Кіріспе

Itsukushima (厳島) – Жапон Императорлық Әскери-теңіз флотының қорғалған крейсерлер тобындағы бас кеме. Өзімен бірдей (жапондық Matsushima және Hashidate крейсерлері) сияқты, Itsukushima атауы Жапонияның дәстүрлі үш көрнекті жерінің бірінен алынған, атап айтқанда, Хиросима префектурасындағы Ицукусима қасиетті орындағы, буддалық қасиеттері бар Бензайтен құдайына арналған синто-буддалық ғибадатханасынан.

Өмірбаян

Бірінші қытай-жапон соғысы кезінде Жапон императорлық теңіз күштерінің негізін құраған Мацусима класының крейсерлері француз әскери кеңесшісі және кеме құрылысшысы Луи Эмиль Бертин тарапынан ұсынылған Jeune Ecole қағидаларына негізделген. Жапон үкіметінің Азиядағы әртүрлі шетелдік державаларға қарсы тұру үшін жеке флот құруға жеткілікті ресурстары мен қаржысы болмады; оның орнына, Жапония жеңіл бронясы бар, кішкентай калибрлі, ұзақ қашықтыққа оқ атар және бір үлкен Канет зеңбірегімен жабдықталған, кішкентай, жылдам кемелерді пайдаланудың радикалды теориясын қабылдады. Алайда, бұл жоба тиімсіз болып шықты, себебі үлкен зеңбіректің кері соққысы мұндай кішкентай кеме үшін тым күшті болды, ал оны қайта зарядтау уақыты тым ұзақ болды; дегенмен, Мацусима класының крейсерлері нашар жабдықталған және нашар басқарылған Қытай Императорлық Бейян флотына қарсы өз мақсатына жетті. Ицукусима Франциядағы Ла-Сейн-сюр-Мердегі Société Nouvelle des Forges et Chantiers de la Méditerranée кеме құрылыс шеберханасында салынды және 1889 жылдың 18 маусымында суға түсірілді. Ол қыркүйек және қазан айларында сынақтан өтті, ал 1890 жылдың 15 қазанында орташа ең жоғары жылдамдығы 16,78 теңіз шақырымын құрады.

Дизайн

Ицукусима өзінің бауырласы Хашидаттан ерекшеленетін ерекшелігі - терезелері тікбұрышты емес, шаршы болып, ал Хашидаттың қозғалтқышы күштірек болған. Ицукусиманың болаттан жасалған 94 қаңқасы бар, екі қабатты, су өткізбейтін бөліктерге бөлінген, ал қалқалар мен бронь арасындағы кеңістік копрамен толтырылған. Мұрын бөлігі теңіздік тараумен нығайтылған. Бу машиналары мен оқ-дәрі қоймалары сияқты маңызды жабдықтар, сондай-ақ зеңбірек қалқандары қатайтылған болат бронясымен қоршалған. Басты қару-жарақ – кеменің мұрын бөлігіне орнатылған бір Канет зеңбірегі, ол броньды тесіп өтетін немесе жарылғыш снарядтарды тиімді қашықтықта атуға қабілетті болған. Атудың максималды жылдамдығы сағатына екі оқ, ал кеме 60 оқ тасымалдайтын. Екінші деңгейдегі қару-жарақ – он бір QF 4,7 дюймдік Gun Mk I–IV Armstrong зеңбірегі, максималды ұзындығы және минутына 12 оқтан ату жылдамдығы. Оның оны зеңбірек палубасына, әр жағына бесеуден, ал оныншысы фантайлдің жоғарғы палубасына орнатылған. Әр зеңбірек 120 оқпен жабдықталған. Үшінші деңгейдегі қорғаныс – жоғарғы палубада орналасқан алты QF 6 фунттық Hotchkiss зеңбірегі, максималды ұзындығы және минутына 20 оқтан ату жылдамдығы. Әр зеңбірек 300 оқпен жабдықталған. Сонымен қатар, әртүрлі жерлерде 11 QF 3 фунттық Hotchkiss зеңбірегі орнатылған, ату жылдамдығы минутына 32 оқ және әр зеңбірекке 800 оқтан. Әрбір кеме класында сондай-ақ төрт торпеда түтігі болған, үш мұрын бөлігінде және біреу корма бөлігінде, кемеде барлығы 20 торпеда тасымалданған. Барлық қару-жарақтардың салмағы конструкцияның қауіпті түрде ауыр болуына әкелді, сондықтан салмақты азайту үшін бронь құрбан етілді. Кемені екі көлденең үш кеңейімді бу машинасы қозғалтқан. Алайда, конструкцияның теңізге лайықтылығымен мәселелер болды және жобаланған жылдамдық операция кезінде сирек қол жеткізілді. Жапондық жеңіс тізімінде Мацусима мен Чёёда крейсерлерінен кейін үшінші орын алған, оның конструкциясының кемшіліктері тез арада байқалды. Шайқас кезінде ол Канет зеңбірегінен тек бес рет атып, қытайлық флагман "Динъюань" кемесіне төрт рет және "Чжэньюань" кемесіне бір рет соққы берді, бірақ екі кемеге де айтарлықтай зиян келтірмеді. Қайта, ол сегіз соққы алды, оның ішінде біреуі бу машинасына, біреуі торпедалық бөліміне және біреуі негізгі мачтасын қиратты. Оқиға кезінде 15 адам қаза тауып, 17 адам жарақат алды. Кейіннен Ицукусима Маньчжурияға әскерлер мен жабдықтарды тасымалдайтын конвойларды қорғауға тағайындалды және 1895 жылдың 9 ақпанындағы Вэйхайвэй шайқасында қайтадан шайқасқа қатысты. Бұл шайқаста ол қытайлық жағалау батареясынан келген жарамсыз снарядқа тап болды, ол ешқандай маңызды зақым келтірмеді.

Соғыс аралығы

Ицукусима 1897 жылғы 29 қазанда қатты дауыл болғанда, Жапонияның Шикоку аймағындағы Нагахамадан шалқап жатқан әскери кемелердің арасында болды. Орталық батареялық темірлі жапондық "Фусо" кемесінің зәкір тізбегі үзіліп, "Фусо" портымен сүйіріліп, "Ицукусиманың" бауырласы – жапондық "Мацусима" крейсерінің мүйізіне соқтығысып, содан кейін рифтегі шалшық суға батып кетпес бұрын "Ицукусимаға" шағылысты. Кейін "Фусо" қайтадан суға көтеріліп, жөнделіп, қайтадан қызметке кірісті. Кеменің экипажында капитан К. Мацумото, вице-капитан Тетсутаро Сато, кассир Коши Томчиро және кассирдің көмекшісі Цуруё Фурусава болды. Капитан Мацумото флагмандық кеме келгенше Перттен келген журналистпен терең сұхбаттасты. 1906, 1907 және 1914 жылдары қосымша оқу круиздері жасалды.

Ресей-жапон соғысы

Рұс-жапон соғысы кезінде ескірген "Ицукусима" және оның бауырлары резервтегі IJN 3-ші флотының 5-ші эскадрильясына тағайындалды. Кемелерінің шектеулі мүмкіндіктеріне қарамастан, адмирал Катаока 1904 жылдың ақпан айынан бастап Корея бұғазында Порт-Артурды блокадалауды қолдау үшін Цусима аралындағы Такешики күзет округінен басталған патрульдер мен эскорттарды тағайындады. Мамыр айында "Ицукусима" Маньчжуриядағы Жапон бірінші және екінші армиясының қонуын қамтамасыз етті. Маусым мен шілде аралығында "Ицукусима" Порт-Артур шайқасын порт аузындағы қарауылмен және ресейлік позицияларды жағалаудан бомбалаумен қолдады. 26 маусымда ресейлік крейсер "Новик" крейсерімен, 9 шілдеде ресейлік крейсер "Баян" крейсерімен, 26 шілдеде "Баян", ресейлік крейсер "Аскольд" және ресейлік крейсер "Палада" крейсерлерімен ұрысты. 1904 жылы 10 тамызда "Ицукусима" жөндеуде болды және Сары теңіз шайқасына қатыса алмады, бірақ Ресей флотының Порт-Артурға оралуын бақылай алды. "Ицукусима" 1905 жылдың қаңтарында Ресейдің берілуіне дейін Порт-Артурдың кіреберісінде тұрды. Порт-Артурдың құлауынан кейін, 8 ақпанда, "Ицукусима" жөндеу жұмыстары үшін Куре теңіз арсеналына оралды, ол 22 наурызға дейін созылды. 5 сәуірде ол Корея бұғазында қайтадан жұмыс істеді. 1905 жылы 27 мамырда Цусима шайқасында "Ицукусима" вице-адмирал Катаоканың 3-ші эскадрильясының флагманы болды. "Ицукусима" шамамен сағат 16:30-да орыс крейсерлері "Олег" және "Аврораға" от ашты. Күн батқаннан кейін де шайқас жалғасты, жапон эскадрильясы жөндеу кемесі "Камчатканы" және ресейлік линкор "Князь Суворовты" баттырды. Соғыстың алғашқы күні "Ицукусима" зардап шекпеді. 28 мамырда Ресейдің адмиралы Небогатовтың ресейлік құралымдағы қалған кемелердің берілуіне қатысқаннан кейін, "Ицукусима" Владивостокқа қашуға тырысатын кез-келген артта қалғандарды іздестіруді бастады. 30 мамырда Корея бұғазында қарауылға оралды. 14 маусымда "Ицукусима" Сахалинге шабуылға дайындалған күш құрамына қосылды. Кейіннен ол Цугару бұғазында қарауылдауға тағайындалды және 26 тамызда жөндеу жұмыстары үшін Йокосука әскери-теңіз арсеналына қайтарылды. Ол 23 қазанда Йокогамадағы жапондық жеңісті атап өтетін әскери-теңіз парадына қатысты. 1912 жылы 28 тамызда "Ицукусима" екінші сыныпты жағалауды қорғау кемесі болып қайта жіктелді, кейіннен су асты кемелеріне қызмет көрсету үшін пайдаланылды. 1920 жылы 1 қыркүйекте әскери қызметтен босатылып, оқу-жаттығу кемесі болып қайта саналды. Ол әскери тізімнен алынып, 1926 жылы 12 наурызда Куре әскери-теңіз арсеналында жойылды.