Кіріспе
Хельмут Тиелике (4 желтоқсан 1908, Вупперталь – 5 наурыз 1986, Гамбург) – неміс протестант теологы және 1960 жылдан 1978 жылға дейін Гамбург университетінің ректоры.
Өмірбаян
Тиелике Вупперталда өсті, гуманистік гимназияны бітіріп, 1928 жылы Абитур алды. Одан кейін Эрлангенде философия мен теологияны оқуға түсті, бірақ көп ұзамай қалқанша безіне операция жасау қажет болды. Бұл операцияның жағымсыз нәтижесіне қарамастан (өкпе эмболиясы, тетанус), ол 4 жыл өткен соң да салдарынан қиналды. Бірақ оқуын аяқтады және 1932 жылы «Этикалық пен эстетикалық арасындағы қарым-қатынас» тақырыбында философия ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Денсаулығы жақсарғаннан кейін Тиелике Боннда Карл Барттың лекцияларын тыңдады, оны сынға алды, әсіресе Барттың табиғи антропологияны жобауына байланысты. Соңында ол 1934 жылы Эрлангенде Пол Алтхаус басшылығымен теология ғылымдарының докторы дәрежесін алды. 1935 жылы нацистік режимнің күшейген қысымында «Аян, ақыл және өмір сүру; Лессингтің діни философиясындағы зерттеулер» тақырыбында докторантурадан кейінгі дәріс беру құқығын алды, бірақ «Күпіршік шіркеу» ішіндегі қызметіне байланысты Эрлангенге тағайындалудан бас тартты. 1936 жылы Гейдельбергте жүйелі теологиядан профессор болды, онда Мари Луиза Херрманнмен танысып, 1937 жылы үйленді. Олардың төрт баласы болды. 1930 жылдардың ортасынан бастап Гестапоның бірнеше рет сұраққа алуынан кейін, 1940 жылы қызметтен босатылды. Тиелике әскерге шақырылды, бірақ тоғыз айдан кейін аймақтық епископ Теофил Вурмның көмегімен Равенсбургтегі шіркеуді басқарды. 1942 жылы Штутгартта теологиялық қызмет атқарды, онда көптеген уағыздар айтты және лекциялық турлар жасады, үкімет сапарларға, жарияланымдарға және уағыздауға тыйым салу арқылы үнемі қиындықтар туғызды. Тиелике Бультманның Жаңа Өсиетті демифологизациялау туралы еңбегіне сын жариялады, бұл екеуінің арасында құрметті, бірақ шешілмейтін хат алмасуға әкелді. Ол Фрайбург тобына (Freiburger Kreis) да байланыс жасады, бірақ олардың революция жоспарында белсенді қатыспады. Соғыстан кейінгі Германияда христиандық демократияны қолдау ниетімен, ол 1942 жылы жоспар ұсынды, ол 1945 жылы Бад-Боллда алғашқы Евангелистік академияның құрылуына әкелді. 1944 жылы Штутгартты бомбалау Тиелике мен оның отбасын Корнтальға көшуге мәжбүр етті, онда ол келесі жылдары лекциялық турларын және уағыздауларын жалғастырды; олар Швейцарияда көптеген тілдерге анонимді түрде аударылып, соғыстың әртүрлі майдандарында оқылды. Соғыс аяқталғаннан кейін Тиелике делегаттар тобымен Франкфуртқа сапар шекті, онда оны үкімет соғыстан кейінгі саяси және академиялық құлдырауды толтыру үшін академиялық жұмысты қайта бастау туралы келіссөздерге қатысуға шақырды. Нәтижесінде ол 1947 жылы Тюбингендегі жаңадан ашылған теологиялық факультетте профессорлық қызметке кірісті, 1951 жылы университеттің әкімшілік басшысы және канцлерлер конференциясының президенті болды. 1954 жылы Германияның академиялық және рухани мұрасын қайта жаңғыртуға бағытталған соғыстан кейінгі күш-жігерін жалғастыра отырып, ол Гамбургке жаңа теологиялық факультет құруға шақыруды қабылдады, онда ол декан және профессор болып, сонымен бірге Гамбургтің басты шіркеуі – Санкт-Михаэлис шіркеуінің пасторы болды. Ол Билли Грэммен кездесіп, 1977 жылы АҚШ-та лекция оқып жүрген кезінде президент Джимми Картермен кездесті. Тиелике сонымен қатар 1960-1970 жылдары Азия, Оңтүстік Африка, Латын Америкасы, Австралия және Жаңа Зеландияға саяхат жасады. Тиелике 1986 жылы Гамбургте 77 жасында қайтыс болды.
Тиелике шығармаларының ағылшын тіліндегі таңдамалы аудармалары
"Жол жүрушінің жазбалары"; Гельмут Тилицкенің өмірбаяны, Дэвид Р. Лоу аударған. Нью-Йорк: Парагон Хаусы, 1995. Чарльз Л. Тейлор аударған "Жас теологтарға арналған шағын жаттығу". Алдынғы сөз Мартин Мартидің. Гранд-Рапидс, Мичиган: Eerdmans, 1962. "Адамның Құдай әлемінде", Джон В. Доберштейн аударған және редакциялаған. Нью-Йорк: Harper & Row, 1963. "Нигилизм: оның пайда болуы мен табиғаты. Христиандық жауап", Джон В. Доберштейн аударған. Вестпорт, КТ: Greenwood, 1961. "Құдай мен шайтан арасында", Эдинбург: Oliver and Boyd, 1958. [Қайта жарияланды: Фармингтон Хиллз, Мичиган: Oil Lamp Books, 2010;] "Теологиялық этика", Уильям Х. Лазарет аударған. Филадельфия: Fortress Press, 1966-69. "Күтуші әке: Исаның параболалары туралы уағыздар", Джон В. Доберштейн аударған. Нью-Йорк: Harper & Row, 1959. "Спургеонмен кездесу", Джон В. Доберштейн аударған. Филадельфия: Fortress Press, 1963. "Дүние қалай пайда болды: Киелі кітаптың алғашқы тарауларындағы адам", Джон В. Доберштейннің кіріспесімен аударылған. Филадельфия: Muhlenberg, 1961. "Секстің этикасы", Джон В. Доберштейн аударған. Нью-Йорк: Harper & Row, 1964. "Сенім, ұлы оқиға", Дэвид Л. Шмидт аударған. Филадельфия: Fortress Press, 1985. "Христиан адамның бостандығы: Христианның зайырлы құдайлармен бетпе-бет келуі", Джон В. Доберштейн аударған. Нью-Йорк: Harper & Row, 1963. "Құдай туралы жасырын сұрақ", Джеффри В. Бромли аударған. Гранд-Рапидс, Мичиган: Eerdmans, 1977. "Христос және өмірдің мәні: Уағыздар мен ойлар кітабы", Джон В. Доберштейн аударған. Нью-Йорк: Harper & Row, 1962. "Біздің Әкеміз, Көктегі", Иеміздің дұғасы туралы уағыздар, Джон В. Доберштейн аударған. Нью-Йорк: Harper & Row, 1960. "Құдайдың үнсіздігі", Джеффри В. Бромлидің кіріспесімен аударылған. Гранд-Рапидс, Мичиган: Eerdmans, 1962. [Қайта жарияланды: Фармингтон Хиллз, Мичиган: Oil Lamp Books, 2010;] "Өмір қайтадан басталуы мүмкін: Таудағы уағыз туралы уағыздар", Джон В. Доберштейн аударған. Филадельфия: Fortress Press, 1963. "Аспан мен жер арасында: Американдық христиандармен әңгімелер", Джон В. Доберштейн аударған және редакциялаған. Вестпорт, КТ: Greenwood, 1975, 1965. "Мен сенем: Христиан діні", Джон В. Доберштейн және Х. Джордж Андерсон аударған. Филадельфия: Fortress Press, 1968. "Қайтадан қалай сенуге болады?", Х. Джордж Андерсон аударған. Филадельфия: Fortress Press, 1972. "Евангелиелік сенім", Джеффри В. Бромли аударған және редакциялаған, 3 томдық. Гранд-Рапидс, Мичиган: Eerdmans, 1974-1977. "Қазіргі заманғы сенім мен ой", Джеффри В. Бромли аударған. Гранд-Рапидс, Мичиган: Eerdmans, 1990. "Өліммен бірге өмір сүру", Джеффри В. Бромли аударған. Гранд-Рапидс, Мичиган: Eerdmans, 1983. "Адам болу, адам болу: Христиандық антропологиядағы эссе", Джеффри В. Бромли аударған. Garden City: Doubleday, 1984. "Қиын жағдайда христиан болу", Х. Джордж Андерсон аударған. Филадельфия: Fortress Press, 1979. "Теология қаншалықты заманауи болуы керек?", Х. Джордж Андерсон аударған. Филадельфия: Fortress Press, 1969. "Шіркеумен мәселелер: Жаңаруға шақыру", Лондон: Hodder & Stoughton, 1965.
Theological Ethics Translated by William H. Lazareth. Philadelphia: Fortress Press, 1966 69. The Waiting Father: Sermons on the Parables of Jesus Translated by John W. Doberstein. New York: Harper & Row, 1959. Encounter with Spurgeon Translated by John W. Doberstein. Philadelphia: Fortress Press, 1963. How the World Began: Man in the First Chapters of the Bible Translated with an introduction by John W. Doberstein. Philadelphia: Muhlenberg, 1961. The Ethics of Sex Translated by John W. Doberstein. New York: Harper & Row, 1964. Faith, the Great Adventure Translated by David L. Schmidt. Philadelphia: Fortress Press, 1985. The Freedom of the Christian Man: A Christian Confrontation with the Secular Gods Translated by John W. Doberstein. New York: Harper & Row, 1963. The Hidden Question of God Translated by Geoffrey W. Bromiley. Grand Rapids, MI: Eerdmans, 1977. Christ and the Meaning of Life: A Book of Sermons and Meditations Translated by John W. Doberstein. New York: Harper & Row, 1962. Our Heavenly Father: Sermons on the Lord's Prayer Translated by John W. Doberstein. New York: Harper & Row, 1960. The Silence of God Translated with an introduction by Geoffrey W. Bromiley. Grand Rapids, MI: Eerdmans, 1962. [Republished: Farmington Hills, MI: Oil Lamp Books, 2010; ]
Life Can Begin Again: Sermons on the Sermon on the Mount Translated by John W. Doberstein. Philadelphia: Fortress Press, 1963. Between Heaven and Earth: Conversations with American Christians Translated and edited by John W. Doberstein. Westport, CT: Greenwood, 1975, 1965. I Believe: the Christian's Creed Translated by John W. Doberstein and H. George Anderson. Philadelphia: Fortress Press, 1968. How to Believe Again Translated by H. George Anderson. Philadelphia: Fortress Press, 1972. The Evangelical Faith Translated and edited by Geoffrey W. Bromiley, 3 vols. Grand Rapids, MI: Eerdmans, 1974 1977. Modern Faith and Thought Translated by Geoffrey W. Bromiley. Grand Rapids, MI: Eerdmans, 1990. Living With Death Translated by Geoffrey W. Bromiley. Grand Rapids, MI: Eerdmans, 1983. Being Human Becoming Human: An Essay in Christian Anthropology Translated by Geoffrey W. Bromiley. Garden City: Doubleday, 1984. Being Christian When the Chips are Down Translated by H. George Anderson. Philadelphia: Fortress Press, 1979. How Modern Should Theology Be? Translated by H. George Anderson. Philadelphia: Fortress Press, 1969. The Trouble With The Church: A Call For Renewal London: Hodder & Stoughton, 1965.