Кіріспе

Австралия мен Жапония арасында екіжақты қарым-қатынас бар. Бұл қарым-қатынастар әдетте жылы және жылдар бойы нығая түсті, екі ел де өте жақын, маңызды және өзара мүдделермен біріктірілген, сонымен қатар екеуі де Батыс әлемімен тығыз байланыста. Жапония – Австралияның маңызды экономикалық серіктестерінің бірі: ол Австралияның “екінші ірі сауда серіктесі және капитал инвестицияларының күшейіп келе жатқан маңызды көзі”. Соңғы уақытта қарым-қатынастар экономикалық және сауда байланыстарынан асып, мәдениет, туризм, қорғаныс және ғылыми ынтымақтастық сияқты басқа да салаларды қамтыды. Қарым-қатынастың бастапқы кезеңдерінде, мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыс және 1980-1990 жылдар басындағы Жапонияның экономикалық басымдығы кезінде шиеленіс күшті болды. Дегенмен, Австралия үкіметі мен бизнес қауымдары Жапонияны маңызды экспорттық нарық және Азия-Тынық мұхиты аймағындағы Австралияның болашақ өсуі мен гүлденуінің қажетті факторы деп санайды. Жапония өз тарапынан Австралияны маңызды серіктес, энергия, минералдар және басқа да табиғи ресурстардың сенімді көзі, танымал туристік орын, Батысқа қолайлы арна және Азия-Тынық мұхитындағы жалғыз орташа деңгейдегі экономикалық держава деп есептейді. Австралияның бұрынғы премьер-министрі Тони Эбботт 2018 жылы Жапонияны Азиядағы Австралияның ең жақын досы деп атады және келесі жылы екі ел арасында еркін сауда келісімін жасауға көшті. Австралия мен Жапония бір-бірін Азия-Тынық мұхиты аймағындағы маңызды стратегиялық серіктес ретінде мойындайды, екеуі де гүлденген либералды демократиялар және АҚШ-тың маңызды одақтастары. Бұрынғы қорғаныс министрі Маризе Пэйн Жапонияны аймақтағы “негізгі серіктес” деп сипаттады, ал Жапония премьер-министрі Фумио Кишида қарым-қатынасты Үнді-Тынық мұхитындағы қауіпсіздіктің тірегі деп атады. Австралия Токиодағы елшілік, Осакадағы бас консулдық және Саппородағы консулдықтарын ұстап тұрады. Жапония Канберрадағы елшілік, Сидней, Мельбурн, Брисбен және Перттегі бас консулдықтары мен Кэрнстегі консулдығын ұстап тұрады.

Австралия мен Жапон империясының арасындағы отаршылдық және федерациядан кейінгі қарым-қатынастар

Жапонияның Австралия көмірін алғаш рет импорттағаны 1865 жылы, ал Жапонияның Австралия жүнін алғаш рет импорттағаны 1888 жылы тіркелген. Австралияға қоныс аударған алғашқы жапондық адам 1871 жылы Квинслендке көшіп келген саудагер еді. 1901 жылы Австралия Федерациясы құрылған кезде, Австралияда 4000-қа жуық жапон иммигранты бар екені естілді, олардың көп бөлігі Таунсвилл аймағында шоғырланған, онда Жапон үкіметі 1896 жылы алғашқы консулдығын ашқан еді. Иммигранттар көбінесе қант қамысы және теңіз өнеркәсібінде жұмыс істеді, оның ішінде тасбақа, трохус, трепанг және інжу-маржан терумен айналысты. 1901 жылғы Австралиялық иммиграциялық шектеу заңы, болашақ иммигранттарға еуропа тілінде "диктант сынағы" қою арқылы және "Ақ Австралия" саясатының қабылдануымен Австралияға жапондықтардың одан әрі көшіп келуі іс жүзінде тоқтатылды. Осы себепті Таунсвилл консулдығы 1908 жылы жабылды. 1930-31 жылдары Жапония "Австралияның үшінші ірі сауда серіктесі" еді. Австралиялық әскерлер Екінші дүниежүзілік соғыстың Оңтүстік-Шығыс Азия және Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймақтарындағы шайқастарда белсенді қатысты. Екі тарап үшін соғыстың ең маңызды оқиғалары Кокода жолындағы шайқас және Сандакан өлім маршы болды (2014 жылы сол кездегі Жапония премьер-министрі Синдзо Абэ Жапония халқының атынан Австралия Парламентіне шын жүректен көңіл айтты). Австралиялық әскерлер соғыстан кейін Жапонияны оккупациялауда да маңызды рөл атқарды.

Ауғанстанның басып алуы кезінде

Жапонияда көптеген австралиялықтардың алғаш рет болуы соғыстан кейінгі Жапония оккупациясы кезінде болды. Австралиялықтар Британдық одақтастық әскерлерінің құрамына кірді. Шамамен 16 000 австралиялық осы күште қызмет етті. BCOF тарихының барлық кезеңінде австралиялық офицер болды. Австралияның күшке қосқан үлесі 4 700 жаяу әскер, 5 300 базалық персонал, 2 200 Австралия Корольдік әуе күштерінен және 130 Австралия Бас ауруханасынан құралды. Австралия Корольдік теңіз күштері де Британдық Тынық мұхит флотының бір бөлігі ретінде қатысты. Оккупация кезеңінің екі үшін бір бөлігінде одақтастық елдерді тек австралиялықтар өкілдік етті. Австралия соғыстың соңғы айларында Жапония науқанында шағын рөл атқарды және соғыс аяқталған кезде Жапонияға басып кіруге дайындалып жатқан кезде болды. Окинава шайқасы кезінде бірнеше австралиялық соғыс кемелері Британдық Тынық мұхит флотымен (БТФ) бірге жұмыс істеді, ал кейіннен австралиялық эсминецтер жапондық аралдардағы нысаналарға шабуыл жасағанда британдық ұшақ тасымалдағыштар мен соғыс кемелерін сүйемелдеді. Жапониядан қашықтығына қарамастан, Австралия BPF-тің негізгі базасы болды және флотты қолдау үшін көптеген нысандар салынды. Австралияның Жапонияға жоспарланған басып кіруге қатысуы одақтастық күштерінің құрамында үш қызметтен де элементтердің күресуін қамтитын еді. Ағымдағы AIF қызметкерлерінен жаңа 10-дивизия құру жоспарланды, ол британдық, канадтық және жаңазеландиялық бөлімшелермен бірге Ұлттар Достастығы корпусының құрамына кіретін еді. Корпустың ұйымдасқан құрылымы АҚШ армиясы корпусының ұйымдасқан құрылымымен сәйкес келуі керек еді және ол 1946 жылдың наурызына жоспарланған Жапонияның Хонсю аралына басып кіруге қатысқан болар еді. Австралиялық кемелер BPF және АҚШ Тынық мұхит флотымен бірге жұмыс істемек, ал екі RAAF-тың ауыр бомбалаушы эскадрильясы мен көліктік эскадрильясы Ұлыбританиядан Окинаваға Тайгер күшінің құрамында Жапонияны стратегиялық бомбалауға қосылу үшін қайта орналастырылмақ еді. Генерал Блэй 1945 жылдың 2 қыркүйегінде Миссуриде өткен рәсімде Австралия атынан Жапонияның капитуляция құжатына қол қойды. Рәсім кезінде Токио шығанағында тұрған одақтас кемелердің арасында бірнеше RAN соғыс кемелері болды. Миссуридегі негізгі рәсімнен кейін жапондық далалық командирлері Тынық мұхит аймағындағы одақтас күштерге капитуляциялады. Австралиялық күштер жапондық қарсыластарының Моротайда, Борнео, Тимор, Вейвак, Рабаул, Бугенвилл және Науруда өткен рәсімдерде капитуляциясын қабылдады.

Экономикалық қатынастар

Австралия саудасы 1960 және 1970 жылдар шамасында басқа Ұлттар Достастығы елдерінен Азияға қарай бұрылды. Әсіресе Жапония жетекші сауда серіктесі ретінде көзге түсті. 1966–1967 жылдары Жапония Ұлыбританияны басып өтіп, "Австралия экспортының ең ірі нарығына" айналды. Австралия мен Жапония арасындағы екіжақты еркін сауда келісімі туралы келіссөздер 2007 жылы басталды. Жапония Сыртқы істер министрлігінің мәліметінше, 2017 жылдың 30 маусымына дейін Жапонияда шамамен 9900 австралиялық азамат тұрды.

Туризм

2018 жылы Жапония Австралияға туризмнің ең ірі бес көзінің бірі болды, сол жылы 484 000 жапон азаматы Австралияға сапар жасады. Ол Ұлыбритания, АҚШ, Жаңа Зеландия және Қытайдан кейін келді. 1997 жылы Жапониядан Австралияға келген туристердің саны 814 000-ға жеткен. Google деректеріне сәйкес, 2002 және 2022 жылдар аралығында Жапония Австралиялықтардың ең көп іздеген бағыты болды, Жаңа Зеландиядан озып кетті. 2023 жылы Жапония Австралиялықтар үшін Жаңа Зеландия, Индонезия және Үндістаннан кейінгі төртінші ең танымал шетелдік бағытқа айналды.

Көлік байланыстары

Qantas, Jetstar, Japan Airlines, All Nippon Airways және Virgin Australia Австралия мен Жапония арасында тікелей рейстер ұсынады.

Көпжақты ұйымдар

Екі ел де Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы, Транс-Тынық мұхиты серіктестігі жөніндегі жан-жақты және прогрессивті келісім, G20 ірі экономикалары, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы, Біріккен Ұлттар Ұйымы, Халықаралық валюта қоры, Дүниежүзілік сауда ұйымы және тағы да басқа ұйымдардың мүшелері. Австралия мен Жапония да Үнді-Тынық мұхиты ынтымақтастығын арттыру мақсатында Транс-Тынық мұхиты серіктестігіне қатысты.

Білім беру саласындағы серіктестік

1980 жылы Австралия мен Жапония екі елдің жастары үшін жұмыс сапарлары бағдарламасы бойынша келісімге келді. Бұл Жапония үшін алғашқы жұмыс сапары бағдарламасы болды.