Кіріспе

Люминизм – 1850-1870 жылдардағы американдық пейзаж сурет салу стилі, ауа перспективасын қолдану және көзге көрінетін қылқалам соқпаларын жасыру арқылы пейзаждағы жарықтың әсерімен сипатталады. Люминист пейзаждары тыныштыққа баса назар береді және көбінесе тыныш, көрінетін су мен жұмсақ, тұманды аспанды бейнелейді. Люминист стилінің дамуына ең көп үлес қосқан суретшілер: Фитц Хью Лейн, Мартин Джонсон Хед, Санфорд Гиффорд және Джон Ф. Кенсетт. Бұл стильмен байланысы шамалы суретшілер: Фредерик Эдвин Черч, Джаспер Кропси, Альберт Биерштадт, Уортингтон Уиттредж, Реймонд Дабб Йелланд, Альфред Томпсон Бричер, Джеймс Август Сьюдам және Дэвид Джонсон. Джордж Харви мен Роберт Салмон бұл стильдің алға басушылары саналады. Джозеф Руслинг Микер де осы стильде жұмыс істеген.

Тарих

Люминизм термині 20-шы ғасырдың ортасында өнер тарихшылары тарапынан Хадсон өзені мектебінің тармағы ретінде дамыған 19-шы ғасыр американдық сурет салу стилін сипаттау үшін енгізілді. Тарихшы Джон И. Х. Баур 1940-шы жылдардың соңында стильдің негізгі қағидаларын белгіледі және ол алғаш рет "люминизм" терминін 1954 жылғы мақаласында қолданды. Ұлттық өнер галереясының 1980 жылғы маңызды көрмесі "Американдық жарық: Люминизм қозғалысы, 1825-1875" Хадсон өзені мектебімен байланысты көптеген суретшілерді, мысалы Фредерик Эдвин Черчті таныстырды. Өнер тарихшысы Барбара Новак анықтағандай, люминистік туындылар көлденең бағытты баса көрсетеді және суретшінің композицияны, тонды және жарықты қатаң бақылауын көрсетеді. Жарық көбінесе салқын, қатал және таралмаған болады; "жұмсақ, атмосфералық, суретшілік жарық – люминизмге тән емес". Суретшінің жеке ерекшеліктері жасырылып, оның қолтаңбасы азайтылады. Люминизмдегі суреттер көбінесе үлкен болмайды, осылайша мәңгілік жақындық сезімін сақтайды. Сурет беті немесе жазықтығы кейде примитивизмде көрінетіндей ерекше назарға алынады. Бұл қасиеттер әр суретшіге және әр туындыға қарай түрлі деңгейде кездеседі. Новак американдық өнердің ішінде люминизм трансцендентализммен ең тығыз байланысты екенін айтады. Анықтамалық қиындықтар терминді тым көп қолдануға себепкер болды. Люминизм, импрессионизм сияқты, жарық әсеріне баса назар аударады. Дегенмен, екі стильдің арасында айқын айырмашылықтар бар. Люминизмге егжей-тегжейге назар аудару және щетканың соқпаларын жасыру тән, ал импрессионизмге егжей-тегжейдің жетіспеуі және щетканың соқпаларын баса көрсету тән. Люминизм импрессионизмге дейін пайда болды және люминистік стильде сурет салған суретшілер импрессионизмнің ықпалына түспеді. Люминизм табиғатты терең оймен қабылдауды бейнелейді деп есептеледі. Эрл Э. Пауэллдің сөзіне сәйкес, бұл Джон Фредерик Кенсеттің туындыларында ерекше көзге түседі, ол пейзажға деген визуалдық қызығушылықты тыныштыққа деген құштарлыққа ауыстырды, табиғаттың поэтикалық сезімін көрсететін көңіл күйін бейнеледі. Сонымен қатар, оның "Шрусбери өзені" картинасы "табиғатты композицияның криптографиялық негізгі элементтеріне дейін азайтады, ал судағы жарық, түс және атмосфераның жұқа перделері үнсіздік сезімін тудырады", бұл сублимдік сипаттамаға ұқсас. Сол сияқты, Мартин Джонсон Хидтің "Наррагансет шығанағындағы дауыл" картинасы табиғаттың ұлылығын және табиғатпен жақын қарым-қатынастан туындайтын сублимдік сезімді көрсетеді. Бұл стильде сурет салған суретшілер өздерінің туындыларын "люминизм" деп атаған жоқ, сондай-ақ Хадсон өзені мектебінің басшылық қағидаларынан тыс кез келген жалпы эстетикалық философияны айқындамады. Көптеген өнер тарихшылары "люминизм" терминін мәселелі деп санайды. Дж. Грей Суини "люминизмнің өнер тарихы термині ретінде пайда болуы элиталық коллекционерлердің, көрнекті өнер сатушылардың, ықпалды кураторлардың, өнер тарихшыларының және "суық соғыс" кезеңіндегі ұлттық идентиті құрылымының мүдделерімен тығыз байланысты болды" деп мәлімдейді. Суинидің еңбегіне сүйене отырып, Алан Уоллах "люминизмді" тарихи құбылыс ретінде қайта қарастыруға шақырады.

Қазіргі заманғы люминизм

Луминизмнің құрамдас бөліктері – мысалы, ұлы аспан, тыныш су, жұмсақ жарық және сұлулықты бейнелейтін басқа да элементтер – қазіргі заманғы американдық суретте де бағаланады. Мұндай үрдіс Джеймс Дулин, Эйприл Горник және Стивен Далуз сияқты суретшілердің туындыларында көрінеді. Қазіргі заманғы американдық луминизміне сілтеме жасай отырып, неолуминизм термині ұсынылған. Луминизмнің айқын ықпалы бірнеше американдық тәжірибелік кино режиссерлерінің жұмыстарында, оның ішінде Джеймс Беннинг пен Шарон Локхарттың туындыларында байқалады, әсіресе Беннингтің "Он аспан" (2004) және Локхарттың "Қос толқын" (2009) фильмдерінде.