Кіріспе

Фан Куай (б.з.д. 242 – б.з.д. 189 шілде) – Батыс Хан әулетінің ертедегі әскери қолбасшысы. Ол Чжу-Хань таласының (б.з.д. 206–202) көрнекті тұлғасы болды, бұл Хан әулетінің негізін қалаушы Лю Бан (Гао императоры) мен оның қарсыласы Сян Ю арасындағы Қытай үстемдігі үшін болған күрес еді.

Ерте өмір

Фан Куай Лю Банның жақын досы болды және олар Пей округінен (қазіргі Фэн округі, Цзянсу провинциясы) еді. Бастапқыда ол қасапшы болған және ит етін дайындаумен айналысқан. Ол Лю Банның әйелі Лю Чжидің кіші қарындасы Лю Сюға үйленді.

Цинь әулетіне қарсы көтеріліс

Бірде Лю Бан өзі эскорттап әкелген тұтқындарды босатып, Мангдан тауында (қазіргі Хэньань провинциясының Йонгченг қаласында) қарақшы болды. 209 ж.б.д. Дацзэсян көтерілісінен кейін Пей округінің әкімі де көтеріліс жасағысы келді, сондықтан ол Сяо Хэ мен Цао Шеннің кеңесін тыңдап, Фан Куайды Мангдан тауына шақырып, Лю Бан мен оның серіктерін көмекке қайтаруды өтінді. Бірақ, әкім кейіннен ойын өзгертті де Лю Банды қалаға кіргізбеді. Қала тұрғындары Лю Банның шақыруына құлақ асып, әкімді өлтіріп, Лю Бан мен оның адамдарына үйлеріне оралуға жол берді. Содан кейін Лю Бан "Пей герцогы" деп танылды, ал Фан Куай оның сенімді жақындарының бірі және жеке күзетшісі болды. Фан Куай өзінің ерлігімен және шеберлігімен майданда көзге түсті, қабілетті қолбасшы болды. Ол Лю Банның жағында көптеген шайқастарға қатысып, әр шайқаста алған жаудың басын көбейтіп, осылайша әр жолы жоғарылауға ие болды.

Хонг қақпасындағы той

Фан Куай Лю Бангті Хонг қақпасындағы тойда қорғағанымен әйгілі, бірақ бұл іс жүзінде Люді өлтіру үшін құрылған тұзақ еді. Ол Сян Юдің кеңесшісі Фан Цзэннің Лю Бангті өлтіруді ниеттенгенін естігенде, оны қорғауға ұмтылды. Фан Куай Лю Банның еңбектерін баяндап, Люді өлтірудің теріс екенін айтып, Сян Юды ашық сынады. Сян Ю Фан Куайдың батылдығына тәнті болып, оған тойда орын берді. Кейін Лю Банг дәретханаға барамын деген сылтаумен Фан Куаймен бірге тойдан қашып кетті. Цинь әулеті құлағаннан кейін Сян Ю бұрынғы Цинь империясын Он сегіз патшалыққа бөліп, Лю Бангті "Хан патшасы" деп тағайындады, ал Шу жерлері оның иелігіне берілді. Лю Банг Үш Цинь жерін басып алып, Қытай үстемдігі үшін Сян Юмен ұзақ соғыс жүргізді, бұл тарихта Чу-Хан таласы ретінде белгілі. Фан Куай екі тараптың арасындағы көптеген шайқастарға белсенді қатысып, соғыстағы шеберлігімен танылды.

Хан әулеті кезінде қызмет

Хан әулеті құрылғаннан кейін император Гао (Лиу Банг) Фан Куайды әулеттің құрылуына қосқан үлесі үшін Вуянг маркизі (舞陽侯) титулымен марапаттады. Фан Куай қайтыс болғаннан соң, оған өлімнен кейін "Маркиз Ву" (武侯) атағы берілді, ал оның ұлы Фан Канг "Вуянг маркизі" титулын мұрагерлік етті. Фан Куайдың әйелі Лю Сю б.з.д. 180 жылы Лю кланының бүлігі салдарынан өлімге кесілді, сондай-ақ Фан Канг та қаза болды. Бірнеше ай өткен соң император Вэнь Фан Куайдың Лю Сюден тумаған тағы бір ұлы – Фан Ширенге титул берді.

Қазіргі заманғы сілтемелер

Қытай халық дінінде Фан Куай кейде қасапшылардың қамқоршы құдайы ретінде қарастырылады. "Цинь патшасы" атты RPG ойынында Фан Куай ойнамайтын кейіпкер ретінде пайда болады, ал ойыншы Лю Банның қайда екенін одан білуге болады. Шын мәнінде, оның тікелей ұрпақтары әлі күнге дейін Фан Куайдың туған жері Пей округінде (沛县) тұрып жатыр. Олар отбасының атын сақтап, жергілікті жерде дәстүрлі қытай медицинасының тиімділігімен танымал. Фан Лэй (樊蕾) қазіргі заманғы қытай бейнелеу өнерінде және Гонгби өнері бойынша білім беруде үлкен рөл атқарып, қытай мәдениетінің жақсы дәстүрін жалғастыруда.

Халықтық мәдениетте

"Үш патшалықтың романсында" Сюй Чу – Цао Цаоның "Жолбарыс жауынгерлері" (虎士) деп танымал болған генералы және күзетшісі. Цао Цао оны былай бағалаған: "Осы кісі – менің Фан Куайым!" Фан Куай – батыл күзетшінің бейнесі.