Кіріспе

1971 жылы Майкл Тухнердің түсірген фильмі. "Зұлым" – Майкл Тухнердің режиссерлік дебюті, Ричард Бертон, Ян МакШейн, Найджел Давенпорт және Дональд Синден бас рөлдерде ойнаған 1971 жылғы британдық гангстерлік фильм. Фильм Джеймс Барлоудың 1968 жылғы "The Burden of Proof" романы негізінде түсірілген. "Чикаго Трибьюн" газеті бұл романды "қыздырып жіберуші, тартымды кітап" деп атаған. Айта кетейік, Барлоу кітабында Ричард Бертонды Дакиннің адвокаты куәгер әйелге Бертонды ұнататынын сұрайтын эпизодта еске алады, бұл қазылар алдында оның куәлігіне күмән тудыруға бағытталған. Романдағы бірнеше маңызды кейіпкерлер мен жағдайлар сақталғанмен, Клемент пен Ла Френа сюжеттің өзіне көп өзгерістер енгізді.

Түсірілім

Фильм 1970 жылдың 14 қыркүйегінде басталып, он аптаға созылған түсіріліммен аяқталды. Сыртқы түсірілімдер Лондонның (Винстанли және Йорк Роуд Эстейтс кіретін) аудандарында, сондай-ақ Брайтон, Бедфорд және Бракнелл қалаларында жүргізілді.

Кассалық жинақ

Британдық көрмешілер Бертонды 1971 жылы кассадағы ең танымал жұлдыз деп дауыс берді, бірақ «Зұлым» ең танымал он фильмнің тізіміне енбеді. 1971 жылдың 30 мамырында Бертон күнделігіне «Зұлым» фильмі «жақсы фильм, бірақ әзірге Америкада жақсы көрсетілім көрсетіп тұрған жоқ, бірақ Ұлыбританияда және Ұлттар Достастығында әлі көрсетілмеген, онда жақсы нәтижелерге жетеді деп ойладым» деп жазды. 1971 жылдың 21 тамызында ол фильмнің режиссерін «есімнен шықты» деп атап, мынадай жазба жасады:

[атқарушы] Нат Коэннен «фильмге сын жақсы, кассалық табыс тамаша» деген жеделхат келді, ал тағы бір жеделхатта Ұлыбританиядан ғана бір миллион фунт күтілетіні айтылды. Егер дұрыс есімде болсам, бұл мен үшін шамамен 500 мың доллар деген сөз. Америкалықтар мен ағылшын сыншыларының әртүрлі талғамдарын түсіну қиын. «Зұлым» фильмі АҚШ-та жаман қабылданып, Ұлыбританияда зор қуанышпен қарсы алынды. Оның кокни диалектінде екенін білемін, сондықтан американдықтарға түсіну қиын болуы мүмкін, бірақ сыншылардың оны қабылдауға жеткілікті білімі болуы керек еді. Ағылшын сыншылары Бруклинде түсірілген фильмді көріп ұялмайды. Қалай болғанда да, Ұлыбританияда жақсы көрсетілім көрсетіп жатқанына өте қуаныштымын. Әйтпесе, Е. менің осындай мәселелердегі бағамымыздың дұрыс екеніне күмәнданатын едім. Мен фильмді жақсы деп ойладым, ол да жақсы екенін білетінін айтты. Сондықтан американдықтардың реакциясы маған таң қалды.

Сыни қабылдау

Фильм жалпы алғанда жағымсыз пікірлер алды, мүмкін, өйткені ол 1969 жылдың наурыз айында өмір бойына түрмеге қамалған Крей егіздерінің жасырын портреті ретінде қабылданыпты. "Monthly Film Bulletin" журналы былай деп жазды: "Performance" және "Get Carter" фильмдерінен кейін британдық криминалды әлемде зерттелмеген қылмыстар кемде-кем қалды. Бірақ соңғысының қатыгездікке толы, сезімталдықтан мүлдем алыс болған тәсілі автомат сияқты кейіпкерге және әдемі орындарда көптеген қанды оқиғаларға толы сюжетке әкелсе, "Villain" фильмінің сыртқы қатыгездігі (көбінесе күштірек және дұрыс синхронды соққылар) жанрға ескіше келген көзқарасты жасырады. Сюжеті мұқият құрылған; орындар функционалды; жаман кейіпкерлер адамгершілікке толы, олардың құлдырауына ашығаныз жаныңыз ашиды; ал фильм соңғы кульминациялық сахнасына қарай жылдамдап, перде сызығымен аяқталады. ("Кімге қарап тұрсың?" – қолдауылдап алып келе жатқанда көрермендерге бәйқау айқайлайды Бёртон.) Актерлік шеберлігі біркелкі жақсы; Ян Ла Френаис пен Дик Клемент жазған сценарийі өткір және лаконикалық; ал Майкл Тючнердің режиссурасы өте тиімді, ұрылықтың өзі және сәтсіз қашқан оқиғасы керемет сахналаған. "Wales and Cinema: the First Hundred Years" кітабында Питер Уэймарк оны "көңіл көшірмейтін лондондық гангстерлік фильм" деп сипаттады. 2009 жылы Empire журналы "Көрмеген 20 ең ұлы гангстерлік фильм" сауалнамасында "Villain" фильмін #2 деп атады.