Кіріспе

Американдық теміржол басшысы және кәсіпкер

Томас Александр Скотт (28 желтоқсан 1823 – 21 мамыр 1881) – американдық кәсіпкер, теміржол басшысы және өнеркәсіпші. 1861 жылы президент Авраам Линкольн оны АҚШ соғыс министрінің көмекшісі қызметіне тағайындады, ал Азамат соғысы кезінде оның басқаруындағы теміржолдар соғысқа үлкен үлес қосты. Ол Пенсильвания темір жолының (1874–1880) төртінші президенті болды, ол әлемдегі ең ірі акционерлік корпорацияға айналды және 1877 жылғы Ұлы теміржол ереуіліндегі және «қарақшы барон» ретіндегі әрекеттері үшін көп сынға ұшырады. Скотт 1877 жылғы Республикалық партия мен Демократиялық партияның келісімін жасауға көмектесті; бұл келісім 1876 жылғы даулы президенттік сайлауды Рутерфорд Б. Хейздің пайдасына шешті, ал федералдық үкімет оңтүстіктен әскерін шығарып алып, Қайта құру дәуірін аяқтады. Өмірінің соңғы жылдарында Скотт Пенсильвания университетіне көп мөлшерде қаржы жұмсады.

Ерте өмір

Скотт 1823 жылдың 28 желтоқсанында Пенсильвания штатының Франклин округіндегі Форт-Лаудонға жақын Питерс қаласында дүниеге келді. Ол отыз бірінші балалардың жетіншісі болған.

Темір жолдар

Скотт 1850 жылы Пенсильвания темір жолына станса агенті болып орналасты, ал 1858 жылы бас басқарушы болды. Скоттты Герман Хаупт қызметтен жоғарылатуға ұсынған, кейіннен ол Эндрю Карнеги сияқты жас теміржол қызметкерлеріне жетекшілік етуге ерекше қызығушылық танытты (Карнеги 16 жасында Питтсбург телеграф кеңсесіне жұмысқа тұрып, Скотттың жеке хатшысы және телеграфшысы болды). 1846 жылғы Пенсильвания темір жолының мемлекеттік жарғысы компания ішіндегі билікті жеке тұлғаларға емес, акционерлерге бағынышты комитетке беру арқылы бөліп берді. Алайда, 1870 жылдары Дж. Эдгар Томсон (1852 жылдан 1874 жылы қайтыс болғанға дейін Пенсильвания темір жолының президенті) және Скотттың басшылығымен басшылар билікті орталықтандырды. Тарихшылар Томас Скотт пен Дж. Эдгар Томсонның табысты серіктестігін олардың қарама-қарсы мінездерінің үйлесуімен түсіндіреді: Томсон – инженер, сабырлы, ойлы және жабық; ал Скотт – қаржыгер, батыл, жан-жақты және танымалдылықты ұнататын. Олардың ортақ тәжірибесі мен құндылықтары, қаржылық сәттің маңыздылығы туралы келісім, олардың серіктестігі кезеңінде Пенсильвания темір жолының қаржылық тұрақтылығы және Дж. Эдгар Томсонның әкедей қамқорлығы да осы серіктестіктің табысына ықпал етті. 1860 жылы Скотт Пенсильвания темір жолының бірінші вице-президенті болған кезде, компания 1840 және 1850 жылдардағы Пенсильваниядағы теміржол желілерінен көлік империясына айналды (ол 1860 жылдардан бастап оның басшылығымен одан әрі кеңейді).

Азаматтық соғыс

Абрахам Линкольн сайланғаннан кейін Скотт оның инаугурациясына дейін Солтүстік штаттар арқылы арнайы пойызды ұйымдастырған теміржолшылардың бірі болды. Скотт президент Линкольнге Конфедерацияның тыңшылары мен қаскөйлерінен қашу үшін теміржолмен құпия сапар жасауға кеңес берді. Америка Азамат соғысы басталғанда Пенсильвания губернаторы Эндрю Кертин штаттың теміржол және көлік жүйелері туралы терең білімі үшін Скоттқа жүгінді. 1861 жылдың мамыр айында Скотт еріктілер полковнигі шеніне ие болды және Одақ армиясы қолданған теміржол және телеграф желілеріне басшылық етті. Оның досы, соғыс министрі Саймон Кэмерон 1861 жылдың тамызында оны соғыс министрінің орынбасары етіп тағайындады және Вашингтон қаласы арқылы Оранж және Александрия теміржолын солтүстік теміржолдарымен байланыстыруға жауапкершілік жүктеді. Скотт сонымен қатар көлік және телеграф бюроларын құруға және тәжірибелі азаматтық механиктер мен локомотив жүргізушілеріне әскерге шақырудан босатуды ұйымдастыруға кеңес берді, себебі қажетті әскери теміржол операциялары тәжірибелі теміржолшыларды жоғалтудан шектелді. Келесі жылы Кэмеронның орнын Эдвин М. Стентон басса да, Скотт Пенсильвания штатының Альтуна қаласында Лоялдық соғыс губернаторларының конференциясын ұйымдастыруға көмектесті. Кейін Скотт Одақтың соғыс күшін жабдықтау үшін маңызды әскери күштерді жинау міндетін алды. Ол үкіметтік теміржолдар мен басқа да көлік желілерін бақылауға алды. Ол Одақ атынан соғыс күшін қамтамасыз ету үшін жабдықтар мен әскерлердің тасымалын тиімдірек және нәтижелірек етті. Бір рет ол 24 сағат ішінде 25 000 әскерді Нэшвилль (Теннесси штаты) қаласынан Чаттанугаға жеткізіп, шайқастың бағытын Одақтың жеңісіне бұрды.

Қайта құру дәуірі

Скотт Калифорния штатының Охай ауданындағы мұнайды барлауға инвестиция жасады және Бенджамин Силлиман көрсеткен мұнай шығатын жерлерді бұрғылау үшін племянникі Томас Бардты жіберді. Бард 1867 жылы Калифорниядағы алғашқы мұнай гейзерін аттырды. Азамат соғысынан кейінгі Американың қайта құру кезеңінде оңтүстік штаттары экономикасын және инфрақұрылымын жаңартпақ болды, сондай-ақ теміржолға қосымша инвестициялар қажет болды. Олар теміржол желілерінің ұзындығы бойынша солтүстікке қарағанда қалып қойды. Солтүстіктегі теміржол компаниялары оңтүстікте маршруттарды сатып алу және теміржол желілерін салу үшін бәсекелесті. Екі мүдделі топ та федералдық көмек сұрады, бірақ 1872 жылы «Crédit Mobilier of America» скандалы бұл мәселені қиындатты. Конгресс АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы теміржол компанияларына жер беруге құлықсыз болды. Досы Кэмеронға тағылған сыбайлас жемқорлық айыптауларын ескере отырып, Скотт өзінің іскерлік мәмілелері туралы құпия сақтады, көптеген мәмілелерді жеке хаттар арқылы жүргізді және серіктестеріне оқылғаннан кейін хаттарды жоюды бұйырды. Азамат соғысынан кейін Скотт Техасқа қарай өсіп келе жатқан Миссисипи өзенінен арғы жаққа инвестициялар жасады, сондай-ақ оңтүстік штаттары мен Калифорнияны байланыстыратын оңтүстік трансконтиненталдық теміржол желісін салудың ұзақ мерзімді жоспарларын жасады. 1871-1872 жылдары Скотт қысқа мерзімге «Union Pacific Railroad» президенті болды, содан кейін алғашқы трансконтиненталдық теміржолдың иесі атанды. Ол серіктесі Томсонның қайтысынан кейін 1874 жылдан 1880 жылға дейін Пенсильвания теміржолының президенті болды. 1873 жылғы қаржылық дағдарыс және одан кейінгі экономикалық төмендеу Скотттың оңтүстік трансконтиненталдық теміржол жоспарларын қаржыландыруды мүмкінсіз етті. 1870-ші жылдардың соңындағы «Скотт жоспары» бойынша, көбінесе демократтардан құралған оңтүстік штаттарының саясаткерлері Конгресте және штаттық заң шығарушы органдарда түрлі инфрақұрылымдық жақсартуларға, әсіресе Скотт басқарған Техас және Тынық мұхиты теміржолына федералдық үкіметтен субсидия алу үшін дауыс беруге келісетін еді. Скотт Гренвилл Доджтың тәжірибесін пайдаланып, газет редакторларының және түрлі саясаткерлердің қолдауын сатып алып, субсидияларға халықтың қолдауын арттырды. «Скотт жоспары» 1877 жылғы келісімнің бір бөлігіне айналды, бұл 1876 жылғы даулы президенттік сайлауды шешкен бейресми және жазбаша емес келісім болды. Алайда, ол ешқашан іске асырылмады. 1873 жылғы қаржылық дағдарыстан кейін оңтүстікте теміржол құрылысы баяулады.

1877 жылғы теміржолдар ереуілі

Скотттың бар күш-жігеріне қарамастан, Пенсильвания темір жолы 1870 жылдары қаржылық шығындарды тоқтатуға қол жеткізе алмады. Мұнай магнаты Джон Д. Рокфеллер Standard Oil компаниясының өнімдерін тасымалдаудың көп бөлігін өз құбырларына көшірді, бұл теміржол индустриясы үшін ауыр проблема тудырды. Скотт әлі де Питтсбургке дейінгі темір жол желісін бақылап отырды, онда Рокфеллердің құбырлары жетпеді, бірақ екі адам тасымалдау құны туралы келісімге келе алмады. Жауап ретінде Рокфеллер Питтсбургтегі өндіріс орындарын жапты, бұл Скоттты жұмысшылардың жалақысын күрт қысқартуға мәжбүр етті. Бұған жауап ретінде теміржол қызметкерлері жұмыстан бас тартып, Питтсбургте тәртіпсіздік тудырды; қала 1877 жылғы Ұлы теміржол ереуілі кезінде елдегі ең қатты зорлық-зомбылық ошағы болды. Скотт, алтын ғасырдың алғашқы қарапайым тонаушыларының бірі ретінде танымал, ереуілшілерге "бірнеше күнге мылтықпен тамақтандырып, олардың осы түйіршік нанды қалай жейтінін көру керек" деген пікір білдірген. Тарихшы Хизер Кокс Ричардсонның сөзіне сүйенсек, Скотт президент Хейзді ереуілді тоқтату үшін федералдық әскерді пайдалануға көндірді, бұл 1878 жылғы Posse Comitatus заңының қабылдануына түрткіс болды.

Өлім және мұра

Балтимор және Огайо темір жолының Джон Уорк Гарретт сияқты, Скотт 1877 жылғы ереуілден ешқашан қалпына келмеді. Скоттың маңызды серіктесі Джон Эдгар Томсон 1874 жылы қайтыс болды. Скотт 1878 жылы инсульт алды, бұл оның жұмыс істеу мүмкіндігін шектеді. Ол 1881 жылдың 21 мамырында қайтыс болды және Филадельфиядағы Вудлендс зиратында жерленді. АҚШ-тың темір жолға негізделген экономикасын мұнай өрбуі басып кетті. Скотт тәрбиелеген Эндрю Карнеги кейін Рокфеллердің мұнай монополиясына қарсы шықты, болат өнеркәсібіндегі басымдығы арқасында. Темір жол экономикасы мұнайға жол бергендей, мұнай да болат экономикасының үстемдігіне тап болды. Американдық Азамат соғысы кезінде Одақ Скоттты құрметтеп, бу кемесіне Thomas A. Scott деп ат қойды. Айырықша жағдай, президент Линкольннің қатысушыларына көмектескен доктор Сэмюэл Мадд Флорида штатындағы Форт-Джефферсоннан қашуға тырысқанда осы кемені пайдаланды. Білім беру және денсаулық сақтауға қызығушылық танытқан Скотт Пенсильвания университетіндегі бірнеше лауазымдарды қаржылады. Оның әйелі де Пенсильвания университетінде оның атынан түрлі қаржылық көмектер жасады, оның ішінде:

Томас А. Скотт гигиена саласындағы стипендиясы
Томас А. Скотт математика профессоры
Университет ауруханасы: созылмалы аурулары бар науқастарға арналған төсек-орындар.