Шарлотта Максеке: Оңтүстік Африканың алғашқы білімді әйелі және қоғам қайраткері
Charlotte Maxeke
Шарлотта Максеке – Оңтүстік Африканың бірінші қара нәсілді әйел ғалымы, дін және саяси белсендісі. Б.ғ. ғылымымен бітірген, өмірбаяны мен жетістіктері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африкалық діни қайраткер және әлеуметтік-саяси белсенді Шарлотта Макгомо (туған аты Манья) Максеке (7 сәуір 1871 – 16 қазан 1939) – Оңтүстік Африканың діни қайраткері, әлеуметтік және саяси белсендісі; ол Оңтүстік Африкада университет дипломын алған алғашқы қара терілі әйел. 1903 жылы Огайо штатындағы Уилберфорс университетінен бакалавр ғылымы (B. Sc.) дәрежесін алып, сондай-ақ американдық университетті бітірген алғашқы қара нәсілді африкалық әйел болды.
South African religious leader and social and political activist
Charlotte Makgomo (née Mannya) Maxeke (7 April 1871 – 16 October 1939) was a South African religious leader, social and political activist; she was the first black woman to graduate with a university degree in South Africa with a B. Sc. from Wilberforce University Ohio in 1903, as well as the first black African woman to graduate from an American university.
Ерте өмір
Шарлотта Макгомо (туған аты Манья) Максеке 1871 жылдың 7 сәуірінде Га Рамокопа, Лимпопода дүниеге келді және Шығыс Кейп провинциясының Форт-Бьюфорт қаласында өсті. Ол Джон Кгопе Маньяның қызы, Батлоква тайпасының басшысы Модидима Маньяның ұлы, басшы Мамафа Рамокгопа мен Форт-Бьюфорттан шыққан кхоса әйелі Анна Манчи еді. Маньяның әкесі жол жөндеуші және пресвитериан дін қызметкері, ал анасы – мұғалім болған. Маньяның әкесінің әкесі Басото патшалығының маңызды кеңесшісі болды. Маньяның туған күні нақты емес, 1871, 1872 және 1874 жылдар аралығында болуы мүмкін. Оңтүстік Африканың Ішкі істер министрі Наледи Пандор Шарлотта Максеке өмірінің осы мәліметіне ерекше қызығушылық танытты, бірақ ешқандай жазба табылған жоқ. 1871 жылғы дата жиі қабылданады, өйткені ол оның кіші қарындасы Кэтидің жасымен (1873 жылы туған) қайшылық тудырмайды. 8 жасында ол Уитенегагедегі миссионерлік мектепте оқуын бастады. Голланд және ағылшын тілдерінде, математика мен музыкада жақсы нәтижелер көрсетті. Ол көп уақытын нашар оқитын сыныптастарына көмектесуге жұмсады, көбінесе сәтті болды. Пастор Ваухоп Маньяның тілдер саласындағы жетістіктеріне оның өзінің табысының көп бөлігін қарыз екенін айтты. Маньяның музыкалық қабілеті ерте жасынан-ақ көрінді. Шарлоттаның ән салуы туралы Біріккен шіркеудің пасторы және отбасының досы Генри Рид Нгкая: «Оның дауысы жұмақтың періштесінің дауысына ұқсас еді», – деді. Уитенегагеден кейін Шарлотта Порт-Элизабетке көшіп, Эдвард Мемориал мектебінде директор Пол Ксинивемен оқыды. Шарлотта орта мектепті рекордтық уақытта, ең жоғары бағалармен аяқтады. 1885 жылы, алмаз табылғаннан кейін, Шарлотта отбасымен Кимберлиге көшіп келді. Уилберфорста Манья болашақ күйеуі, 1874 жылдың 1 қарашасында МиддлДрифт қаласында туған кхоса дәрігері Маршалл Максекемен танысты. Олар 1903 жылы үйленді.
Charlotte Makgomo (née Mannya) Maxeke was born in Ga Ramokgopa, Limpopo on 7 April 1871 and grew up in Fort Beaufort, Eastern Cape. She was the daughter of John Kgope Mannya, the son of headman Modidima Mannya of the Batlokwa people, under Chief Mamafa Ramokgopa and Anna Manci, a Xhosa woman from Fort Beaufort. Mannya's father was a roads foreman and Presbyterian lay preacher, and her mother a teacher. Mannya's grandfather served as a key adviser to the King of the Basothos. Mannya's date of birth is in dispute, with possible dates ranging from 1871, 1872 to 1874. The Minister of Home Affairs of South Africa, Naledi Pandor, took special interest in this detail of Charlotte Maxeke's life, however, no records were found. The date in 1871 is also often accepted as it does not conflict with the age of her younger sister Katie who was born in 1873. At age 8, she began her primary school classes at a missionary school taught by the Reverend xh in Uitenhage. She excelled in Dutch and English, mathematics and music. She spent long hours tutoring her less skilled classmates, often with great success. Reverend Wauchope credited Mannya with much of his teaching success particularly with regard to languages. Mannya's musical prowess was visible at a young age. Describing Charlotte's singing Rev. Henry Reed Ngcayiya, a minister of the United Church and family friend said: "She had the voice of an angel in heaven." From Uitenhage, Charlotte moved to Port Elizabeth to study at the Edward Memorial School under Headmaster Paul Xiniwe. Charlotte excelled and completed her secondary school education in record time, achieving the highest possible grades. In 1885, after the discovery of diamonds, Charlotte moved to Kimberley with her family. It was at Wilberforce that Mannya met her future husband, Dr. Marshall Maxeke, a Xhosa born on 1 November 1874 at Middledrift. The couple married in 1903.
Саяси белсенділігі және кейінгі өмірі
Шарлотта Африка методистік епископтық шіркеуін Оңтүстік Африкаға әкелуде белсенді рөл атқарды және саяси қызметке осы шіркеу қатарында қатысты. АМЕ шіркеуінде Максеке Ізгі хабарды уағыздаумен, оқытумен және Оңтүстік Африкадағы африкалықтардың білім алуына қолдау көрсетумен шұғылданды. Кейіннен шіркеу оны Әйелдер миссионерлік қоғамының президенті етіп сайлады. 1902 жылы Оңтүстік Африкаға оралғаннан кейін, Максеке колониялық саясатқа қарсы күреске қатыса бастады. Ол Трансваальден келген тағы екі адаммен бірге Оңтүстік Африканың туысқандық ұлттық конгресінің алғашқы отырысына қатысты және ондағы санаулы әйелдердің бірі болды. Максеке Оңтүстік Африканың алғашқы әлеуметтік жұмыскері атанды, Йоханнесбургтің сот залына әлеуметтік жәрдемші ретінде тағайындалды және кәмелетке толмағандармен жұмыс істеді. 1912 жылы Максеке Блумфонтейнде Оңтүстік Африканың туысқандық ұлттық конгресінің ресми ашылуына қатысты. Ол саяси қызметі арқылы жол жинау заңдарына қарсы қозғалыстарға да белсенді түрде қатысты. Блумфонтейндегі жол жинауға қарсы науқан кезінде Максеке әйелдерді жол жинау заңдарына қарсы ұйымдастырып, наразылық акцияларын ұйымдастыруға итерме берді. Максекенің алаңдаушылықтары әлеуметтік мәселелерге де, шіркеуге қатысты мәселелерге де байланысты болды. Шарлотта Жоханнесбургте шығатын көптілді апталық газет «Umteteli wa Bantu»-да әйелдер мәселелері туралы жазды. 1918 жылы Максеке Банту әйелдер лигасының (БӘЛ) негізін қалады, ол кейіннен Африка Ұлттық Конгресінің Әйелдер лигасының бір бөлігіне айналды. Бұл шешім жол жинауға қарсы демонстрацияларға қатысқаннан туындады. Максеке басшылығымен БӘЛ негізінен кедей және ауылдық аймақтардан келген адамдардың наразылықтарын білдіру үшін құрылған халық қозғалысы болды. Ол Преториядағы әйелдердің дауыс беру құқығы үшін күрескен Әйелдер реформалық клубында сөз сөйледі, сондай-ақ Еуропалықтар мен Бантулар кеңесіне қосылды. Максеке Әйелдер миссионерлік қоғамының президенті болып сайланды. Максеке Витватерсрандтағы төмен жалақыға байланысты наразылықтарға қатысып, 1920 жылы Өнеркәсіп және коммерциялық жұмысшылар одағына қосылды. Максекенің көшбасшылық қабілеті Оңтүстік Африканың Білім министрлігін Африка біліміне қатысты бірнеше үкіметтік комиссиялар алдында куәлік беруге шақыруға мәжбүр етті. Бұл кез келген жыныстың африкалық өкілі үшін алғашқы жағдай еді. Ол апартеид жүйесіне қарсы және әйелдер құқықтары үшін күрескен көптеген көпұлттық топтарға қатысты. 1928 жылы Максекенің күйеуі Маршалл Максеке қайтыс болды. Сол жылы Максеке Йоханнесбургте африкалықтар үшін жұмыспен қамту агенттігін құрды және кәмелетке толмағандардың шартты түрде босатылу қызметкері ретінде жұмыс істеуге кірісті. Максеке 1930 жылдарға дейін Оңтүстік Африка саясатында белсенді болып, АҰК-ның жетекшісі қызметін атқарды. Оңтүстік Африка Әскери-теңіз күштеріндегі үш «Героиня» класындағы су асты кемелерінің әрқайсысы Оңтүстік Африканың күшті әйелдерінің құрметіне аталды: S101 – Tlôkwa халқының басшысы SAS Manthatisi, S102 – SAS Charlotte Maxeke, ал S103 – Lobedu халқының Жаңбыр патшайымы SAS Queen Modjadji. АҰК сондай-ақ жыл сайын Шарлотта Максекеге арналған естелік лекция өткізеді. Дурбандағы Беатрис көшесі оның құрметіне Шарлотта Максеке көшесі деп өзгертілді. Оңтүстік Африкаға Африка методистік епископтық шіркеуін әкеліп, президенті болып сайланған әйел ретінде оның мұрасы бүгінде Оңтүстік Африкадағы әйелдер лигасы, атап айтқанда «Шарлотта Максеке әйелдер қауымы» болып табылады. Блумфонтейндегі Мэйтленд көшесі Оңтүстік Африкаға қосқан үлесі үшін Шарлотта Максеке көшесі деп қайта аталды.
Charlotte became politically active while in the African Methodist Episcopal Church, in which she played a part in bringing to South Africa. While in the AME Church, Maxeke was heavily involved in teaching and preaching the Gospel and advocating education for Africans of South Africa. The church later elected her president of the Women's Missionary Society. Shortly after her return to South Africa in 1902, Maxeke began her involvement in anti colonial politics. She, along with two other individuals from Transvaal, attended an early South African Native National Congress meeting, and was one of the few women present. She was notably the first South African Social worker, appointed as Welfare Officer to the Johannesburg Magisterial Court and involved in juvenile work. Maxeke attended the formal launch of the South African Native National Congress in Bloemfontein in 1912. Maxeke also became active in movements against pass laws through her political activities. During the Bloemfontein anti pass campaign, Maxeke served as an impetus towards eventual protest by organizing women against the pass laws. Many of Maxeke's concerns were related to social issues as well as ones that concerned the Church. In Umteteli wa Bantu, a multilingual weekly Johannesburg newspaper, Charlotte wrote in in Xhosa about women's issues. In 1918, Maxeke founded the Bantu Women's League (BWL) which later became part of the African National Congress Women's League. This decision stemmed from her involvement in anti pass law demonstrations. The BWL under Maxeke was a grassroots movement that served as a vehicle for taking up grievances from a largely poor and rural base. She addressed an organisation for the voting rights of women the Women's Reform Club in Pretoria, and also joined the Council of Europeans and Bantus[clarify]. Maxeke was elected as the president of the Women's missionary society. Maxeke participated with protests related to low wages at Witwatersrand and eventually joined the Industrial and Commercial Workers Union in 1920. Maxeke’s leadership skills prompted the South African Ministry of Education to call her to call her to testify before several government commissions in Johannesburg on matters concerning African education. This was a first for any African of any gender. She continued to be involved in many multiracial groups fighting against the Apartheid System and for women's rights. Maxeke's husband, Marshall Maxeke, passed away in 1928. The same year Maxeke set up an employment agency for Africans in Johannesburg and also would begin service as a juvenile parole officer. Maxeke remained somewhat active in South African politics until her death, serving as a leader of the ANC in the 1930s. The three Heroine class submarines in service with the South African Navy were each named after powerful South African women: S101 is named SAS Manthatisi, after a chief of the Tlôkwa people, S102 is SAS Charlotte Maxeke, and S103 is SAS Queen Modjadji, named for the Rain Queen of the Lobedu people. The ANC also hosts an annual Charlotte Maxeke Memorial Lecture. Beatrice Street in Durban was changed to Charlotte Maxeke Street in her honor. As the woman who contributed and brought African Methodist Episcopal Church(AME) to South Africa and was elected as the president, her legacy right now in South Africa is the league for women namely 'Charlotte Maxeke ladies fellowship'. Maitland Street in Bloemfontein was renamed Charlotte Maxeke Street in honour of her contribution to South Africa.