Торфихен Прецепториясы: Шотландияның тарихы мен мәдени мұрасы
Torphichen Preceptory
Торфичен Прецепториясы – Шотландиядағы рыцарь госпитальерлердің тарихи ошағы. Ерте христиан шіркеуінің қалдықтары, неолиттік қасиетті орындары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Торфихен шіркеуі – Шотландияның Батыс Лотиандағы Торфихен ауылында орналасқан шіркеу. Ол Шотландиядағы Иерусалимнің Сент-Джон орденінің Госпитальерлер прецепторийінің (бас штаб-пәтерінің) қалдықтарын қамтиды. Жер атауының шығу тегі гелдік болуы мүмкін, мысалы, "Tóir Féichín" (Святой Фейхиннің шекарасы / қасиетті орны) немесе бриттік, мысалы, қазіргі уэльс тіліндегі "tref fechan" (кішкентай қала). Ауылдың айналасына шамамен бір мильге орналасқан шекаралық/қасиетті тастарға сілтеме жасайтын "Tóir Féichín" атауы, қазіргі уэльс тіліндегі мағынадан гөрі, ауылдың және прецепторийдің нақты мағынасы болып саналады, себебі осы неолиттік қасиетті тастардың шынайы мағынасын жоққа шығаратын тарихи дәлелдер жоқ.
Torphichen Preceptory is a church in the village of Torphichen, West Lothian, Scotland. It comprises the remains of the preceptory (headquarters) of the Knights Hospitaller of the Order of St John of Jerusalem in Scotland. The placename may be Gaelic in origin, e. g., "Tóir Féichín" (the boundary/sanctuary of St Féichín) or Brythonic, e. g., modern Welsh "tref fechan" (little town). The name "Tóir Féichín" with its Gaelic reference to the Boundary/Sanctuary stones set one mile around the village is most likely the true meaning of the village and Preceptory name rather than the modern Welsh which has no historical precedent that overrides the true meaning of those Neolithic sanctuary stones.
Қағидат
Прецепторий 1140 жылдары, мүмкін, ерте христиандық дәуірінен қалған шіркеудің төңірегінде салынған. 13 ғасырда Прецепторий кеңейтіліп, қазірге дейін сақталған ғимараттар тұңғыш рет бой көтерген. Кешенге крест пішіндес шіркеу кірген, оның құрамында негізгі зал, орталық мұнара, қанаттары және хор болған. Мұнарасы мен қанаттары бүгінге дейін жеткен. Сонымен қатар, аурухананы қоса алғанда, бірнеше тұрғын үйлер де салынған. 15 ғасырда шіркеу тағы да кеңейтіліп, монастырь аяқталған, алайда оның негіздері ғана сақталған. Бұл ерекшелік – шіркеудің солтүстік жағында орналасуы (Шотландияда басқа еш жерде кездеспейді, тек Мелроуз аббаттығында ғана бар). Реформациядан кейін Прецепторий шіркеуінің негізгі залы жергілікті шіркеу ретінде пайдаланыла бастады, ал қалған ғимараттар уақыт өте келе құлай бастады. Дегенмен, шіркеудің сақталған бөлігі (орталық мұнараның астындағы қиылысы) Шотландиядағы 12 ғасырдың соңы мен 13 ғасырдың басындағы ең жақсы сақталған тас қалаудың үлгісін ұстап тұр, архитектуралық ерекшеліктері де жоғары деңгейде. 1756 жылы негізгі зал мен тұрғын үйлер бұзылып, орнына жаңа T пішіндес шіркеу салынды. Шіркеу 19 ғасырдың басындағы жабық орындықтармен және галереялармен жабдықталған. Прецепторийдің қалдықтары бірнеше жыл бойы сот үйі ретінде пайдаланылды. Орталық мұнара 1947 жылы қайта жабылып, қазір Historic Scotland қамқорлығында (жаз айларында ашық, кіру ақысы бар). Шіркеу ауласындағы "қиыр тас" бір кезде бір шотланд милясына дейін созылған "қиыр аймақтың" ортасын көрсетеді. Шығыс және батыс "қиыр тастары" әлі де өздерінің бастапқы орналасқан жерлерінде тұр. Бұл тастардың ортағасырлық Прецепторийден әлдеқайда ертерек пайда болғаны айтылады, мүмкін, шығысқа қарай орналасқан Кейнпапл төбесіндегі маңызды неолиттік дөңгелек және жерлеу орнымен байланысты болуы мүмкін. Үлкен шіркеу ауласында 17-18 ғасырлардағы қабір тастарының көрнекті жинағы бар, олардың ішінде өлім-жітімнің символы, кәсіптерді бейнелейтін құралдар және басқа да қызықты халықтық өнер туындылары кездеседі.
The Preceptory was built in the 1140s around an existing church, possibly of early Christian origin. During the 13th Century the Preceptory was expanded, and the buildings which still stand were first erected. The complex included a cruciform church, with a nave, central tower, transepts and choir, whose tower and transepts remain, and a number of domestic buildings including a hospital. The church was extended again in the 15th Century, and a cloister completed, of which only the foundations remain. Very unusually, this was situated on the north side of the church (a feature seen elsewhere in Scotland only at Melrose Abbey). After the Reformation, the nave of the Preceptory church was converted for use as the parish kirk, with the rest of the buildings falling into disrepair. Nevertheless, the surviving crossing of the church (below the central tower) retains some of the best preserved late 12th early 13th century masonry in Scotland, with refined architectural detail. In 1756 the nave and domestic buildings were demolished, and a new T plan kirk built. The kirk is furnished with early 19th Century box pews and galleries. The remnants of the Preceptory were used as a courthouse for a number of years. The central tower was re roofed in 1947 and is now in the care of Historic Scotland (open in summer; entrance charge). A 'sanctuary stone' in the kirkyard marks the centre of an 'area of sanctuary' that once extended one Scots mile around. The east and west 'sanctuary stones' still stand in their original positions. It has been suggested that these stones are of much earlier origin than the medieval Preceptory, possibly being related to the important Neolithic henge and burial mound at Cairnpapple Hill, to the east. The large kirkyard has a fine collection of 17th–18th century headstones, with much intriguing 'folk art', including symbols of mortality, tools representing professions etc.
" Мейрамханалық ерлер "
Крест жорықтары кезінде құрылған Госпитальерлер ордені 1132 жылы Давид I-ге шақырылып, Шотландияға келді. 1312 жылы Темплерлер ордені таратқаннан кейін, олардың жерлері Госпитальерлер орденіне берілді. Торфихен Ұлыбританиядағы маңызды Госпитальерлер орталықтарының бірі болды, Лондондағы Клеркенвелл Приоратына екінші орында тұрды және осы жерді алудан үлкен пайда көрді. 1298 жылы Фолкирк шайқасында Торфихен прецепториясының магистрі Александр де Уэллс қаза тапты. Геральдикалық дәлелдерге сүйенсек, Александр де Уэллс Линкольнширдегі Уэллс әулетінен шыққандығына еш күмән жоқ. Фолкирк шайқасында Линкольнширлік Адам де Уэллс және Филип де Уэллс те болды. Уильям Уоллес 1298 жылы Фолкирк шайқасы алдында осы жерде соңғы парламентін өткізді. Шотландияның сақшысы (Custos Regni Scotiae) ретінде Уоллес қол қойған жалғыз құжат осы жерде дайындалды. Шайқас аяқталғаннан кейін, Эдвард Лонгшенкс (Англияның Эдвард I) аттың үстіне тұрып, алған жарақатын емдеу үшін Прецепторияға әкелінді, осы шайқасқа дейін Полмонтта орналасқан болатын. Госпитальерлер Шотландияның тәуелсіздік соғыстары кезінде ағылшын жағында күресті, ал шотландтардың Баннокберндегі жеңісінен кейін шегініп, Роберт Брюстің билігі кезінде қайта оралды. Прецептор, сэр Уильям Ноллис, Джеймс III және Джеймс IV үшін Шотландияның Жоғарғы қазынашысы болды, Торфихеннің Сент-Джон лорды атанды және көбінесе 1513 жылы Флодден шайқасында қаза тапты деп есептеледі. Соңғы Прецептор, сэр Джеймс Сэндлиндс, Кальдер бароны Джеймс Сэндлиндстің екінші ұлы болды. Сэр Джеймстің әкесі және үлкен ағасы Джон Конгрегация лордтарын қолдады және Джон Нокстың досы болды. 1564 жылдың ақпанында сэр Джеймс Прецептория жерлерін Корольге, яғни туысы, Шотландия королевасы Мэриге тапсырды, ол оған 10 000 тақша төлеміне және Лорд Торфихен атағымен осы жерді қайтарып берді. Торфихен Прецепторының құрметті лауазымы бүгінгі таңда Иерусалимнің Сент-Джон орденінің құрамында сақталған.
The Knights Hospitaller, established during the Crusades, were invited to Scotland in 1132 by David I. After the suppression of the Knights Templar in 1312, their lands were transferred to the Knights Hospitaller. Torphichen was one of many major Hospitaller sites in Britain, second only to the Priory of Clerkenwell in London, and benefited greatly from this transfer of land. In 1298, during the Battle of Falkirk, Alexander de Welles, Master of Torphichen Preceptory, was killed. Based on the heraldic evidence there is very little doubt that Alexander de Welles was a member of the Lincolnshire Welle(s) family. Also at Falkirk were Adam de Welle(s) of Lincolnshire and Philip de Welle(s). William Wallace held his last parliament here, prior to the Battle of Falkirk in 1298. The only surviving document signed by Wallace as Guardian of Scotland, Custos Regni Scotiae, was prepared here. After the battle, Edward Longshanks (Edward I of England) was brought to the Preceptory for treatment of the injuries caused when his horse stood on him, whilst he was encamped at Polmont before the battle. The Hospitallers fought on the English side during the Wars of Scottish Independence, and withdrew after the Scots victory at Bannockburn, returning during the rule of Robert the Bruce. The preceptor, Sir William Knollys, served as Lord High Treasurer of Scotland for James III and James IV, was created Lord St. John of Torphichen, and is commonly held to have died at the Battle of Flodden in 1513. The last Preceptor, Sir James Sandilands, was the second son of James Sandilands, Baron of Calder. Sir James's father and elder brother John had both backed the Lords of the Congregation and were friends of John Knox. In February 1564 Sir James surrendered the Preceptory lands to the Crown, i. e. his relative, Mary, Queen of Scots, whereupon she gave the lands back to him for a payment of 10,000 crowns, with the secular title Lord Torphichen. The honorary post of Preceptor of Torphichen continues to be used within the modern day Order of St John of Jerusalem.