Кіріспе

Лондондағы 19 ғасырдағы қайырымдылық. Англияның "Metropolitan Drinking Fountain and Cattle Trough Association" қауымдастығы 1859 жылы парламент мүшесі және меценат Сэмюэл Гурни мен адвокаты Эдвард Томас Уэйкфилд тегін ауыз су ұсыну мақсатымен Лондонда құрылған. Алғашқыда "Metropolitan Free Drinking Fountain Association" деп аталған бұл ұйым 1867 жылы мал суаруға арналған алаптарды да қамту үшін, сондай-ақ жануарлардың әл-ауқатын қолдау үшін атын өзгертті. 2011 жылы "Drinking Fountain Association" ретінде Ұлыбританияның ауыз су бұлақтарын картаға түсіруге бағытталған "Find a Fountain" науқанына қолдау көрсетуді бастады.

Өмірбаян

XIX ғасырда сумен қамтамасыз ету тоғыз жеке су компаниясы арқылы жүзеге асырылды, олардың әрқайсысы географиялық монополияға ие болды. Олар жеткіліксіз мөлшерде су берді, ол көбінесе ластанған, және 1854 жылғы холера эпидемиясы кезінде Джон Сноу осының себебін анықтады. Лондон халқы 1800 мен 1850 жылдар арасында екі еседен астам өсті, бірақ инфрақұрылымға инвестициялар жеткіліксіз болды. XIX ғасырдың ортасында қабылданған заңнама жағдайды жақсартуға көмектесті. Метрополитен кәріз комиссиясы құрылды, суды сүзгілеу міндетті деп белгіленді және Темзадағы су қабылдау орындары канализация төменгі жағына жылжытылды. Осы орайда, қоғамдық су ішу орындары қозғалысы басталды, алғашқыда Ливерпульде, онда 1847 жылы жергілікті билікке жеке су компанияларын сатып алу құқығы берілді. Олар алғашқы қоғамдық моншаларды салып, содан кейін қайырымдылықпен қоғамдық су бұлақтарын салуға көшті. Бұл бастаманы Сэмюэл Гурни қолға алды.

Ерте тарих

Қоғам 1859 жылы "Қоғам суын сүзгілер немесе басқа да қолайлы құралдармен судың тазалығы мен салқындауын қамтамасыз етпейтін қайнар көзін орнату немесе дамыту" талабымен құрылды. Алғашқы фонтан Холборн төбесінде, Сноу-Хиллдегі Ньюгейтсіз Сент-Сепульхр шіркеуінің қоршауында, Самуэль Гурни қаржысымен салынды және 1859 жылғы 21 сәуірде ашылды. 1867 жылы Холборн виадугының құрылысы кезінде ол көшірілді, бірақ 1913 жылы қайта орнатылды және қазірге дейін сол жерде тұр. Фонтан бірден танымал болды, күніне 7000 адам пайдаланды. Келесі алты жылда 85 фонтан салынды, бірақ қаржының көп бөлігі тікелей қауымдастықтан түсті; осы ақшаның көп бөлігін Сэмюэл Гурни берді, себебі қайырымдалықтар жеткіліксіз болды. Бірте-бірте қауымдастық евангелистік христиандық және тыйымшылық қозғалысымен байланысы арқасында кеңінен қабылдана бастады. Көптегендері тыйымшылық фонтандары деп аталды. Судың баламасы ретінде сыра басты назарда болды және көбінесе қауіпсіз болды. Тыйымшылық қоғамдарының нақты баламасы болмады, себебі шай мен кофе тым қымбат болғандықтан, суару фонтандары өте тартымды болды. Көптегендері қоғамдық үйлердің қарамағында орналасқан. Евангелистік қозғалыс кедейлерді шіркеулерді қолдаушы деп қарауына ынталандыру үшін шіркеу аулаларында фонтандар салуға шақырылды. Көптеген фонтандарда "Иса айтты: осы судан ішкен әркім тағы шөлдейді, бірақ Мен берген судан ішкен әркім ешқашан шөлдемейді" деген жазулар бар. 1877 жылға қарай қауымдастық кеңінен танылды және королева Виктория Эшердегі фонтанға ақша берді. Чарльз Диккенс кішісінің "Лондонның Диккенс сөздігі" 1879 жылы "Суару фонтандары" тақырыбында былай деді:

Соңғы бірнеше жылға дейін Лондон қоғамдық суару фонтандарымен және малға суату орындарымен жеткіліксіз қамтамасыз етілген. Бұл мәселені қазір Метрополитен Суару Фонтаны және Малға Суату Орындары Қауымдастығы жақсы қадағалап отыр, ол 800-ге жуық фонтан мен суату орындарын салған және қазір оларды күтіп ұстап отыр, онда күн сайын өте көп су тұтынылады. Жазғы күндері бұлақтан 300 мың адам пайдаланады, ал бір суату орыны 24 сағат ішінде 1800 жылқының қажеттілігін қамтамасыз етеді. Көптеген әсем фонтандар жеке қайырымдылықтар есебінен салынған. Олардың арасында баронесса Бурдет Коутстың Виктория және Регент парктеріндегі әдемі фонтандары, Хайд паркіндегі Визианаграм махаражасының фонтаны, Хамильтон орнындағы Торникрофттың миссис Браун фонтаны, Кью көпірінің солтүстігіндегі мистер Уилердің және Вестминстердегі мистер Бакстонның фонтандары бар. Жануарларға қатыгездік көрсетпеу жөніндегі Корольдік қоғаммен бірлесіп, жылқылар, ірі қара мал және иттің суату орындары салынды. Тірі мал әлі де нарыққа әкелінетін (Смитфилд және Метрополитен мал базарында); жылқылар көлік үшін маңызды болды. Бұрын қоғамдық үйлердің клиенттері үшін немесе ақы төлеп суату орындары ұсынылатын (мысалы, "Бұл жерде жылқысын суарушылар бір теңге төлеуі керек немесе сыра ішуі керек" деген жазу бар), ал тегін суату орындары үлкен өзгеріс жасады; Хансом таксилері жаңа тегін суату орындарын көрсететін карталармен саяхаттады, оларды викториялық май құю станциялары деп сипаттады. Қалған малға суату орындары негізінен үлкен граниттен жасалған, көбінесе гүлдермен безендірілген. Алдыңғы үлгілер құйма темірден немесе мырышпен қапталған ағаштан жасалған, бірақ екеуі де оңай зақымдалды.

ХХ ғасыр

Бірте-бірте бұл қауымдастық радикалдылығын жоғалта бастады. Бастапқыда Виктория дәуіріндегі жеке қайырымдылықтың бір көрінісі ретінде, еркін нарықтың шектеулерін мойындағандықтан, жергілікті билік көбірек мемлекеттік қызметтер ұсына бастағанда маңызы азайды, сондай-ақ евангелиялық бағыттағы дінсіздердің ықпалы төмендеді. Бай демеушілер танымал сәулетшілер жобалаған, қарапайым граниттік үлгілермен қатар, әсем фонтандарға тапсырыс берді. Ең әсемдері – 1862 жылы Анжела Бурдет Коутс Виктория саябағында салған, құны 6000 фунт стерлингтен асып кеткен және құлдардың азат етілуін еске алу үшін орнатылған Бекстон ескерткіш фонтаны. 1936 жылы қауымдастық суару науаларын салуды тоқтатты, себебі жылқының орнын көліктер мен жүк машиналары біртіндеп басты. Мектептер мен саябақтарда көбірек су ішуге арналған бұлақтар пайда болды, ал ескі кеселердің орнына гигиеналық жағынан жақсырақ деп есептелген су шашыратушылар орнатылды. 1929 жылғы парктері мен мектептері үшін жасалған кішкентай стандартты фонтан дизайны әлі де жиі кездеседі. Қауымдастық Су ішу бұлақтары қауымдастығы (Drinking Fountain Association) ретінде сақталды және 2000 жылы көбірек бұлақтар салу және барларын жаңғырту үшін Ұлттық лотерея грантын алды. Қазір ол мектептерде су ішу бұлақтарын салып, бар бұлақтарды қалпына келтіріп, дамып келе жатқан елдерде құдықтар мен басқа да су жобаларын жүзеге асырады.