Кіріспе

"Мускроот" термині сондай-ақ шикі нард немесе Adoxa moschatellina-ны да білдіре алады. Самбул, сонымен қатар самбал немесе мускроот деп те аталады, – еуропалық медициналық тәжірибеде кейде қолданылатын дәрі. Ол Ferula moschata түбірінен тұрады, бұрын Ferula sumbul деген атаумен белгілі болған, Ferula тұқымдасының "ұланбас жеміс" туысына жататын, биік гүлшоғырлы өсімдік. Ол негізінен қазіргі Өзбекстанның Бохара облысының солтүстігінде өседі, бірақ ареалы Оңтүстік-Шығыс Сібірге дейін, тіпті Амур өзенінен әріге дейін созылады. Алғаш рет 1835 жылы Ресейге мускусқа деген балама ретінде әкелінді, ал 1867 жылы британдық фармакопеяға енгізілді. Саудада кездесетін түбірлердің қалыңдығы бір дюйм немесе одан да көп, ал диаметрі 1-3 дюйм немесе одан да көп болатын көлденең қималардан тұрады. Оның қара түсті, жұқа қағаз тәрізді қабығы, серпімді құрылымы бар, ал кесілген беті ақ, қара немесе ақшыл қоңыр түсті мрамор тәрізді болады. Оның мускусқа ұқсас иісі және ащы, хош иісті дәмі бар. Дәрінің әсері мен қолданылуы асафетидамен бірдей. Оның емдік қасиеттері шайыр мен эфир майына байланысты. Оның құрамында шайырдың шамамен 9%-ы және эфир майының 3%-ы бар. Шайыр эфирде ериді және сумен жанасқаннан кейін ғана толық дамитын мускус иісіне ие. "Шығыс Үнді самбулы" деген атпен Ferula ammoniacum түбірі кейде ағылшын саудасында ұсынылады. Оның түсі қоңыр, аммиактың дәмі сезіледі және нағыз дәріге қарағанда әлдеқайда қоңыр түсті теңіз жасауға болады, сондықтан оны анықтау оңай. "Самбал" атауы (араб тілінен шыққан сөз, "тікенек" немесе "құлақ" деген мағынаны білдіреді) Шығыста бірнеше хош иісті түбірлерге қолданылады, олардың ең бастысы – Nardostachys jatamansi (қараңыз, шикі нард).

Психоактивтілік

Ферула Сумбал (sic.) түрі Ричард Эванс Шультес пен Альберт Хофманның психотроптық өсімдіктер туралы авторитетті еңбегінде "көрінулер тудыруы мүмкін өсімдіктер" санатына енгізілген, бұл туралы дәлел ретінде библиографияда көрсетілген фармакогнозист Норман Фарнсворттың мақалалары келтірілген. Бір унциядай (шамамен 28 грамм) настойкасы есірткілік симптомдарды тудырған, сананы шатастырған, тіпті оянғанда да құрғақ жөтелге ұқсас әрекетке түрткен, денеде қышыну сезіміне және тағы басқаларға себеп болған, сондай-ақ демі мен терісінен есірткінің күшті иісі шыққан, ол бір-екі күннен кейін ғана басылған. Миссис Гриф 1931 жылғы «Заманауи шөптер» еңбегінде, өсімдіктен алынған препараттың әсері валерианаға ұқсас екенін, оның әртүрлі истериялық жағдайларда қолданылатынын (яғни, тыныштандыратын әсері бар екенін) атап көрсеткен. Ол сондай-ақ, бұл препараттың Персия мен Үндістанда ұзақ жылдар бойы медициналық мақсатта да, діни рәсімдерде хош иіс ретінде де қолданылғанын айтады. Психоактивті принциптің ұшпалы табиғаты (препараттың әсерінен адамның тынысынан есірткі иісінің шығуы) Ferula moschata-дан алынған хош иіс заттарының психоактивті әлеуетіне нұсқауы мүмкін, себебі оның ұшпалы құраулары бу немесе түтін түрінде жұтқанда өкпе арқылы сіңіріледі. Осы контексте, тыныштандыратын және діни рәсімдерде хош иіс ретінде қолданылуының ұқсас мысалдарына Непалдағы Apiaceae тұқымдасына жататын Selinum туысының бірнеше түрлерінде кездеседі, олардың химиялық құрамы Ferula туысының химиялық құрамына белгілі бір жағынан ұқсас екені анықталған.