Кіріспе
Британдық-американдық кәсіпкер және саясаткер Альберт Генри Стэнли, 1-ші барон Эшфилд, (8 тамыз 1874 – 4 қараша 1948), туған Альберт Генри Кнаттрисс, британдық-американдық кәсіпкер, 1910-1933 жылдар аралығында Лондонның жерасты электр теміржолдары компаниясының (UERL) басқарушы директоры, кейіннен төрағасы, ал 1933-1947 жылдар аралығында Лондон жолаушылар көлігі кеңесінің (LPTB) төрағасы болды. Британияда туылғанына қарамастан, оның мансабының бастапқы кезеңі АҚШ-та өтті, онда ол жас кезінде Детройт және Нью-Джерсидегі трамвай жүйелерінің дамуында жоғары лауазымдарды иеленді. 1898 жылы ол қысқа мерзімді испан-американ соғысында АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет етті. 1907 жылы оның басқару дағдылары UERL компаниясына жұмысқа алуға себеп болды, ол қаржылық дағдарысқа тап болып, өмір сүруіне қауіп төндіріп жатқан еді. Ол компания басқаруын жылдам біріктіріп, пайданы арттыру үшін жарнама мен жаңалықтарды пайдаланды. 1910 жылдан бастап UERL басқарушы директоры ретінде ол бәсекелес жерасты теміржол компанияларын, автобус және трамвай операцияларын «Комбинат» деп аталатын бірыңғай көлік жүйесін құру үшін біріктірді. Ол 1916 жылдың желтоқсанынан 1920 жылдың қаңтарына дейін Лайнның Аштон округіндегі парламент мүшесі болды және 1916 жылдың желтоқсаны мен 1919 жылдың мамыры аралығында Сауда кеңесінің президенті қызметін атқарды, кеңесті қайта ұйымдастырып, түрлі салалар үшін мамандандырылған бөлімдер құрды. Ол UERL-ге қайта оралып, содан кейін оны және оның ізбасары LPTB-ді екі дүниежүзілік соғыс аралығындағы ең ірі кеңею кезеңінде басқарды, осылайша компанияны әлемдік деңгейде танымал және қоғамдық басқарудың үлгілі нысаны деп есептелетін ұйымға айналдырды.
Albert Henry Stanley, 1st Baron Ashfield, (8 August 1874 – 4 November 1948), born Albert Henry Knattriess, was a British American businessman who was managing director, then chairman of the Underground Electric Railways Company of London (UERL) from 1910 to 1933 and chairman of the London Passenger Transport Board (LPTB) from 1933 to 1947. Although born in Britain, his early career was in the United States, where at a young age, he held senior positions in the developing tramway systems of Detroit and New Jersey. In 1898, he served in the United States Navy during the short Spanish–American War. In 1907, his management skills led to his recruitment by the UERL, which was struggling through a financial crisis that threatened its existence. He quickly integrated the company's management and used advertising and public relations to improve profits. As managing director of the UERL from 1910, he led the take over of competing underground railway companies and bus and tram operations to form an integrated transport operation known as the Combine. He was Member of Parliament for Ashton under Lyne from December 1916 to January 1920 and was President of the Board of Trade between December 1916 and May 1919, reorganising the board and establishing specialist departments for various industries. He returned to the UERL and then chaired it and its successor the LPTB during the organisation's greatest period of expansion between the two World Wars, making it a world respected organisation considered an exemplar of the best form of public administration.
Ерте өмір және мансап АҚШ-та
Стэнли 1874 жылғы 8 тамызда Англияның Дербишир графтығындағы Нью-Нормантон қаласында Генри мен Элизабет Кнаттрисс (қыздығы Твигг) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Пуллман компаниясында вагон жасаушы болып жұмыс істеді. 1880 жылы отбасы АҚШ-тың Детройт қаласына көшіп келді, онда ол Пуллманның бас зауытында жұмыс істеді. 1890 жылдары отбасы өз атын "Стэнли" деп өзгертті. 1888 жылы 14 жасында Стэнли мектепті тастап, атпен жүретін трамвай жүйесін иеленген Детройт көше теміржол компаниясында кеңседе жұмыс істеді. Ол кешкі мектепте оқуын жалғастырды және ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеді, көбінесе таңғы 7:30-дан кешкі 10:00-ге дейін. Оның қабілеттері ерте танылды және Стэнли 17 жасында қызметтерді жоспарлау және кестелерді дайындау жауапкершілігін алды. Трамвайдың кеңейтілуі мен электрлендірілуінен кейін ол 1894 жылы компанияның бас бастығы болды. Стэнли теңіз резервисінің мүшесі болды және 1898 жылғы испан-американ соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде "Йосемити" кемесінің экипажында, Детройттан келген көптеген басқа да адамдармен бірге қызмет етті. 1903 жылы Стэнли Нью-Джерси штатына көшіп, Нью-Джерси мемлекеттік қызмет корпорациясының көше теміржол бөлімінің бас менеджерінің орынбасары болды. Компания қиындыққа тап болды, бірақ Стэнли оның ұйымдастырылуын жылдам жақсартты және 1904 жылдың қаңтарында бөлімнің бас директоры болып тағайындалды. 1907 жылдың қаңтарында ол бүкіл корпорацияның бас директоры болды, ол шамамен 1000 шақырымдық маршрут желісін және 25000 қызметкерді басқарды. 1904 жылы Стэнли Нью-Йорктік Грейс Лоуриге (1878–1962) үйленді. Олардың екі қызы болды: Мариан Стэнли (1906 жылы туған) және Грейс Стэнли (1907 жылы туған).
Жер асты электр теміржол компаниясын құтқару
20 ақпан 1907 жылы Лондонның Жер асты Электр Темір Жолдары Компаниясының (UERL) басқарушы директоры сэр Джордж Гибб Стэнлиді бас директоры қызметіне тағайындады. UERL Лондон орталығындағы төрт метрополитеннің холдингтік компаниясы болды. Олардың үшеуі (Округтік теміржол, Бейкер-стрит және Ватерлоо теміржолы, сондай-ақ Ұлы Солтүстік, Пикадилли және Бромптон теміржолы) қызмет етіп тұрды, ал төртіншісі (Чарринг-Кросс, Эустон және Хэмпстед теміржолы) ашылуға дайын тұрды. UERL американдық қаржыгер Чарльз Йеркс құрған еді, ал қаржының және жабдықтың көп бөлігі АҚШ-тан әкелінді. Сондықтан Стэнлидің сол елдегі қалалық көлік жүйелерін басқару тәжірибесі оны осы лауазымға өте лайықты кандидат етті. Бірнеше жылдың ішінде үш жаңа желіні салу компанияны қиын қаржылық жағдайға жеткізді, ал кіріс несиелердің сыйақысын төлеуге жеткіліксіз болды. Стэнлидің міндеті – компанияның қаржысын жақсарту еді. Жақында ғана Нью-Джерси жүйесінің бас менеджері болып тағайындалған Стэнли Лондондағы қызметке құлшыныспен қарамады және оны бір жылға ғана қабылдады, жыл соңында Америкаға оралу мүмкіндігі болған жағдайда. Ол компанияның басшыларына компанияның банкротқа жақын екенін айтты және олардан алты айға кейінге жылдырылған отставка хаттарын алды. Жеке компанияларды толық интеграциялау және жарнама мен жаңалықтарды жақсарту арқылы ол компанияның жағдайын тез өзгерте алды, ал компания төрағасы сэр Эдгар Спейер қарызды қайта келісіп белгіледі. 1908 жылы Стэнли компания кеңесіне кірді, ал 1910 жылы басқарушы директор болды. Коммерциялық менеджер Фрэнк Пикпен бірге Стэнли жолаушылар санын арттыру жоспарын жасады: «UNDERGROUND» брендін дамыту, сондай-ақ UERL-ге бағынбағандарды қоса, Лондонның барлық метрополитендерінде бірлескен билет сату жүйесін және бірыңғай баға белгілеуді енгізу. 1910 жылдың шілдесінде Стэнли үш түтік теміржолды бір компанияға біріктіруге бұрын қарсы болған американдық инвесторларды көндіріп, топтың интеграциясын одан әрі дамытты. 1912 жылы UERL Лондонның Бас Автобус Компаниясын (LGOC) сатып алды, ал 1 қаңтар 1913 жылы Лондонның Орталық және Лондонның Оңтүстік және Қалалық теміржолдарына иелік етті, бұл одан әрі консолидацияға әкелді. Лондон метрополитендерінің ішінде тек Метрополитен теміржолы (және оның еншілес компаниялары – Ұлы Солтүстік және Қалалық теміржолы, сондай-ақ Шығыс Лондон теміржолы) және Ватерлоо және Қалалық теміржолы ғана Underground Group бақылауынан тыс қалды. LGOC елордадағы басты автобус операторы болды және оның жоғары табыстылығы (Underground Group компанияларының 1-3% дивидендімен салыстырғанда 18% дивиденд төледі) топтың қалған бөлігіне көмектесті. Стэнли Лондонның United Tramways және Metropolitan Electric Tramways компанияларындағы үлестер арқылы, сондай-ақ AEC автобус құрастырушы компаниясын құру арқылы топты одан әрі кеңейтті. Стэнли қолданыстағы Underground Group желілерін орталық аймақтан тыс, дамылмаған жаңа аудандарға кеңейтуді жоспарлады, бұл жаңа қала маңындағы аудандардың дамуын және жаңа жолаушылар ағынын ынталандыруға бағытталған еді. Ұзартулардың біріншісі – Бейкерлу желісі Куинс Парк және Уотфорд Анкшн аралығында 1915 және 1917 жылдары ашылды. Басқа кеңейту жоспарлары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде кейінге шегерілді.
Үкімет
1915 жылы Стэнлиге әскери міндетте, Қару-жарақ министрлігінде механикалық көліктерді басқару жөніндегі бас директор лауазымы берілді. 1916 жылы премьер-министр Дэвид Ллойд Джордж оны Сауда кеңесінің президенті етіп таңдады. Ллойд Джордж бұл лауазымды бұрын Эштон-андер-Лайндағы парламент мүшесі, сэр Макс Эйткенге (кейін Лорд Бивербрук) уәде еткен еді. Сол кезде парламент мүшесі алғаш рет министрлік қызметке тағайындалса, орнынан кетуге және қосымша сайлауда қайта сайлануға тиіс болды. Ллойд Джордж Стэнлиді осы лауазымға тағайындамас бұрын Эйткен осы шараны қабылдауға дайындық жасаған. Стэнлидің досы Эйткен Стэнлидің орнын алу үшін отставкасын беруге көндірілді, мұның орнына ол пэрлік титул алды. Стэнли Сауда кеңесінің президенті болды және 1916 жылдың 13 желтоқсанында Ұлы Кеңес мүшесі (Privy Counsellor) атанды. Ол 1916 жылдың 23 желтоқсанында консервативтік юнионист ретінде қарсылығызсыз парламентке сайланды. 42 жасында ол Ллойд Джорджтың коалициялық үкіметінің ең жас мүшесі болды. 1918 жылғы жалпы сайлауда Стэнлиге қарсы Ұлттық босатылған және демобилизацияланған теңізшілер мен сарбаздар федерациясының президенті Фредерик Листер үкіметтің соғыс зейнетақысы саясатына наразылық білдірді. Бивербруктың қолдауымен, ол бұрынғы сайлау округіне барып, Стэнлидің пайдасына сөйледі, нәтижесінде Стэнли сайлауда жеңіске жетті. Стэнлидің қызметтегі жетістіктері әртүрлі болды. Ол көптеген салалардағы өндірісті басқару үшін арнайы бөлімдер құрды және Кеңестің құрылымын қайта ұйымдастырды. Алайда, кәсіподақтармен бұрынғы табыстарына қарамастан, оның келіссөздері тиімсіз болды. 1919 жылдың қаңтарында Палата басшысы және болашақ премьер-министр Бонар Лоуға жазған хатында Ллойд Джордж Стэнлиді "Рансиманның барлық сөзшеңдігіне ие және сіз бен мен сияқты әдемі адамдарды оңай алдай алады. Ашығынан айтқанда, Стэнли – қорқақ, ал қазіргі әлемде қорқақтарға орын жоқ" деп сипаттады. Стэнли 1919 жылдың мамыр айында Сауда кеңесінен және үкіметтен кетіп, UERL-ге қайта оралды.
Жер астына қайта оралу
Underground Group-та Стенли басқарушы директор лауазымына оралып, сонымен қатар төраға болды, Лорд Джордж Гамильтонды алмастырды. 1920 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде ол Нотингем графтығындағы Саутвелл бароны, Ашфилд титулын алды, бұл оның парламент депутаты лауазымындағы мерзімін аяқтады. Ол Пикпен бірге кеңейту жоспарларын қайта жандандырды, соның нәтижесінде ұйым тарихындағы маңызды кезең басталды, кейіннен оның өркендеу дәуірі деп есептелді және кейде "Алтын ғасыр" деп аталды. Орталық Лондон темір жолы 1920 жылы Илинг Бродвейге дейін, ал Чаринг Кросс, Юстон және Хэмпстед темір жолы 1923 жылы Хендонға және 1924 жылы Эджварға дейін созылды. 1922 және 1924 жылдар аралығында Сити және Оңтүстік Лондон темір жолы заманауи пойызға арналған үлкен диаметрлі туннельдермен қайта жаңартылып, 1926 жылы Морденге дейін кеңейтілді. Сонымен қатар, Лондонның орталық бөлігіндегі метро станцияларының көптеген станцияларын жаңарту бағдарламасы басталды, лифттерді эскалаторлармен алмастыру жолымен. Жаңа вагондар біртіндеп вагонның бойында автоматты жылжымалы есіктермен жабдықталды, қолмен ашылатын есіктердің орнына. 1920 жылдардың ортасына қарай ұйым соншалықты кеңейді, 55 Бродвейде Сент-Джеймс паркі станциясының үстінде үлкен жаңа бас кеңсесі салынды. 1920 жылдардың басында көптеген шағын автобус компанияларының бәсекелестігі, олар "пираттар" деп аталды, себебі олар жүйесіз маршруттармен жүріп, LGOC жолаушыларын тонады, Комбинаттың автобус операцияларының кірістілігін төмендетіп, бүкіл топтың кірістілігіне кері әсер етті. Эшфилд Лондон аймағындағы көлік қызметтерін реттеу үшін үкіметтен қолдау сұрады. 1923 жылдан бастап осы бағытта бірқатар заңнамалық бастамалар жасалды, Эшфилд пен Еңбекші партиясының Лондон округінің кеңесшісі (кейін депутат және көлік министрі) Герберт Моррисон көлік қызметтерін реттеу және мемлекеттік бақылау деңгейіне қатысты пікірталастардың алдында болды. Эшфилд UERL тобына бәсекелестіктен қорғаныс беретін және LCC трамвай жүйесінің бақылауын алуға мүмкіндік беретін реттеуді көздеді; Моррисон толық мемлекеттік меншікті ұсынды. Эшфилдтің ұсынысы көп дау тудырды, The Spectator газеті: "Барлығы Лорд Эшфилдтің көлік саласында басқалардан гөрі жақсы білетініне келіседі, бірақ адамдар табиғи түрде оған емес, оның акционерлеріне оларды тасымалдау монополиясын беруге құлшынбайды" деп жазды. Жеті жылдық сәтсіз әрекеттерден кейін, 1930 жылдың соңында Лондон жолаушылар көлігі кеңесін (LPTB) құру туралы заң жобасы жарияланды, ол UERL, Метрополитен темір жолы және Лондон жолаушылар көлігі аймағы деп белгіленген аймақтағы барлық автобус және трамвай операторларын басқаруға тиіс мемлекеттік корпорация еді. Эшфилд 1910 жылы акционерлермен UERL бақылауындағы үш құбыр желісін біріктіру кезіндегідей, олардың акцияларын мемлекет сатып алуына келісім беру үшін өзінің әсерін пайдаланды. Кеңес – мемлекеттік меншік, бірақ толық ұлттандыру емес – және 1 шілде 1933 жылы құрылды. Эшфилд 1933 жылы құрылғаннан бастап ұйымның төрағасы болып қызмет етті, оның жылдық жалақысы 12 500 фунт стерлинг (қазіргі шамамен 600 000 фунт стерлинг), ал Пик бас атқарушы болып тағайындалды. Пикадилли желісінің Уксбридж, Хаунслоу және Кокфостерс қалаларына дейінгі кеңейтулері 1933 жылы ашылды. Метрополитен темір жолында Эшфилд пен Пик қызметтерді рационализациялауды бастады. Айлсбериден тыс жердегі Брилл және Верни Джанкшн тармақтары 1935 және 1936 жылдары жабылды. Жүк тасымалы қысқартылды және желідегі қалған бумен жұмыс істейтін учаскелерді электрлендіру жоспарланды. 1935 жылы экономиканы жандандыру үшін мемлекеттік қолдаумен несиелер алуға мүмкіндік берді, соның нәтижесінде Эшфилд пен Пик 1935-1940 жылдарға арналған Жаңа жұмыс бағдарламасы аясында жүйеге масштабты жақсартулар жасады, соның ішінде 1939 жылы Метрополитен желісінің Стэнмор қызметтерін Бейкерлу желісіне, Солтүстік желісінің Солтүстік биіктіктері жобасын және Орталық желісін Онгар мен Денхамға дейін кеңейту. Клемент Эттлидің лейбористік үкіметі қоғамдық көлікті қайта ұйымдастырудан кейін LPTB 1 қаңтардан бастап британдық темір жол, автобус, автомобиль көлігі және су жолдары салаларының көпшілігімен бірге мемлекеттендірілуге тиіс болды. Осыған байланысты Эшфилд 1947 жылдың қазан айының соңында LPTB-ден кетіп, барлық мемлекеттендірілген қоғамдық көлік жүйелерін басқаруға тиіс жаңа Британдық көлік комиссиясының басқармасына қосылды. Мемлекеттендіру кезінде LPTB таратылып, оның орнына Лондон көлігі басқармасы құрылды. LPTB мүшесі және жаңа ұйымның келіп жатқан төрағасы Лорд Латам LPTB-нің соңғы екі айында уақытша төраға болып тағайындалды.
Басқа қызмет түрлері
Лондон метросының басқаруымен және қысқа саяси мансабымен қатар, Эшфилд көлік кәсіпорындары мен өнеркәсіпте көптеген директорлық лауазымдарды атқарды. Ол 1919/20 жылдары Көлік институтын құруға көмектесті және оның алғашқы президенттерінің бірі болды. Ол Мексика теміржол компаниясының және Кубадағы екі теміржол компаниясының директоры, сондай-ақ 1931 жылы Канададағы теміржол және көлік жөніндегі Корольдік комиссияның мүшесі болды. Ол Британдық бояулар корпорациясының екі үкіметтік директорының бірі, 1924 жылдан бастап оның төрағасы болды және 1926 жылы Императорлық химиялық өнеркәсіптерді құруға қатысты, кейіннен ол атқарушы емес директор болды. Эшфилд Мидленд банкінің, Біріктірілген антрацит кен орындарының директоры және Албани Уорд театрларының, Объединенген провинциялық кинотеатрлардың және Провинциялық кинематография театрларының төрағасы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Территориялық күш инженерлері мен теміржол штабы корпусының полковнигі болды, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік артиллерияның 84-ші жеңіл зениттік авиациялық полкінің құрметті полковнигі болды. Лондон метросының Лилли Бридж депосындағы ірі кеңсе ғимараты оның құрметіне Эшфилд Хаус деп аталды. Ол Округ желісінен оңтүстікке қарай, Батыс Кенсингтон станциясынан шығысқа қарай қысқа қашықтықта орналасқан және Батыс Кромвелл жолынан (A4) да көрінеді. Лорд Эшфилдтің қару-жарағы: "Көк түс - үш алтын жұлдызы бар, жоғары қарай ұшып бара жатқан Пегас". Қалқанның екі жағындағы қолдаушылар ретінде Эшфилд "электр механиктерді таңдады, олардың бірі сыртқы қолында сымның орамасын ұстап, екіншісі сыртқы қолында жұп қысқыштарды ұстап тұрған". Оның гербі "Жасыл емен гүлшоғырымен әшекейленген, алтын мүйізі бар жартылай бұғы" болды. Оның ұраны: "In alta tende" (Биіктерге ұмтыл).