Либериядағы басқару мен экономикалық реформалар: GEMAP бағдарламасының талдауы

Кіріспе

Басқару және экономикалық басқаруға көмек бағдарламасы (GEMAP) – Либерия үкіметі мен халықаралық қауымдастықтың, Либерия бойынша халықаралық байланыс тобы (ICGL) арқылы, Либериядағы 23 жылдық қақтығысқа себеп болған, түбірінен бұзылған басқару жүйесін қайта жаңарту мақсатында 2005 жылдың қыркүйегінде қолға алынған бастама.

Қабылдау

GEMAP тиімділігі екі жақты дәлелдерге негізделгендіктен, бұл мәселеде пікір қақтығысы бар. Жақтастары бағдарламаның ерекшелігі, оның «күрделі» қаржылық бақылауы және атқарушы билікпен дауларды шешуге арналған төрелік органы Либерия элитасына бұрынғы сыбайлас жемқорлыққа енді жол берілмейтіні туралы нақты хабарлама жіберді деп санайды. Шындығында, GEMAP бюрократияға есеп берушілік принципін енгізгеніне куәлік ететін көптеген мысалдар бар, бұл принцип бір буыннан астам уақыт бойы болмаған. Осы тұрғыдан алғанда, GEMAP сыбайлас жемқорлық туралы әңгімені реформалар бағытына өзгерту мақсатына жетті. Алайда, Джонсон Сэрлиф үкіметі де реформаларға басымдық берді, сондықтан осы мәдени (практикалық болмаса) өзгерістің жауапкершілігі анықталмай қалуы мүмкін. Сыншылар бағдарлама сыбайлас жемқорлықпен күресте тиімсіз болғанын, және жағдай бұрынғы басшылықтар кезіндегіден де нашарлағанын айтады. Олар ұлттық порт басқармасы сияқты GEMAP институттарында сыбайлас жемқорлықтың кең таралғанын, сондай-ақ ұлттық бюджетке қатысты соңғы сын-қатерлер кірістер мен шығыстардың ашықтығына күмән тудыратынын атап көрсетеді. Басқалары GEMAP-қа қарсы наразылықтарын жаңартып, оның жоғары сыбайлас жемқорлыққа толы өтпелі үкімет кезінде жасалғанын, ал Сэрлиф үкіметінің жауапкершілігі бақылауды азайтуды талап ететінін мәлімдеді. GEMAP Либериядағы сыбайлас жемқорлық мәселесін «шешуге» арналған емес. Осы ауқымды мәселені шешу үшін құқық қорғау, басқару реформасы, техникалық көмек және білім берудің бір буыны қажет. GEMAP «қан кетуге» ұшыраған елге экономикалық «триаж» ретінде жоспарланған, және осы тар мағынада оны табысты деп санауға болады, себебі үкіметтік кірістер жыл сайын 50%-ға өсті, үкімет келісімшарттар мен концессияларды қарап шықты (және Mittal және Firestone келісімшарттарын қайта келісуге келді), ағаш және алмаз секторларында реформалар жүргізілді, сондай-ақ қаржылық бақылауды жақсартуға жоғары деңгейде міндеттемелер берілді.

GEMAP's effectiveness is a point of contention as there is evidence to support both sides. Proponents argue that the nature of the program, with its 'intrusive' financial controls and arbitration body for resolving disputes with the executive directly, sent a strong message to the Liberian elite that the corruption of the past would no longer be tolerated. In fact, there is considerable anecdotal evidence that GEMAP introduced an element of accountability into the bureaucracy that hadn't existed for over a generation. In this sense, GEMAP has accomplished its goal of modifying the conversation about corruption to a direction of reform. However, the Johnson Sirleaf government has also taken a pro reform platform, so responsibility for this cultural (if not practical,) shift may never be known. Critics argue that the program has been ineffective in combating corruption, and that the situation is as bad or worse than in previous administrations. They note that rampant corruption still persists in GEMAP institutions like the National Port Authority, and recent criticisms about the national budget cast doubt on the transparency of revenue intake and outflows. Others have renewed protests against GEMAP, claiming that it was developed in the context of the highly corrupt transitional government, and the responsibility demonstrated by the Sirleaf government demands a reduction of the oversight. GEMAP was never designed to 'fix' the corruption problem in Liberia. Only a generation of law enforcement, governance reform, technical assistance and education can hope to tackle that monumental problem. GEMAP was designed as economic 'triage' for a hemorrhaging (= 'bleeding') country, and in that narrow view, it can be considered a success, partly due to the 50% year to year increases in government revenue, the government's review of contracts and concessions (and renegotiation of the Mittal and Firestone contracts), reforms in the timber and diamond sectors, and the general high level commitment to improved financial controls.

Білгіштік

GEMAP басқа да қақтығыстан кейінгі мемлекеттер үшін құрал ретінде ғалымдар мен саясаткерлер тарапынан қарастырылып жатыр. Донорлардың дамушы елдерде "инвесторлар" ретінде әрекет ететінін жақсы түсінуіне байланысты, болашақта "инвесторларға" олардың "серіктестері" өз қаражатын, сондай-ақ донорлардың ақшасын жауапкершілікпен және есептілікпен жұмсайтынына сендіру мақсатында GEMAP сияқты бағдарламалар жасалуы мүмкін.