Кіріспе

Дуумвири (латынша "екі адам"), бастапқыда дуовири деп белгіленген және ағылшын тілінде дуумвирлер деп те танылатын, ежелгі Римнің түрлі бірлескен магистраттары болды. Мұндай магистраттар жұптары Рим тарихының әртүрлі кезеңдерінде Римнің өзінде де, колониялар мен муниципалитеттерде де тағайындалған. Duumviri iuri немесе iure dicundo Италия қалалары мен провинцияларындағы ең жоғары сот магистраттары еді. Олардың негізгі міндеттері әділеттің орындалуын қамтамасыз етумен байланысты болды. Lex Malacitana, Lex Rubria, Lex Coloniae және Genetivae Iuliae заңдары олардың қарауында болды. Лауазым сайлау арқылы іске асырылып, мерзімі бір жылды құрады. Олардан сондай-ақ қаланың мемлекеттік қаржысын басқару, Ордо декуриорум – қалалық кеңестің отырыстарын жүргізу және комицийде (халық жиналысында) сайлауды ұйымдастыру күтілді. Эдильдермен бірігіп, олар төрт лауазымды адамнан тұратын кеңес – кватуорвирді құрады. Көбінесе император бір дуумвир болып сайланатын, ал екінші лауазымды император префект тағайындау үшін өзіне қалдыратын.

Қызметтің түрі

Бишжылдық дуумвирлер, сонымен қатар, жоғарыда аталғандармен шатастырмау керек, әр бесінші жылы бір жылға сайланып, аралық төрт жылға тоқтап тұрған цензура функциясын жүзеге асыратын. Император Феодосий I кезінде олар толығымен таратылды.

Дуумвирлер аэди дедикандае – сенат жарлығымен храм салуға жоспарланған немесе салынған храмды құдайға бағыштаумен айналысқан магистраттар. Мұндай адам басқа магистраттың қаржасына салынған храмды бағыштау үшін тағайындалуы мүмкін еді. Дуумвирлер аэди локандеи бастапқыда храмның салынуын қадағалау үшін арнайы тағайындалған лауазым иелері болды, егер консул, претор немесе цензор сияқты жоғары дәрежелі магистрат басқармаса. Кейде олар дуумвирлер аэди дедикандаемен бірдей болды. Дуумвирлер-навальдер – флотты жабдықтау үшін ad hoc тағайындалған төтенше лауазым иелері. Бастапқыда консулдар немесе диктаторлар таңдаса, 311 жылдан кейін халық сайлап алды (Ливий, AUC ix. 30; xl. 18; xli. 1). Капиталды дуумвирлер, дуумвирлер пердуэллионис – қалыпты магистраттар емес, белгілі бір жағдайларда құрылған. Олар пердуэллио (мемлекетке қарсы қылмыс) істерін қараған ең алғашқы қылмыстық сот болды. Республика кезеңінде тағайындалуын жалғастырды, соңғы рет 63 ж. аталды; алайда, б.з.д. III ғасырының ортасынан бастап, плебей трибундары мұндай істерді қарағандары белгілі. Осы сипаттағы алғашқы дуумвирлер – Куриатиді жеңгеннен кейін қарындасын өлтірген Хорацийдің қалған бөлігін соттағандар. Дуумвирлер вис экстра урбем пургандас – эдилдерге бағынышты лауазым иелері, олардың міндеті Рим қаласының қабырғасынан тыс жердегі көшелерді күту болды. Олар вигинтисексвирлер тобының мүшелері еді. 20 ж., әрине 12 ж., олардың міндеттері кураторлар виарумға (curatores viarum) ауыстырылды. Кем дегенде б.з.д. 45 ж. (Lex Julia-мен салыстырыңыз), қала көшелерін quattuorviri viis in urbe purgandis, кейіннен quattuorviri viarum purgandarum қадағалап отырды.