Көне Ассирия патшайымы Шаммурамат

Кіріспе

Ежелгі ассириялық патшайым Шаммурамат (аккад: Sammu rāmat немесе Sammu ramāt), сондай-ақ Саммурамат немесе Шамирам және Семирамис деп те аталады, Жаңа Ассирия империясының қуатты патшайымы болды. Өзінің мансабын патша Шамши Адад V (б.з.д. 824–811) –дің басты жұбайы ретінде бастаған Шаммурамат, ұлы Адад нирари III (б.з.д. 811–783) билік құрған кезде ерекше беделді орынға ие болды. Шаммураматтың ресми мәртебесі мен лауазымына қатысты пікірталас бар, сондай-ақ оны теңтөре патша деп санау керек пе деген мәселе де ашық, бірақ ол ежелгі Таяу Шығыстың ең күшті және ықпалды әйелдерінің бірі болғаны айқын; ол күйеуі қайтыс болғаннан кейін патшайымдық мәртебесін сақтап қалған жалғыз ассириялық патшайым және әскери науқанға қатысқан, тіпті оған жетекшілік еткен жалғыз ежелгі ассириялық әйел. Шаммураматтың тегі нақты емес; оның аты батыс семит немесе шығыс семит ақкад тілінен шыққан болуы мүмкін. Оның туған жері ретінде ақкад тілінде сөйлейтін Ассирияның өзі, Вавилония (сонымен қатар ақкад тілінде сөйлейтін), Левант және Финикия қарастырылады. Егер ол шетелден келсе, әдетте ол ханшайым болған деп есептеледі. Оның күйеуінің билігі кезіндегі өмірі мен ықпалы туралы ештеңе белгілі емес. Адад нирари билік құрған кезде оның рөлі сол заманғы әйел үшін ерекше болды. Пазарчик стеласында айтылғандай, ол ұлын Сириядағы арамейлік Куммухқа қарсы жорыққа сүйемелдеді және олар екеуі де империяның шекарасын барлық бағытта кеңейтуге үлкен үлес қосты. Кейбір жазбаларда жергілікті билеушілер әдеттегідей патшаға ғана емес, сонымен қатар Шаммураматқа да құрмет көрсеткен. Барлық деректер Шаммураматтың өз заманының ең танымал тұлғаларының бірі болғанын көрсетеді. Шаммурамат кейінгі әдеби дәстүрде аңызға айналған батыр патшайым және қаһарман Семирамида ретінде бейнеленді, ол құдай Дерцетоның жартылай құдай қызы және Ниневия мен Ассирия империясын құрған аңызғы Нинус патшаның әйелі болды. Семирамидаға жатқызылатын ерліктердің қатарында Бактра қаласын қоршау кезінде жеңіске жеткені, Вавилон қаласын негіздегені және кейін мидиялықтар мен парсылар арасында кең таралған шалбардың жаңа түрін ойлап тапқандығы бар. Тарихи Шаммурамат пен аңызғы Семирамида арасында көптеген параллельдерді табуға болады.

Ancient Assyrian queen

Shammuramat (Akkadian: Sammu rāmat or Sammu ramāt), also known as Sammuramat or Shamiram and Semiramis, was a powerful queen of the Neo Assyrian Empire. Beginning her career as the primary consort of the king Shamshi Adad V (824–811 BC), Shammuramat reached an unusually prominent position in the reign of her son Adad nirari III (811–783 BC). Though there is dispute in regard to Shammuramat's formal status and position, and if she should be considered a co regent, it is clear that she was among the most powerful and influential women of the ancient Near East; she is the only known Assyrian queen to have retained her status as queen after the death of her husband and the only known ancient Assyrian woman to have partaken in, and perhaps even led, a military campaign. Shammuramat's origin is not clear; her name could equally likely be of West Semitic or East Semitic Akkadian origin. Proposed regions of origin include Akkadian speaking Assyria itself, Babylonia (also Akkadian speaking), Levant and Phoenicia. If originating as a foreigner she is typically assumed to have been a princess. Nothing is known of her life or relative influence and power in the reign of her husband. Under Adad nirari, her role was exceptionally prominent for a woman of the time. Per the Pazarcık Stele she accompanied her son on a campaign against the Aramean Kummuh in Syria and both she and Adad nirari are credited with expanding the borders of the empire in all directions. In some inscriptions, local governors made dedications not only to the king (as was customary) but exceptionally also to Shammuramat. All evidence suggests that Shammuramat was among the most renowned figures of her time. Shammuramat was immortalized in later literary tradition as the legendary warrior queen and heroine Semiramis, a half divine daughter of the goddess Derceto and the wife of the fictional Ninus, the legendary founder of Nineveh and the Assyrian Empire. Among the legendary feats ascribed to Semiramis were securing victory during a siege of the city of Bactra, the foundation of Babylon, and the invention of a type of pants/trousers later popular among the Medes and Persians. Numerous parallels can be drawn between the historical Shammuramat and the legendary Semiramis.

Атауы

Шаммураматтың аты, ассириялық жазуларда mí.sa am mu–ra mat деп жазылады (Самму рамат, Самму рамат немесе Шамму рамат деп транслитерацияланады), батыс семит немесе аккад тілінде шыққан болуы мүмкін. Батыс семит тілінде бұл šmyrm немесе šmrmt түрінде кездескен болуы ықтимал. Атының ең мүмкін этимологиясы – бұл батыс семит және аккад тілдеріндегі кең таралған атау үлгісіне сәйкес келеді, яғни батыс семит тілінде dn rāmu/rāmat ("dn биіктеп тұр") немесе аккад тілінде dn ramāt ("dn сүйікті"), мұнда dn – теофориялық (құдайдың аты) элемент. Самму, dsa(a) mu ("қызыл" мағынасында) деп аударылады, Жаңа Ассирия кезеңінде мәліметтері аз құдайдың аты болған. Сонымен қатар, әртүрлі балама этимологиялар да ұсынылған. Классикалық грек деректерінде Шаммураматтың аты Σεμιραμις (Semiramis) және Σεμυραμις (Semeramis) түрінде кездеседі. Б.з.д. 1 ғасырындағы грек тарихшысы Диодор Сицилийдің сөзіне қарағанда, бұл атау ассириялық "көгершін" сөзінен шыққан, себебі Σεμι (Semi) сөзі аккадтық summatu немесе summu (көгершін) сөзімен байланыстырылған. 7 ғасырлық еврей мидрашы "Левит Рабба" атаудың этимологиясын батыс семит тіліндегі šmy rʻm ("аспан күркірі") деп түсіндіреді, оны оның туған кездегі күркірген дауылға байланыстырады. 1991 жылы Моше Вайнфельд бұл атау финикиялық šmm rmm ("жоғары аспан") сөзінен шыққандығын болжады.

Шығу тегі

Шаммурамат б.з.д. 850 жылы дүниеге келген. Шаммураматтың тегі туралы замандас дереккөздерден ештеңе белгілі емес. Кейінгі классикалық дәстүрде Шаммурамат Левант немесе тума ассириялықтардан шыққан деп сипатталған. Қазіргі тарихшылар түрлі балама тектерді де ұсынады, бірақ барлық ұсыныстар болжам ғана. 1910 жылы Карл Фердинанд Фридрих Леман Хаупт оның Вавилон ханшайымы болғанын айтты, бірақ мұндай идеяны қолдайтын ешқандай дәлел жоқ. Вильгельм Эйлерс 1971 жылы оның Урартудан келген ханшайым болуы мүмкін екенін ұсынды, ал 1991 жылы Вайнфелд оның Ашкелоннан келген ханшайым екенін айтты. Ашкелон шығу тегі болуы шартты, себебі бұл қала сол кездегі ассириялық империялық мүдделерден тым алыс жатқан және ассириялық патшаның дипломатиялық салмағы төмен қаладан шыққан әйелге үйленуі ықтимал емес еді. 2001 жылы Джейми Новотни оның Сириядан, мүмкін Кархемиш, Гургум, Намри, Кью, Патина, Субрия, Бит Адини немесе Самъалдан келген ханшайым болуы мүмкін екенін ұсынды.

V Шамши-Адад билік құрған

Шаммурамат – Неоассирия патшасы Шамши Адад V (б.з.д. 824–811 жылдары) әйелі және патшайымы болған. Шаммурамат туралы сақталған мәліметтер өте шектеулі. Оның күйеуінің билік құрған кезеңінен белгілі болған материалдарда ол тек қана оның аты жазылған бір көз мөлдіресінде есімдері кездеседі. Сондықтан оның күйеуінің сарайындағы рөлі мен ықпалы көбінесе белгісіз болып қала береді. Көз мөлдіресіндегі жазу мынадай:

Адад-нирари III билік құрған

Шаммурамат өзінің ұлы Адад-Нирари III (811–783 ж.б.д.) билік құрған кезде ерекше көзге түсті. Адад-Нирари таққа отырғанда кәмелетке толмаған болса да, ол көбінесе жас болған деп есептеледі, бұл Шаммураматтың осындай маңызды рөл атқаруына мүмкіндік бергенінің бір себебі болуы мүмкін. Оның нақты рөлі мен мәртебесі әлі де даулы, бірақ ол өз заманының ең танымал тұлғаларының бірі болғаны анық. 2013 жылы Дэвид Кертай Шаммураматтың ұлының билігінде «патшайым» атауын сақтап қалғаны, ассириялық практикадағы жалғыз мысал, ол бір кезде регент болған болуы мүмкін деп болжады. 2004 жылы Сара К. Мелвилл Шаммураматтың ұлымен бірге регент болмағанын жазды, бірақ 2014 жылы ол Шаммураматтың «ұлының билігінің алғашқы жылдарында регенттік қызметін атқарғанын» жазды. 2013 жылы Стефани Далли Шаммураматтың Адад-Нираримен бірге билік құрғанына сенбеді. Саана Свард және Себастьян Финк сияқты бірнеше зерттеушілер оның теңестіруші болу мүмкіндігі әлі де талқыланып жатқанын атап өтеді. 2012 жылы Свард оның ресми мәртебесіне қарамастан, Шаммураматтың империяны басқаруда маңызды рөл атқарғанын, мүмкін, ұлы жас кезінде Шамши-Ададтың өлімінен кейін біршама отбасы басшысы рөлін атқарғанын көрсетті. Шаммураматтың кейінгі ассириялық жазбаларда кездеспеуіне себеп, Свардтың пікірінше, ассириялық патшалық идеологиясы «авторитетті әйел тұлғасының болуын қабылдау қиын» болған болуы мүмкін. Шаммураматтың ерекше билігі мен ықпалының ең маңызды көрсеткіші, және оны теңестіруші болған деп санайтын ғалымдар қолдайтын негізгі дәлел – қазіргі Түркиядағы Пазарчик маңында Адад-Нирари орнатқан шекаралық стела. Ассириялық патшалық жазуларының әртүрлілігі көбінесе тарихи және идеологиялық тұрғыдан маңызды болды. Пазарчик стеласы Шаммураматтың ұлымен бірге Сириядағы Куммух патшалығына қарсы әскери жорыққа қатысқанын көрсетеді; ол жорыққа қатысқан жалғыз ежелгі ассириялық әйел. 2020 жылы Себастьян Финк оның мәтіндегі айқындығы науқанды Шаммурамат басқарғанын және Адад-Нирари қатыспағанын көрсететінін ұсынды. Стелладағы жазуда жауынгерлік іс-әрекеттердің өзі Адад-Нирариге ғана жатқызылған, өйткені ассириялық идеологияда басқаша болу мүмкін емес еді, бірақ ассириялық аумақты кеңейту және стеланы орнату, әдетте патшаның ғана құқығы болған маңызды қызметтер Адад-Нирари мен Шаммураматқа бірлесіп жатқызылған, «олар» деген көпше түрімен көрсетілген. Сонымен қатар, стелада Адад-Нираридің Шамши-Адад пен Шаммураматтан шыққандығы айтылған, өйткені патшалар көбінесе тек әкесінің тегін атап көрсеткен. Шекаралық стеладағы жазудың толық мәтіні:

Shammuramat is more prominently attested in the reign of her son Adad nirari III (811–783 BC), when she reached an unusually prominent position. Though Adad nirari was probably not a minor upon his accession to the throne, he is generally assumed to have been quite young, which might partly explain why Shammuramat was allowed to take such a prominent role. Because of the limited source material, her exact role and position remains disputed, though it is clear that she was among the most renowned figures of her time. In 2013, David Kertai suggested that Shammuramat's continued use of the title "queen" in her son's reign, the only certain Assyrian example of this, could indicate that she for a time was queen regnant. In 2004, Sarah C. Melville wrote that Shammuramat was "probably not" co regent with her son but in 2014, she wrote that Shammuramat "possibly even acted as regent during the early years of her son's reign". Writing in 2013, Stephanie Dalley did not believe that Shammuramat was co regent with Adad nirari. Several recent researchers, such as Saana Svärd and Sebastian Fink, in their writings simply mention that whether she could be considered a co regent is still a matter of debate. In 2012, Svärd wrote that regardless of her formal position, Shammuramat was clearly an authoritative female figure who played an important role in running the empire, perhaps acting as a sort of pater familias after the death of Shamshi Adad while her son was young. Shammuramat does not appear in later Assyrian accounts, perhaps, per Svärd, due to Assyrian royal ideology finding it difficult to "accommodate the presence of an authoritative female figure". The most serious indicator of Shammuramat's exceptional power and influence, and the main evidence used by scholars who support her being a co regent, is a boundary stele (marker of the border) erected by Adad nirari near modern day Pazarcık in Turkey. Variations in the often formulaic Assyrian royal inscriptions were typically historically and ideologically important. The Pazarcık Stele establishes that Shammuramat accompanied her son on a military campaign against the Kingdom of Kummuh in Syria; she is the only known ancient Assyrian woman to take part in a campaign. In 2020, Sebastian Fink suggested that the fact that she was mentioned as prominently as she was in the text might indicate that the campaign was in fact led by Shammuramat and that Adad nirari was not present. The inscription on the stele ascribes the fighting activities themselves solely to Adad nirari, anything else would not have been possible in Assyrian ideology, but the important activity of extending Assyrian territory and setting up the stele, otherwise a traditional privilege only of the king, is attributed to both Adad nirari and Shammuramat, as indicated by a plural "they". It is furthermore significant that the stele outlines Adad nirari's descent from both Shamshi Adad and Shammuramat, given that kings usually only mentioned their paternal lineage. In full, the inscription on the boundary stele reads:

Шаммурамат өмір бойында танымал болған. Неоассирия империясының діни және салтанатты орталығы Ассурда орнатылған стелалар жиынтығы, «стеленрейхендер» деп аталатын осы жиынтықта патшалар мен ықпалды ер адамдардың лауазымды тұлғалары мен генералдары орнатқан көптеген стелалар бар, бірақ әйелдер орнатқан үш стела ғана бар (басқа екі әйел – Либбали-шаррат, Ашшурбанипалдың патшайымы және Сеннахиримнің белгісіз әйелі). Бұл стелалардың функциясы мен мақсаты әлі де белгісіз болса да, тек ерекше әйелдер ғана осылардың арасында өз стелаларын орната алғаны анық. Шаммураматтың Ассурдағы стеласы оған Пазарчик шекаралық стеласындағыдай атақтар береді. Шаммураматтың аты Ассирия астанасы Калхуда табылған екі бірдей мүсіннің жазуларында кездеседі. Бұл жазуларда Калху қаласының әкімі Бел-тарши-илумма мүсіндерді Набу құдайына арнап, қаладағы ғибадатханаға орнатып қойғаны жазылған. Набуды мақтағаннан кейін екі жазуда да Бел-тарши-илумма Ассирия патшасы Адад-Нирари мен патшайым Шаммураматтың «өмірлері үшін» жасалғанын және арналғанын жазған. Әдетте тек патша ғана есімдері айтылады. Шаммураматтың империяны басқарғанына дәлел ретінде бұрын қабылданған Сәбая стеласы болды, оны 806 жылы Адад-Нирари орнатты. Стелланың ескі аудармалары, мысалы Дэниел Дэвид Лукенбиллдің 1927 жылғы аудармасы, Шаммураматтың күйеуінің өлімінен бастап 806 жылға дейін бес жыл бойы империяны басқарғанын көрсетті, өйткені стелланың мәтіні Адад-Нираридің 806 жылы ғана «патшалық таққа отырғанын» және Арамеяға жорыққа шыққанын білдірді. Алайда, бұл жағдайдағы тиісті термин, рабиш ашабу, Лукенбиллдің «жасы жеткен» немесе «таққа көтерілген» деп түсіндіргені, басқа жазулардағы белгілі қолданысына сәйкес «мақтанышпен» немесе «кереметпен» сияқты мағынаны білдіреді. Шаммурамат саяси беделге ие болғаннан кейін, биліктен бас тартып, империядағы маңызды ғибадатханалардың бірінде, мысалы, Калхудағы Набу ғибадатханасында храм қызметкері болуы мүмкін, онда бұрын оған арналған мүсіндер орнатылған. Шаммурамат шамамен 798 ж.б.д. қайтыс болған.

Shammuramat was a famous figure already in her lifetime. Among the so called stelenreihen, a set of steles erected centrally in Assur, the religious and ceremonial heart of the Neo Assyrian Empire, there are innumerable steles erected by kings and influential male officials and generals, but only three erected by women (the other two women being Libbāli šarrat, the queen of Ashurbanipal, and an unknown wife of Sennacherib). Though the function and purpose of these stelae remains unknown, it is obvious that only exceptional women were able to erect their own stelae among the others. Shammuramat's stele at Assur gives her the same titles as in the Pazarcık boundary stele. Shammuramat is mentioned in inscriptions on two identical statues from Kalhu, the Assyrian capital. These inscriptions record that the statues were dedicated to the god Nabu by Bel tarṣi ilumma, governor of Kalhu, who set them up in the god's temple in the city. After a passage praising Nabu, both inscriptions record that Bel tarṣi ilumma had the status made and dedicated "for the life of" Adad nirari, king of Assyria, and Shammuramat, queen. Typically, only the king was mentioned. A previously accepted chief piece of evidence for Shammuramat having ruled the empire was the Saba'a Stele, erected by Adad nirari in 806 BC. Older translations of the stele, such as a 1927 translation by Daniel David Luckenbill, suggested that Shammuramat ruled the empire for five years, from the death of her husband until 806 BC, as the text of the stele was interpreted as Adad nirari stating that he "sat himself on the royal throne" and marched to Aramea only in 806 BC. However, the relevant term in this case, rabîš ašābu, interpreted by Luckenbill as "to become of age" or "to ascend the throne" more probably means something akin to "gloriously" or "magnificently" per other known uses of it in inscriptions. It is possible that Shammuramat after a period of political prominence resigned and became a temple woman at one of the prominent temples in the empire, perhaps the Nabu temple in Kalhu where statues had previously been dedicated to her. Shammuramat probably died around 798 BC.

Семирамида туралы аңыз

Шаммурамат ассириялық батыр патшайым және батыр Семирамистің негізгі шабыт көзі ретінде ұзақ уақыттан бері танылған, бірақ Семирамис дәстүрі ежелгі Таяу Шығыстың басқа да бірнеше нақты және мифологиялық тұлғаларынан, мысалы, кейінгі ассириялық жұбайлар Аталия (Саргон II-нің әйелі) және Нақия (Саннахирибтің әйелі) сияқты шабыттанған болуы мүмкін. Семирамида туралы аңызға қатысты клинопись жазбалары сақталмаған және әлі табылмаған, бірақ ол ассириялық Месопотамия аңыздарынан пайда болды деп есептеледі, кейін ғана парсы, содан кейін грек-рим әдебиеттеріне енген. Бұл аңыз негізінен Диодор Сицилийдің және б.з.б. 5 ғасырдың тарихшысы Ктезийдің еңбектері арқылы белгілі. Ктезийдің айтуынша, Семирамида Ашкелон қаласында Леванттық өлімшең адам мен грек құдайы Дерцетоның қызы болып дүниеге келген. Дерцето Афродитаны ашуландырғандықтан, қарапайым Леванттық еркеге ғашық болу қарғысына ұшыраған. Бір қызы болғанымен, Дерцето кейіннен онымен бірге ұйықтағаны үшін ұялып, оны өлтіріп, қызынан бас тартып, көлге өзін-өзі тастаған. Бұл оның теңіз қызына ұқсас суқұйрыққа айналуына себеп болған. Ктезийдің сөзіне сүйенсек, Ашкелон және Леванттың қалған тұрғындары балық жемеген, оларды құдайлар ретінде құрметтеген. Сәби Семирамиданың өмірін көгершіндер сақтап қалған, олар оны қанаттарымен жылытып, тамақтандырып, ақырында Симас есімді қойшы тауып алып, асырап алған. Семирамиданың Ашкелонмен және балыққа табынумен байланысы қызықты. Ежелгі Месопотамияда Набу құдайы кейде балық және суқұйрықтармен байланысты болған, ал суқұйрықтар оның ғибадатханаларында мүсіндер ретінде және оның иконографиясының бір бөлігі ретінде жиі кездесетін. Бел таршы иллумманың Шаммураматты атап өткен ғибадатхана Набу ғибадатханасына қатысты болғандықтан, тарихи патшайыммен жалған байланыс орнатуға болады. Ашкелон қаласында Небоға (ассириялық-вавилондық Набудың батыс семит нұсқасы) табынушылық болған болуы мүмкін, бірақ бұған ешқандай дәлел жоқ. Әңгімеге тағы бір шабыт, әсіресе Семирамиданың көгершіндермен байланысы және Семирамида мен оның анасының сүйіктілерін өлтіруі, Месопотамияның махаббат және соғыс құдайы Иштар болуы мүмкін. Ассирия және Вавилон патшайымдары Иштармен тығыз байланысты болған. Егер Шаммурамат қызметінен кетіп, ғибадатханада қызмет ететін болса, онда бұл кейінірек оны құдайлық тұлға ретінде танытатын дәстүрлерге әсер еткен болуы мүмкін. Барлық аңыздарда Семирамида Нинусқа (таза аңыздық тұлға) үйленеді, ол Ниневия және Ассирия империясының аңыздық негізін қалаушы, және барлық оқиғаларда оның әйелі одан басымдық танытады. Ктезий Семирамиданың тұсында Ассирия империясының құрылуын б.з.б. 2166 жылға жатқызады. Ктезийдің айтуынша, жас Семирамида алғаш рет ассириялық генерал Онеске тұрмысқа шығып, екі бала туған. Онес Нинуспен бірге Бактра қаласын басып алу үшін күрескен деп сипатталады. Қоршау ұзаққа созылғанда, ол қатты сағынған әйеліне хабар жібереді, бұл хабарламаны Семирамида әскери көмекке шақыру деп түсіндіреді. Осылайша ол соғысқа дайындалады, киім-кешегі мен қару-жарағын пайдаланады, әйел екенін жасырады. Семирамида өзінің жабдықтарының бір бөлігі ретінде, Ктезийге сәйкес, кейінірек мидиялықтар мен парсылардың арасында танымал болған, киген адамның жынысын жасыратын ұзын жеңді шалбарларды ойлап тапқан. Бактраға келгеннен кейін Семирамида шебер жауынгер екенін дәлелдеп, қаланы басып алуға және Нинустың құрметіне ие болуға мүмкіндік береді. Нинус Онеске әйеліне қол жұмсаудан бас тартқаны үшін Онеске соқырлықпен қауіп төндірген кезде, Онес өзін-өзі асып алады. Осыдан кейін Семирамида Нинустың әйелі болады. Ассирия тарихында генералдың әйеліне ұрлық жасаған патшаның оқиғалары бар; белгісіз датадағы хаттан белгілі болғандай, бір лауазымды адам патшаға қарсы көтерілді, өйткені оның әйелі патшаның хареміне әкелінді. Ктезийдің жазбасында ежелгі Иштарды еске түсіретін қатал әйелдер ретінде сипатталса да, Семирамида мен Дерцето кейде кейінгі еңбектерде танымас тұлғаларға айналдырылды. Б.з.б. 1-ғасырғы Нинус романсында Нинус пен Семирамида екі жұлдызды ғашықтар ретінде сипатталады, олар некеге тұруға тым жас кезде кездеседі. Бұл ертегіде Дерцето, қазір Дерцея деп аталады, романтикаға жол ашатын қамқор ана, ал Семирамида - тілін байлаған, ұялшақ және жылап жүрген жасөспірім. Ктезий мен Диодор Сицилийдің жазбаларында Нинус некелескен кезде қарт болған және олардың ұлы Нинияс туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болады. Нинус қайтыс болғаннан кейін Нинияс әлі кішкентай болғандықтан, Семирамида империяны басқарады. Семирамида Нинустың қабірінің үстіне үлкен дөңгелек салады, оның сүйектерін Ниневияны безендіру үшін пайдаланады және оның қабірін өзінің күші мен билігінің ескерткішіне айналдырады. Кейіннен ол генералдардың, лауазымды тұлғалардың және бұрынғы сүйіктілерінің қалдықтарын сақтау үшін бірнеше дөңгелектер салады, кейде оларды тірілей жерлейді. Ниневияға тең келген Бабыл қаласын Семирамида құрған деп есептеледі. Ктезий Семирамидаға Бабылдың аспалы бақтарын жасауды жатқызады, бірақ Диодор Сицилий оларды кейінгі патшаға жатқызады. Шаммураматтың вавилондық тегі болған деген негізсіз болжамнан басқа, Шаммурамат пен Вавилон арасында тарихи байланысқа немесе Адад нирари тұсында қалада жүргізілген құрылыс жұмыстарына ешқандай дәлел жоқ (ол Вавилонияны бақылаған жоқ). Аңыз бойынша Семирамида Армения және Үндістанға қарсы әскери науқандар жүргізгені де айтылады. Семирамиданың Армениямен болған қақтығысы Адад нираридың науқандарының естелігінен туындауы мүмкін, олардың кейбіреулері Урартуға (Арменияның алдағысы) бағытталған. Адад нираридың жиі қарсыластарының бірі Урарту патшасы Аргишти I болды, оның әкесі Менуа, Шаммураматтың замандасы, кейіннен қызықтырақ жағдайда Шаммурамат атымен аталатын үлкен канал салды. Үндістанға жасалған науқан, бәлкім, Александр Македонскийдің Үндістанға жасаған науқанымен салыстырылады, Ктезий Семирамиданың екі рет жараланғаннан кейін кері қайтуға мәжбүр болған жалғыз сәтсіздігі деп сипаттайды. Ктезийдің соңғы аңыздарында Семирамиданың өмірі ұлы Нинияс өлтіруімен аяқталады, ол әйелдерге және соғыс ісіне қызығушылық танытпаған әлсіз адам ретінде сипатталады. 2 ғасырдың тарихшысы Юстинге сәйкес, Нинияс Семирамида онымен жыныстық қатынасқа түсуге тырысқандықтан өлтірді; соғысшы әйелдерге қатысты тарихта жыныстық құштарлық айыптаулары жиі тағылды, олардың ерекше жағдайы мен жесірліктеріне байланысты. Кейбір кейінгі дәстүрлер Семирамиданы жылқымен жыныстық қатынас жасады және өзін өртеу арқылы өліп қалды деп айыптады. Бұл негативті бейнелер Ктезийдің аңызы сияқты көне нұсқаларымен көп ортақ емес, онда Семирамида өз сүйіктілерін өлтіреді және тақтан айырылып қалғандықтан қайтадан үйленбейді.

Shammuramat has long been recognized as the primary inspiration behind the legendary Assyrian warrior queen and heroine Semiramis, though the Semiramis tradition likely also draws some inspiration from several other real and mythological figures of the ancient Near East, such as the later Assyrian consorts Atalia (wife of Sargon II) and Naqi'a (wife of Sennacherib). Though no cuneiform writings concerning the legend of Semiramis survive or have yet been discovered, it is believed to have originated as a native Assyrian Mesopotamian legend, only later finding its way into first Persian and then Greco Roman literature. The legend is chiefly known today through the writings of Diodorus Siculus and the 5th century BC historian Ctesias. According to Ctesias, Semiramis was born in Ashkelon as the daughter of a Levantine mortal and the Greek goddess Derceto. Supposedly Derceto had been cursed to fall in love with the ordinary Levantine man as a result of angering Aphrodite. Though she gave birth to a daughter, Derceto was later ashamed of sleeping with the man and thus killed him and abandoned her daughter, throwing herself into a lake. This led her to transform into a mermaid like creature. According to Ctesias, the inhabitants of Ashkelon and the rest of the Levant thereafter no longer ate fish, instead honoring them as gods. The baby Semiramis was kept alive through the aid of doves, who kept her warm with their wings and fed her until she was eventually found and adopted by a shepherd named Simmas. The connection of Semiramis to Ashkelon and the cult of fish is a perplexing one. In ancient Mesopotamia, the god Nabu was sometimes connected to fish and mermen and mermaids frequently figured as statues in his temples and as part of his iconography. Given that the temple dedication by Bel tarṣi ilumma which mentioned Shammuramat was concerning a temple of Nabu, a spurious connection could perhaps be drawn to the historical queen. It is possible that there was a cult of Nebo (the West Semitic version of the Assyrian Babylonian Nabu) at Ashkelon but no evidence for this exists. Another inspiration for the tale, in particular Semiramis's connection to doves and Semiramis and her mother killing their lovers, could be Ishtar, the Mesopotamian goddess of love and war. The Assyrian and Babylonian queens were strongly connected to Ishtar in iconography. If Shammuramat resigned and became a temple woman it is also possible that this was the inspiration for later traditions designating her as a divine figure. In almost all legends, Semiramis becomes the wife of Ninus (a purely legendary figure), a legendary founder of Nineveh and the Assyrian Empire and a figure who in virtually all stories he appeared in was overshadowed by his wife. Ctesias dated the time of Semiramis and the foundation of the Assyrian Empire to 2166 BC. In Ctesias's account, young Semiramis was first married to the Assyrian general Onnes, with whom she had two children. Onnes is described as fighting alongside Ninus in an attempt to capture the city of Bactra. When the siege drags on, he sends for his wife, who he misses dearly, a message Semiramis interprets as a call for military assistance. Thus, she equips herself for war and, using clothes and armor, masks her identity as a woman. As part of her equipment, Semiramis invented long sleeved pants that intentionally masked the gender of the bearer, according to Ctesias the precursor of later pants popular among the Medes and Persians. Upon her arrival in Bactra, Semiramis proves to be a skilled warrior and succeeds in capturing the city, securing the admiration and attraction of Ninus. When Ninus threatens to blind Onnes due to Onnes refusing to relinquish his wife to him, Onnes hangs himself. After this, Semiramis becomes Ninus's wife. A king stealing a general's wife has parallels in Assyrian history; a letter of unknown date relates that an official revolted against the king due to the official's wife being taken into the royal harem. Though described as fierce women evoking ancient Ishtar in Ctesias's account, both Semiramis and Dercerto were sometimes in later works transformed into almost unrecognizable figures. In the 1st century BC Ninus Romance, Ninus and Semiramis are described as two star crossed lovers who meet at a time when they are too young to marry. In this tale, Derceto, now called Derceia, is a caring mother who wishes to smooth the way for the romance and Semiramis is a tongue tied, shy and weeping teenager. In the accounts of Ctesias and Diodorus Siculus, Ninus is old at the time of their marriage and dies soon after the birth of their son Ninyas. The death of Ninus while Ninyas is still young leaves Semiramis to rule the empire. Semiramis erects a huge mound over Ninus's grave, using his bones to embellish Nineveh and turning his grave into a monument of her own strength and power. Later on, she constructs several more mounds to house the remains of generals, officials and her former lovers, sometimes buried alive. To rival Nineveh, founded by her husband, Semiramis is then credited with founding Babylon. Ctesias credits Semiramis with creating the Hanging Gardens of Babylon, though Diodorus Siculus attributes them a later king. Other than the baseless speculation that Shammuramat was of Babylonian origin, there is no evidence for any historical connection between Shammuramat and Babylon, nor of any building works being conducted in the city under Adad nirari (who did not control Babylonia). The Semiramis of legend is also described as leading military campaigns, for instance against both Armenia and India. The tale of Semiramis's conflict with Armenia could perhaps derive from remembrance of the campaigns of Adad nirari, some of which were directed against Urartu (a precursor of Armenia). One of Adad nirari's frequent foes was the Urartian king Argishti I, whose father Menua, a contemporary of Shammuramat, constructed a great canal which later on curiously at some point was named after Shammuramat as the Shamiram Canal. The Indian campaign, perhaps parallelling the Indian campaign of Alexander the Great, is described by Ctesias as Semiramis's only failure when she is forced to turn back after twice being injured by the Indian king. In several of the legends, including that of Ctesias, Semiramis's life comes to an end when she is killed by her son Ninyas, who is described as a weak man who avoided other men and warlike activities. According to the 2nd century AD historian Justin, Ninyas killed Semiramis because she attempted to have sexual relations with him; accusations of sexual voracity were often flung in history on warrior women, due to their unusual position, and on widows. Some other late traditions accused Semiramis of having sex with a horse and committing suicide by burning herself alive. These negative portrayals have little to do with the more ancient versions of the legend, such as that of Ctesias, wherein Semiramis kills her lovers and never remarries out of fear of losing the throne.