Кіріспе
Австралия Конституциясының 51-тармағы ({{lang-en_Section 51}}) – Австралия Конституциясының 51-тармағының кіші тармағы. Ол Мемлекетке мүлікті иеленуге қатысты заңдар қабылдауға құқық береді, бірақ мұндай иелену әділ (адал) шарттармен жүзеге асырылуы тиіс деп айқындайды. Бұл шарттар кейде "әділ шарттар" ережесі деп қысқартылып айтылады. Австралияның конституциялық және мүлік құқығындағы маңыздылығынан бөлек, бұл тармақ австралиялық "Қала" фильмінде сюжеттік құрал ретінде де танымал.
Section 51(xxxi) is a subclause of section 51 of the Constitution of Australia. It empowers the Commonwealth to make laws regarding the acquisition of property, but stipulates that such acquisitions must be on just (fair) terms. The terms is sometimes referred to in shorthand as the 'just terms' provision. Aside from its importance to Australian constitutional law and property law, the section is notable for its role as a plot device in the Australian film The Castle.
Мүліктік
Австралияның Жоғарғы соты "мүлік" ұғымына кең көзқарас танытты. Соттың бірнеше мүшесі "Әскери министрінің Далзиелге қарсы" (1944) ісінде мүлік терминінің мағынасын қарастыруға мүмкіндік алды. Төреші Старк бұл терминге "нақты және жеке мүлік, жалға алу және қызметтер сияқты материалдық емес мұралар, өткізу құқығы, басқа біреудің жерін пайдалану немесе пайда табу құқығы және сотқа талап ету құқығын қоса алғанда, барлық құнды құқықтар мен мүдделер" кіреді деді. Төреші МакТирнан мүлік терминінің материалдық және материалдық емес мүлікке де қатысты екенін растады. 51-баптағы мүлік ұғымының кеңдігіне мысал ретінде "New South Wales банкі мен Ұлттық мемлекет арасындағы сот ісі" (Банк ұлттандыру ісі) келтіріледі. Аталған істе федералдық заңнама жеке банктерді акцияларды мемлекетке беру арқылы сатып алуды көздеді, содан кейін Мемлекеттік банк губернаторы директорларды тағайындады. Төреші Диксон бұл ережелерді жеке банктердің мүлкіне бақылауды жоятын шара ретінде сипаттады. Ол бұл, ең бастысы, меншік құқығын алу болып табылады деген қорытындыға келді. Мемлекеттік лицензиялар кейде меншік мүдделерімен теңестірілгенімен, мемлекеттік лицензия бойынша алынған құқықтарды жою 51-баптың (xxxi) шеңберінде мүлікті алу болып табылмайды, себебі лицензия шарттары өзгеріске бейім.
Сатып алу
51-баптың (xxxi) мақсаттары үшін мүлік біреудің иелігіне өтуі керек, ал мүліктің алынуы Қауымдастық мүддесіне сәйкес болуы тиіс. Бұл АҚШ Конституциясының Бесінші түзетуінен өзгеше, онда мақсаты маңызды емес – мүліктің иесі одан айырылса жеткілікті. Осылайша, JT International SA v Commonwealth ісінде Жоғарғы сот Қауымдастықтың қарапайым темекі қаптамасы туралы заңдары, талапкердің тауар таңбасын пайдалануын шектегенімен, Қауымдастықтың мүлікке иелік етуін қамтамағандығын анықтады. Сол сияқты, Cunningham v Commonwealth ісінде Жоғарғы сот зейнеткерлік төлемдері мен зейнеткер парламент мүшелеріне арналған өмірлік «Алтын билеттерді» өзгерту мүліктің алынуы болып табылмайды деп шешті. P J Magennis Pty Ltd v Commonwealth ісінде Жоғарғы сот Жаңа Оңтүстік Уэльс штатына берілген грант, егер ол штат мүлікті мәжбүрлеп иеленуімен байланысты болса, әділ емес шарттармен мүлікке иелік ету ретінде жарамсыз деп танылды. Мүлікті алу талабы болмаған жағдайда гранттың жарамдылығы кейінірек Pye v Renshaw ісінде расталды.
Тек шарттар
Әдетте, мүліктің сатып алынған кездегі нарықтық құнына негізделген әділ шарттарды анықтау, әділ шарттар талабын қанағаттандыру үшін жеткілікті болады. Алайда, Американың Бесінші түзетуіндегі "әділ өтемақы" талабынан өзгеше, "әділ шарттар" нарықтық құнмен теңдестірмейді. Ұсынылған шаралар "әділ" болуы керек, немесе заң шығарушы орган оларды "әділ" деп санауы мүмкін. Дегенмен, "әділдік" туралы бұл бағалау тек иелігінен айырылған иесінің ғана емес, барлық мүдделі тараптардың мүдделерін ескеруі тиіс. "Әділ шарттар" талабы, сатып алу схемасының бір бөлігі ретінде өтемақы пакетін ұсынуды міндетті етпейді. Схемада әділ өтемақыны анықтау үшін жеткілікті процедуралар қарастырылса, осы талап орындалған болып саналады. Алайда, Сот олардың жеткіліктігін қамтамасыз ету үшін мұндай процедураларды жақыннан қарауға құқылы. Конституцияның 122-бабымен ғана қолдау көрсетілетін заңдарға сәйкес жасалған сатып алулар сияқты, 51-баптың (xxxi) тармағы қолданылмайтын мүліктік сатып алулар болуы мүмкін. 51-баптың (xxxi) тармағы, 51-баптың тармақшаларын түсіндірудегі жалпы ережеден – бір өкілеттік екіншісін "шектеуге" қолданылмауынан – ерекшелік құрайды. Бірақ осы жағдайда, Сот 51-баптың (xxxi) тармағында берілген өкілеттіліктің нақты шектеуін айналып өту үшін, басқа өкілеттілікті одан да кеңінен түсінуге рұқсат етпейді.
Қатысушы заңнама
Дикин үкіметінің 1906 жылғы Жерді иелену туралы заңы, көбінесе Литтлтон Грум жасаған, федералды үкіметтің жерді мәжбүрлеп иеленуімен алғаш рет айналысты. Оның ең даулы қалысы – федералды үкіметке кен өндіруге жалдау құқығын беруге және Комонвелл жеріндегі кен өндіруді реттеуге рұқсат беретін бап болды. Мәжбүрлеп иеленуге жауапкершілік бастапқыда Ішкі істер министрлігіне жүктелді. Чифли үкіметінің 1945 жылғы Дарвин жерлерін иелену туралы заңы Дарвиндегі қытай австралиялықтарына тиесілі жерлерді мәжбүрлеп иеленді, бұл жергілікті Чайнатаунның тоқтауына әкелді. Заңнаманы 1943 жылы Солтүстік территорияның әкімшісі Обри Эбботт ұсынды, ол "Дарвин бұрыннан-ақ көптеп зардап шеккен жағымсыз элементтерді жою" мақсатымен жерді мәжбүрлеп иелену және оны жалға беруді ұсынды және "қытай кварталының қайтадан құрылуын толығымен болдырмауды" үміттенедінін мәлімдеді. Ол сондай-ақ "егер бұрынғы қытай тұрғындарынан жер алынса, олардың басқа мүлкі болмағандықтан, қайта оралу қажеттілігі болмайды" деп атап өтті. Ауданның азаматтық халқы соғыс кезінде эвакуацияланған, ал бұрынғы Чайнатаун тұрғындары үйлері мен бизнестерінің қираған күйінде екенін көріп оралды.