Кіріспе

Американдық суретші

Уайнольд Райс (16 қыркүйек 1886 – 23 тамыз 1953) – Германияда туған американдық суретші және графикалық дизайнер. Ол Германияның Карлсруэ қаласында дүниеге келген. 1913 жылы ол Америка Құрама Штаттарына көшіп келді, онда ол жергілікті американдықтарға деген қызығушылығын қанағаттандыра алды. 1920 жылы ол алғаш рет батысқа сапар шегіп, ұзақ уақыт бойы Қара аяқ тайпасының резервациясында жұмыс істеді. Өмірінің барысында Райс 250-ден астам жергілікті американдықтарды бейнелейтін сурет салған. Райс салған бұл суреттер 1920-жылдардан бастап 1950-жылдарға дейін кеңінен танымал болды, осы кезде Ұлы Солтүстік темір жолы Райске Қара аяқ тайпасын суреттеуге тапсырыс берді, содан кейін олар Ұлы Солтүстік күнтізбелерінде литографиялық көшірмелер түрінде кеңінен таратылды.

Ерте өмір және білім

Рейсс 1886 жылы Германияның Карлсруэ қаласында Фриц Рейсс (1857–1914) пен оның әйелінің екінші ұлы болып дүниеге келді. Ол өнерге толы ортада өсті, себебі оның әкесі белгілі Шварцвальд пейзажын және портреттерді суретпен бейнелейтін көрнекті суретші болған. Жастайынан Рейсс әкесімен бірге Германия ішінде саяхаттап, ол сурет салу немесе бояуды қалаған шаруалардың ерекше типтерін зерттеді. Бұл Рейстің портреттер салуға қатысты көптеген идеяларын қалыптастыруға септігін тигізді. Оның ағасы, Ханс Рейсс (суретші) де суретші болды, мүсінші ретінде жұмыс істеді және Америка Құрама Штаттарына көшіп кетті. Рейсс Мюнхендегі Kunstgewerbeschule-де Франц фон Штуктан дәріс алды, сол жерде болашақ әйелі, ағылшын қызы Генриетта Лютимен танысты.

Мансап

1913 жылдың қазан айында Уиннольд Рейс SS Imperator кемесіне мініп, ата-анасының қарсылығына қарамастан Америкаға көшіп келді. Ол көптеген еуропалықтар сияқты, американдықтар туралы әңгімелер мен суреттерге қызығушылық танытты. Оларды суретке түсіре алатынына үміттенеді. Оның философиясы бойынша, суретші ең қызықты тақырыптарды табу үшін саяхаттауы керек еді. Әкесінің және өзінің жеке қызығушылығының ықпалымен, ол түрлі халықтар мен әртүрлі өмірлік жағдайлардан тақырыптар іздеді. Рейс Нью-Йорктегі этникалық немістердің арасында клиенттер тапты және коммерциялық дизайнер ретінде жұмыс істеді. Оның 149-шы көшедегі Бродвейдегі 3620 нөмірдегі "Busy Lady Baking Company" және 1915 жылы 4230 Бродвейдегі дизайндары Иосиф Хоффманның және Вена сецессиясының стильінен әсер алды, оны он жыл бұрын көрген болатын. Стильдің жеңілдігі, торлардың қолданылуы, алтын жалатылған және жарқын түсті панельдер Мюнхеннің Югендстиліне қарағанда Венаның Винер Векстатесіне жақын. 1915 жылы ол Өнер студенттері лигасының алдында лекция оқыды. Оскар Вентцпен бірге ол "Modern Art Collector" журналын құрды, бірақ ол 1917 жылы саяси себептерге байланысты жабылуға мәжбүр болды. 1920 жылдың қаңтарында ол Батысқа сапар шегіп, Монтана штатындағы Блэкфит резервациясында бірнеше ай бойы тайпа мүшелерінің 36 портретін салған. Ол өмірінің соңына дейін сақтап қалған қарым-қатынастар құрды және америкалық түпкілікті халықтарды суретке түсіру үшін Батысқа қайта оралды. Ол 250-ден астам америкалық түпкілікті халықтардың суреттерін жасады, әсіресе Монтананың Блэкфит тайпасының суреттерін. 1921 жылы Рейс Германияға бір рет сапармен оралды, бірақ 1922 жылы Нью-Йорк қаласына қайта қоныстанды, онда ол сурет мектебін ашты. Рейс Ален Локктың 1925 жылғы "Жаңа негр" антологиясын суреттеді, ол Гарлем эпохасы кезінде афроамерикандық мәдениет туралы маңызды кітап болды. Олардың ішінде В.Э.Б. Дю Бойс, Чарли Джонсон (топ жетекшісі) және Элис Джонсон Макдугальд сияқты маңызды тұлғалардың суреттері де бар. Алайда, кітаптың кейінгі басылымдары Рейстің есімін титул бетінен алып тастады және оның түпнұсқа басылымға қосқан портреттерінің жинағын жойды. Бұл өзгерістерді 2001 жылы ғалым Джордж Борнштейн құжаттады. Джордж Хатчинсон Борнштейннің зерттеулеріне сүйене отырып, бұл өзгерістер портреттерді қоршаған дау-дамайдың салдары болуы мүмкін деп болжайды. Портреттерде осы көрнекті афроамерикандық тұлғалардың кейбіреулері айқын қара терімен және карикатуралық ерекшеліктерімен бейнеленген, ал басқалары қоңыр немесе ашық түсті. Рейс ақ нәсілді суретші болғандықтан, кейінгі редакторлар оның жұмысын кіргізуге болмайды деп ойлаған болуы мүмкін. Бұл өзгеріс Гарлем эпохасының біртекті нәсілдік қозғалыс емес, әртүрлі түстер мен ұлттардың қатысқан космополиттік қозғалыс болғанын жоққа шығарады. 1925 жылы Рейс Харлемге жаңа келген жас Аарон Дугласқа тегін білім беруді ұсынды. Рейс Локты Дугласқа "Жаңа негрдің" екінші басылымына иллюстрациялар қосуға көндірді.

1930 жылдар

Оның ең көрнекті жұмысы – 1931-1933 жылдар аралығында Цинциннати Юнион Терминалында орындалған жұмыс, қазір ол Цинциннати музей орталығы ретінде қызмет етеді. Ол Цинциннати халқының арқылы қала тарихын бейнелеген портреттік сурет салумен Ар-деко стилін үйлестірді. Ол пойыз күту залында он төрт мозаика жасады. 1973 жылы әуе тасымалының дамуымен олар Цинциннати/Солтүстік Кентукки халықаралық әуежайының қоғамдық кеңістіктеріне көшірілді, онда оларды көптеген адамдар көре алатын болды. 2015 жылы әуежайдағы ауқымды жөндеу және жаңарту жобасы аясында мозаикалардың тоғызы 1,4 миллион доллар көлемінде Цинциннати конгресс орталығына орналастырылды. 1931 және 1934-37 жылдары Рейсс Глейшер Ұлттық паркіне жақын жерде жазғы өнер мектебін, сондай-ақ суретшілер колониясын ұйымдастырды. Оның танымал интерьерлік дизайндарының бірі – 1930 жылдардағы Санкт-Мориц қонақ үйіндегі Кафе Румпельмайер. Рейсс өнерінің дамуын зерттеу оның 1930 жылдардағы гүлдік абстракциялары мен 1940 жылдардағы геометриялық минимализмінің Германия мен Австриядағы алғашқы ұстаздары мен көрнекті суретшілердің ықпалында болғанын көрсетеді. Оның тапсырмалары американдық дизайн мен архитектураға әсер етті. 1935 жылы Рейсс бірінші Лонгшамп мейрамханасының интерьерін жасады, ол толығымен үнді мотивтерінде шешілген алғашқы мейрамхана дизайны болды. Одан кейін ол сыртқы қасбеттері мен кіреберістері бар, Оклахомадағы Вуларок мұражайы сияқты әртүрлі ғимараттар үшін бірнеше интерьерлік жобаларды жүзеге асырды. 1938 жылы Рейсс Эмпайр Стейт Билдингіндегі Лонгшамп мейрамханасы үшін «Күшқорлық», «Тебіреніс», «Азаттық», «Күту», «Жандылық», «Сүйкімділік», «Құрмет» және «Шаттық» деп аталатын сегіз сопақша қабырғалық сурет салды. 1960 жылдардағы реконструкция кезінде олар жоғалып кетті, бірақ екеуі 2023 жылы қайта табылды. Рейсс АҚШ халқының әртүрлі топтарын бейнелегенімен танымал болды. Оның портреттері бұрынғы суретшілерге қарағанда мейірімді және объективті деп есептелді. 1946 жылы өте табысты және танымал суретші Батысқа көшуге шешім қабылдады. Ол Карсон-Ситидегі бұрынғы банк ғимаратын студия және зейнетке шығу орны ретінде сатып алды, бірақ онда тұрмады. 1951 жылы алғашқы инсульттан кейін Рейсс жазылып кетті, бірақ 1952 жылы екінші инсульттан кейін оның денесі паралич болып қалды.

Жеке өмір және өлім

Рейс Германияда үйленді және 1913 жылы АҚШ-қа кеткенде әйелі жүкті болған. Олардың ұлы Уиннольд Тьярк Рейс (Тьярк деп аталды) 1913 жылдың 27 желтоқсанында Германияда дүниеге келді. 1914 жылы анасы мен кішкентай ұлы Нью-Йоркке Рейске қосылу үшін көшіп келді. Жергілікті мектептерде білім алғаннан кейін, Тьярк Массачусетс технология институтында және Венада оқыды, содан кейін АҚШ-та сәулетші болды. Рейс 1953 жылдың 29 тамызында Нью-Йорк қаласында қайтыс болды. Қара аяқты тайпасы оның күлін Глейшер ұлттық паркінің шығыс жағына шашыратып тастады. 1996 жылы Тьярк әкесінің көркемдік мұрасын кеңінен таныту және оны көпшілікке қолжетімді ету үшін Reiss Partnership серіктестігін құрды.