған күрестің және Англияның Эдуард I-нің сол таққа талап етуінің себептерін айтады, осылайша Жүз жылдық соғыстың басталуына әкелген жағдайды сипаттайды. Оның тарихы егжей-тегжейлі және нақты. Ол сондай-ақ 1356 жылғы Креси шайқасын, шаруалар соғысын және Кале қамалын да егжей-тегжейлі сипаттайды. Бір ғалымның пікірінше, "Венетт – бірінші қатарлы жылнамашы емес. Ол көбінесе қате немесе шатастырылған, және оның біздің жалғыз немесе басты авторитетіміз болатын маңызды мәселелердің өте аз. Жылнаманың қызығушылығы, ол ақылды және сыншыл бақылаушының еңбегі болғандығында, үлкен және көбінесе трагикалық оқиғалардың куәсі болған, Фруассардың аристократиялық романтизміне пайдалы түзету жасайды және ресми Валуа нұсқасына мүлдем ықпал етпейді, Сен-Дени жылнамашылары сақтаған нұсқа және әлі күнге дейін француз тарихшылары көбінесе қабылдайды".

Өмірбаян

Венетте Париж университетінде теология магистрі болған және көп уақытын кармелиттердің жас мүшелері арасында оқуды насихаттауға арнады, сондай-ақ кармелиттер орденінің алғашқы тарихы туралы, оның негізін қалаушы Илиясқа дейін ақпарат жинады. Венетте білімсіздікті өз заманының көптеген проблемаларының, соның ішінде Қара өлімнің себебі деп есептеді және көптеген кармелиттерді оқу мен жазуды үйренуге ынталандырды. Венеттің еңбегінің ерекшелігі – оның шаруаларды жақсы түсінуі және оларға шынайы көңіл көрсетуі. Көптеген жылнамашылар ақсүйектердің көзқарасынан жазған. Оның қарапайым өсіп-өнгендігі оған осы шаруалардың ауыр өмірін ерекше түсінуге мүмкіндік берген болуы мүмкін. Оның еңбегінде он төртінші ғасырдың көптеген маңызды оқиғалары қамтылған, соның ішінде Қара өлім, Жүз жылдық соғыс және Шаруалар соғысы. 1340 жылы ол сол жылы пайда болған комета туралы айтады. Бұл кометаны Тренттік Августин де сипаттап, оны сол кезде Италияда болған эпидемияға кінәлады. Оның Жылнамадағы көптеген сілтемелеріне сүйенсек, Венетте Августинмен келіскені анық. 1348 жылдың тамыз айында тағы бір, әлі анықталмаған комета пайда болды, оны Венетте өзі көрген. Майк Бейли өзінің "New Light on the Black Death" кітабында бұл кометаны "Comet Negra" деп атайды. Венетте сонымен қатар Аян кітабынан үзінділер келтіріп, өзінің және айналасындағы хаосты түсінуге тырысады.

індет

Қара өлім – 1348 жылы Еуропада алғаш рет пайда болған қырып қыру індеті. Оның қайдан пайда болғаны әлі де даулы, бірақ Венетт оның бастауын "сенімсіздерге" жатқызады. Венетт пен басқалардың сөзіне қарағанда, қысқа мерзім ішінде күніне 500-ден астам адам көмілген. Бұл шамамен бір жылға созылды, бірақ кейінгі жылдары қайта келді. Венетт көптеген "ұялды" дін қызметкерлерінің өлгендерді аралап, соңғы қасиетті обрядтарды өткізбегенін атап көрсетеді, сондай-ақ "Дион қонақ үйі" сестерінің "өлімнен қорқымай, барлық мейірім мен көңілжайлылықпен ауруларды күтіп-баптағанын және олардың көпшілігінің өзі індеттен көз жұмғанын" қосымша айтады.

Жүз жылдық соғыс

Венетте жүз жылдық соғыстың бірнеше шайқастарын, мысалы Креси шайқасын, Кале қамалын және Пуатье шайқасын егжей-тегжейлі сипаттайды. Креси шайқасы туралы ол уақытты және күнді "Сент-Луи күні, 1346 жылғы тоғызыншы сағаттың соңы" деп көрсетеді. Ол генуэздік арбалетшілердің қаруларының жұмыс істемей қалғанын, олардың ылғалды болғандықтан және кептіруге уақыт берілмегендіктен пайдасыз болғанын айтады. Ол француз корольінің арбалетшілерді өлімге кесуге бұйрық бергенін, себебі оларды өзінің қорқыныштықпен қарағанын мәлімдейді. Ол осы жағдайды және француз армиясының одан әрі тәртіпсіздігі мен шатастығын француз корольінің "шапшаңдығынан" туындаған деп айыптайды. Венетте ағылшын садақшыларының жебелерін "көктегі жаңбыр сияқты, ал бұрын ашық аспан кенеттен қараңғырланып кетті" деп сипаттайды. Венетте халықтың баласы ретінде танымал болды және өмірінің соңына дейін монархияның билігін мойындады. Дегенмен, ол 1356 жылғы Пуатье шайқасынан кейін, Франция корольі мен оның ұлы тұтқынға алынып, үлкен сомада құн төленіп босатылғаннан кейін, ақсүйектерді халықты қорғамағаны үшін сынаудан тартынбады. Пуатье шайқасынан кейін көптеген ақсүйектер мен "Компаниялар" түрлі қалалар мен ауылдарды тонап, зорлады. Осы кез туралы Венетте былай дейді: "Осылайша, келіспеушілік пен үш қабаттың барлығы қолға алған ісінен бас тартты. Сол кезден бастап мемлекет пен елде бәрі нашарлап кетті. Елдің әр жерінде ұрылар мен қарақшылар көбейді. Ақсүйектер басқаларды жек көріп, олардың игілігі мен пайдасын ескермеді. Олар шаруаларды және ауыл тұрғындарын бағындырып, тонады. Олар өз елін жаулардан қорғамады, керісінше, оны таптап, шаруалардың мүлкін тонады. Регент олардың жағдайына ешқандай көңіл бөлмеген сияқты. Сол кезде Франция елі мен бүкіл мемлекет қайғыға толып, қорғаушысы мен қамқоршысы болмағандықтан, азаға батты. Венетте мұнда тек француз ақсүйектерін ғана емес, сонымен қатар шаруаларды және шіркеулерді тонаған "Компанияларды" да айтады."

Шаруалар соғысы

Венетте сондай-ақ Францияда болған шаруа соғысы (Жүз жылдық соғыстың бір бөлігі) туралы айтады. Ол Гиллом л’Алуэ бастаған француз шаруаларының тобы ағылшындармен бірнеше шайқаста жеңіске жеткенін әңгімелейді. 1356 жылдың қыркүйегінде Пуатье шайқасында ағылшындар француз королін тұтқындағаннан кейін, Франциядағы билік тиімсіз түрде Генералдық Штаттарға, Наварра королі Шарль Зұлымға және Джонның ұлы, кейіннен Карл V болған Дофинге бөлінді.

Сыртқы сілтемелер және қосымша оқу

П. М. Роджерс, Батыс өркениетінің аспектілері, (Прентис Холл, 2000), 353–365.
"Франциядағы шаруалар соғысында: Гийом л'Алуэ 1359 жылы", "De Re Militari: Ортағасырлық әскери тарих қоғамы", ред. Петер Кониецкий, 23 ақпан 2008 ж.