Радзимын шайқасы: 1944 ж. Польшадағы екінші дүниежүзілік соғыстың ірі тан шайқасы. Кеңес әскерінің жеңілісі Варшава көтерілісіне әсер етті. Тарихы мен себептері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Радзимын шайқасы – Қызыл Армияның 1-Белорусь майданы мен Германия армиясының Орталық армия тобы арасындағы бірнеше шайқастың бірі. Бұл шайқас 1944 жылдың 1-4 тамызы аралығында Люблин-Брест тамыздық шабуылының бөлігі болды, ол Багратион операциясының аяқталуымен, Варшава маңындағы Радзимын қаласының жанындағы Белоруссия стратегиялық шабуыл операциясы ретінде жүрді. Онда Воломинде ірі танк шайқасы болды. Бұл соғыс кезінде Польша аумағындағы ең ірі танк шайқасы еді. Қызыл Армияның Варшаваға жақындауы, Армия Крайованың (Үй Армиясы) Варшава көтерілісін бастауына себеп болды, олар Қызыл Армиядан көмек күтті. Шайқас кеңес әскерлерінің жеңілісімен және 3-ші танк корпусының қоршалуымен және жойылған күйі аяқталды; бұл жеңіліс Советтердің Варшава көтерілісіне көмектеспеу туралы шешіміне қаншалықты әсер еткені әлі анық емес.
The Battle of Radzymin was one of a series of engagements between the 1st Byelorussian Front of the Red Army and the Army Group Centre of the German Army. The battle was part of the Lublin Brest Offensive between 1 and 4 August 1944 at the conclusion of Operation Bagration the Belorussian strategic offensive operation near the town of Radzymin in the vicinity of Warsaw, part of which entailed a large tank battle at Wołomin. It was the largest tank battle on the territories of Poland during the war. The approach of the Red Army towards Warsaw served to initiate the Warsaw Uprising by the Home Army with expectation of help from the Red Army. The battle ended in a Soviet defeat and the encirclement and destruction of the Soviet 3rd Tank Corps; it is unclear to what extent this defeat contributed to the Soviet decision not to aid the Warsaw Uprising.
Жарыс алдында
Польшаға кіргеннен кейін Константин Рокоссовскийдің 1-ші Белоруссия майданы Варшаваға қарай шабуылын жалғастырды. 65-ші армия (12 дивизия) 1-ші гвардиялық танк корпусымен бірге Серок қаласына қарай жылжуы және содан кейін Варшаваны солтүстіктен айналып өтуі керек еді. 28-ші армия (9 дивизия) 1-ші механикаландырылған және 9-шы танк корпустарымен бірге тікелей Варшаваға қарай жылжуда, ал 47-ші армиядан Сидлце-Миньск-Мазовецкий желісі, ал 65-ші армиядан Соколов-Подласки-Венгров-Радзимін желісі арқылы бөлінді. Екі армия да, қосымша 2-ші және 4-ші гвардиялық атты корпустармен бірге, Варшава маңындағы Радзимін мен Воломиндегі неміс тактикалық қарсы шабуылын тойтаруға жұмылдырылды. Сонымен қатар, 47-ші армия (10 дивизия) Прагаға оңтүстік бағыттан жақындауды басып алуы, Варшаваның оң жағалауын басып алуы және Варшавадағы көпірлер арқылы немесе Гор Кальвариядағы уақытша көпір арқылы өзеннен өтуі керек еді. 70-ші армия (4 дивизия) 47-ші армияның артынан еріп, тактикалық резерв ретінде қызмет етуі тиіс еді. Сонымен қатар, майданның қалған күштері Висла өзенін оңтүстікке қарай, Магнусзев маңынан өтіп, қаланың оңтүстік және батыс жағынан айналып, Варшаваға шабуыл жасауға көмектесуі керек еді. 8-ші гвардиялық армия (9 дивизия) 1-ші поляк армиясымен (3 дивизия) және 69-шы армиямен (9 дивизия, 11-ші танк корпусының көмегімен) бірге Магнусзевте өзеннен өтуге дайындалды.
After crossing into Poland, the Red Army's 1st Byelorussian Front of Konstantin Rokossovsky continued its advance towards Warsaw. The 65th Army (12 divisions) together with the attached 1st Guards Tank Corps, was to advance towards the town of Serock and then outflank Warsaw from the north. The 28th Army (9 divisions) together with 1st Mechanized and 9th Tank Corps was advancing directly towards Warsaw and was separated from the 47th Army by the Siedlce Mińsk Mazowiecki line, and from the 65th Army by the Sokołów Podlaski Węgrów Radzymin line. Both armies, additionally supported by the 2nd and 4th Guards Cavalry Corps, were destined to take part in repelling a German tactical counter assault at Radzymin and Wołomin near Warsaw. At the same time, the 47th Army (10 divisions) was to seize the southern approaches to Praga, seize right bank Warsaw and cross the river through the bridges in Warsaw or through a temporary bridge in Góra Kalwaria. The 70th Army (4 divisions) was to follow the 47th and serve as a tactical reserve. At the same time the remaining forces of the front were to support the assault on Warsaw by crossing the Vistula south of it, near Magnuszew and outflanking the city from the South and West. The 8th Guards Army (9 divisions) together with the 1st Polish Army (3 divisions) and 69th Army (9 divisions aided by the 11th Tank Corps) were to cross the river at Magnuszew.
Шайқас
Кеңес барлау бөлімшелері шілде айының соңында Варшаваға жеткеннен кейін, 1944 жылдың 1 тамызында Варшава көтерілісі басталды. Миньск-Мазовецкийден оңтүстікке қарай генерал-майор Николай Веденеевтің 3-ші танк корпусы (КСРО 2-ші танк армиясының құрамында) солтүстік-батысқа қарай Окунев пен Воломин арқылы Радзиминге жылжып, Зегжедегі Нарев өзенінің үстіндегі стратегиялық көпірге дейін бес шақырымдай жетті. Веденеевтің ілгерілеуіне жауап ретінде немістер 31 шілдеде Радзимин маңында қарсы шабуылға көшті. 4 жеткіліксіз жарақталған танкілік дивизияның күштерімен жүргізілген шабуылдың мақсаты Варшава мен Висла өткелдеріне шығу жолдарын бақылауға алу және 2-ші танк армиясының үш танк корпусын жеке-жеке талқандау болды. Неміс маршалы Модельдің басшылығымен 4-ші, 19-шы, «Герман Геринг» және 5-ші СС танкілік дивизиялары әртүрлі бағыттардан жиналып, 31 шілде мен 1 тамыз аралығында Воломин ауданына жетті. 3-ші танк корпусы «Герман Геринг» және 19-шы танкілік дивизияларының алғашқы шабуылдарын қаһармандықпен тойтарғанмен, 4-ші және 5-ші СС танкілік дивизияларының келуі оқшауланған және аз санды бөлім үшін жайсыз жағдайға алып келді. 1 тамызда батыстан және шығыстан шабуылдаған 19-шы және 5-ші СС танкілік дивизияларының алдыңғы қатарлары Окуневте кездесіп, 3-ші танк корпусын 2-ші танк армиясының басқа бөлімдерінен бөліп тастады. Воломин ауданына тығырылған 3-ші танк корпусы 3 тамызда қоршалып, жойылды. 8-ші гвардиялық танкілік корпус пен 16-шы танкілік корпус 3-ші танкілік корпусты құтқаруға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды, ал 8-ші гвардиялық танкілік корпус ауыр шығынға ұшырады. Модель 8-ші гвардиялық танкілік корпусына шабуыл жасауды жоспарлағанмен, 19-шы және «Герман Геринг» танкілік дивизияларының Магнушев плацдармы маңындағы неміс қорғанысын нығайту үшін кері шегінуі Окунев маңындағы қалған неміс күштерін қорғанысқа көшуге мәжбүр етті. Белгісіз себептермен, 1944 жылдың 2 тамызында Варшаваға шабуылға дайындалған барлық армияларға бұйрық өзгертілді. 28-ші, 47-ші және 65-ші армияларға солтүстікке бұрылып, қорғаныссыз Вишков қаласын және Ливец өзенінің бойын басып алуға бұйрық берілді. 2-ші танк армиясы өз орнында қалды және жаяу әскердің қолдауысыз немістермен жеке күресуге мәжбүр болды. Сонымен қатар, 69-шы армияға тоқтауға, ал Василий Чуйков басқаратын 8-ші гвардиялық армияға шабуылды тоқтатып, Гарволин бағытынан неміс шабуылын күтуге бұйрық берілді. Одан әрі шайқас 10 тамызға дейін жалғасты, содан кейін немістер шегінді. Кеңес әскері ауыр шығынға ұшырады, бірақ бұл шығын Варшаваға жасалған шабуылдың жалпы бағытына әсер етпеді. 3-ші танк корпусы жойылды, 8-ші гвардиялық танкілік корпус ауыр шығынға ұшырады, ал 16-шы танкілік корпус та елеулі шығынға ұшырады. Жалпы алғанда, 2-ші танк армиясының шығыны соншалықты болды, ол 5 тамызға дейін майданнан алынып шығарылды.
After the Soviet reconnaissance units reached Warsaw in late July, on 1 August 1944 the Warsaw Uprising started. Starting from an area south of Mińsk Mazowiecki, Major General Nikolai Vedeneev's 3rd Tank Corps (part of the Soviet 2nd Tank Army) thrust northwest through Okuniew and Wołomin to Radzymin, reaching an area only three miles (five kilometers) from the strategic bridge over the Narew River at Zegrze. In response to Vedeneev's thrust, the Germans started a tactical counter attack near Radzymin on 31 July. The offensive, carried out by 4 understrength Panzer divisions, was to secure the eastern approaches to Warsaw and Vistula crossings, and aimed to destroy the three tank corps of the Second Tank Army in detail. Under the leadership of German Field Marshal Model, the 4th, 19th, Hermann Göring, and 5th SS Panzer Divisions were concentrated from different areas with their arrival in the area of Wołomin occurring between 31 July and 1 August 1944. Although the 3rd Tank Corps gamely defended the initial assaults of the Hermann Göring and 19th Panzer Divisions, the arrival of the 4th Panzer and 5th SS Panzer Divisions spelled doom for the isolated and outnumbered unit. Already on 1 August, the leading elements of the 19th and 5th SS Panzer Divisions, closing from the west and east respectively, met at Okuniew, cutting the 3rd Tank Corps off from the other units of the Second Tank Army. Pressed into the area of Wołomin, the 3rd Tank Corps was pocketed and destroyed on 3 August 1944. Attempts to reach the doomed tank corps by the 8th Guards Tank Corps and the 16th Tank Corps failed, with the 8th Guards Tank Corps taking serious losses in the attempt. Although Model had planned to attack the 8th Guards Tank Corps next, the withdrawal of the 19th and Hermann Göring Panzer Divisions to shore up the German defenses around the Magnuszew bridgehead forced the remaining German forces around Okuniew to go on the defensive. For unknown reasons, on 2 August 1944 all armies that were to assault Warsaw had their orders changed. The 28th, 47th and 65th Armies were ordered to turn northwards and seize the undefended town of Wyszków and the Liwiec river line. The 2nd Tank Army was left in place and had to fight the Germans alone, without support of the infantry. Also, 69th Army was ordered to stop while the 8th Guards Army under Vasily Chuikov was ordered to halt the assault and await a German attack from the direction of Garwolin. Further combat lasted until 10 August, when the Germans finally withdrew. Soviet losses were heavy, but not heavy enough to affect the overall course of their thrust to the vicinity of Warsaw. The 3rd Tank Corps was destroyed, the 8th Guards Tank Corps took heavy losses, and the 16th Tank Corps took significant losses as well. Overall, the Second Tank Army's losses were significant enough that it was withdrawn from the front lines by 5 August 1944.
Салдары
Жалпы алғанда, 1-10 тамыз аралығында 2-ші танк армиясы 409 адамды қаза қылды, 1271 адам жараланды және 589 адам жоғалып кетті. Сонымен қатар, 30 шілдеде армиядағы 679 танк пен өздігінен жүретін артиллериялық установканың 284-і жойылды (осы шығынның 40% қайта қалпына келтірілмейтін еді, яғни 113 бронетранспорттық құралды мұңсыз жоғалтты). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін коммунистік пропаганда 1944 жылғы Радзимин шайқасын мысалға келтіріп, неміс контршабуылының Қызыл Армияның Варшава көтерілісіне көмектесуіне кедергі келтіргенін дәлелдеді. Алайда, кеңес шабуылының неліктен тоқтатылғаны әлі белгісіз, себебі кейбір ресейлік мұрағаттар тарихшылар үшін жабық күйде қалып отыр. Кейбір польшалық және батыс тарихшылары кеңес шабуылы Сталинның Польша үкіметінің эмиграциядағы оппозициясына адал (советтікке қарсы ұстанымымен белгілі) Варшава көтерілісшілерін жою ниетімен тоқтатылғанын айтады. Кеңес басшылығы 3-ші танк корпусын қоршап, жойғаны үшін генерал-лейтенант Н.Д. Веденеевті кінәлаған жоқ. Веденеев шайқастан аман қалды және қолбасшылық лауазымында қалды. 1944 жылдың қараша айында 3-ші танк корпусы 9-шы гвардиялық танк корпусы болып қайта аталды.
Altogether, between 1 and 10 August, the 2nd Tank Army lost 409 killed in action, 1,271 wounded and 589 missing. In addition, it lost 284 tanks and self propelled guns (40% of these losses were non recoverable, amounting to 113 armored vehicles lost permanently) out of 679 available to the army on 30 July. After World War II, communist propaganda used the example of the Battle of Radzymin of 1944 as a proof that the German counter attack prevented the Red Army from helping the Warsaw Uprising. However, it remains unknown why the Soviet assault was halted as some Russian archives are still closed to historians. Some Polish and Western historians argue that the Soviet assault was halted because Stalin wanted the Warsaw insurgents, loyal to the Polish government in exile (known for its anti Soviet stance), destroyed. The Soviet command apparently did not blame Lieutenant General N. D. Vedeneev for the encirclement and destruction of the 3rd Tank Corps. Vedeneev survived the battle and remained in command. The 3rd Tank Corps was honored by being designated the 9th Guards Tank Corps in November 1944.