Кіріспе
Барбитал (немесе барбитон) – таза қышқыл үшін Veronal, ал натрий тұзы үшін Medinal сауда маркаларымен сатылған алғашқы коммерциялық барбитурат. Ол 1903 жылдан 1950 жылдардың ортасына дейін ұйықтауға көмектесетін (ұйқы қыстырғыш) препарат ретінде қолданылды. Барбиталдың химиялық атаулары – диэтилмалонил мочевина немесе диэтилбарбитуриктік қышқыл; демек, натрий тұзы (Ұлыбританияда жалпылама тауар белгісі ретінде танымал) – натрий диэтилбарбитураты деп те аталады.
Barbital (or barbitone), marketed under the brand names Veronal for the pure acid and Medinal for the sodium salt, was the first commercially available barbiturate. It was used as a sleeping aid (hypnotic) from 1903 until the mid 1950s. The chemical names for barbital are diethylmalonyl urea or diethylbarbituric acid; hence, the sodium salt (known as medinal, a genericised trademark in the United Kingdom) is known also as sodium diethylbarbiturate.
Синтез
Барбиталды алғаш рет 1902 жылы неміс химиктері Эмиль Фишер мен Джозеф фон Меринг синтездеп, 1903 жылы жариялады. Барбиталды диэтилмалоновый эфирді натрий этилоксидінің қатысуымен конденсациялау арқылы немесе этил йодты кемінде екі молярлық эквивалент мөлшерінде малонилмочевинаның күміс тұзына (барбитурин қышқылы) немесе қышқылдың сілтілік ерітіндісіне қосу арқылы дайындады. Нәтижесінде иіссіз, сәл ащы, ақ түсті кристалл ұнтақ алынды. Оның пайда болуы Фишер мен фон Мерингтің белгілі бір ашық және жабық ацилуреялардың (сол кезде урейдтер деп аталған) фармакологиялық қасиеттерін зерттеулерімен байланысты болды. Гипноздық әсердің этил топтарының болуына байланысты екендігіне сенімді болғандықтан, олар диэтилацетил мочевинасын, диэтилмалонил мочевинасын (яғни Барбиталдың өзін) және дипропилмалонил мочевинасын дайындады. Үшеуі де гипноздық қасиеттері бар екені анықталды: біріншісі бұрыннан белгілі сульфоналға (қазіргі сульфонметан) шамамен тең, ал үшіншісі төрт есе күшті болды, бірақ оның қолданылуы ұзаққа созылатын салдарларға әкелді. Верональ олардың арасында орташа күшке ие болды. Сенімсіз дереккөз: датасы=2010 жылдың маусымы. Ол кристалл түрінде немесе капсулалар (шешегіштер) түрінде ұсынылды. Терапевтік доза оннан он бес түйіршекке (0,6–1 грамм) тең болды. 3,5–4,4 грамм (55–68 түйір) – өлімге әкелетін доза, бірақ кейбір жағдайларда ұйқы он күнге дейін созылып, толық қалпына келуге мүмкіндік берді.
Фармакология
Барбитал қазіргі гипнотиктерге қарағанда үлкен жетістік деп есептелді. Оның дәмі сәл ащы болғанмен, кеңінен қолданылатын бромдардың күшті, жағымсыз дәмінен жақсырақ еді. Оның жанама әсерлері аздау болды, ал терапиялық дозасы токсикалық дозадан әлдеқайда төмен еді. Дегенмен, ұзақ қолдану препаратқа төзімділіктің пайда болуына әкелді, соның салдарынан қажетті әсерге қол жеткізу үшін дозаны арттыру қажет болды. "Мен одан толыққанды қанағат алдым", - деп мойындады Ресей патшайымы Александра Федоровна бір досына. Бұл баяу әсер ететін гипнотиктің өлімге әкелетін дозасы жиі кездесетін. Авиацияның алғашқы пилоты Артур Уиттен Браун (Алькок пен Браунның "Атлантикалық ұшуымен" танымал) кездейсоқ дозадан көз жұмды. Зерттеу мақсатында барбиталдың донор-акцепторлы Стэнхаус аддуктына (DASA) негізделген фотосезімтал туындысы жасалды (фотофармакология). DASA барбиталь GABAA рецепторлары арқылы нейрондық белсенділікті көрсетеді және циклодекстрин қолданылып, суда кері фотоизомеризацияға ұшырайды.
pH буфері
Натрий барбиталының ерітінділері биологиялық зерттеулерде pH буферлері ретінде де қолданылған, мысалы, иммуноэлектрофорезде немесе бекіткіш ерітінділерде. Барбитал бақыланатын зат болғандықтан, барбиталға негізделген буферлер көбінесе басқа заттармен алмастырылды.
Өзін-өзі өлтіру
Жапон жазушысы Рюносуке Акутагава 1927 жылы дәрі-дәрмектен қасады түрде көп мөлшерде ішті, сондай-ақ 1932 жылы "Un Chien Andalou" фильміндегі актер Пьер Батчефф, 1937 жылы венгр ақыны Гюла Юхас, 1942 жылы неміс математигі Феликс Хаусдорф, 1942 жылы австриялық жазушы Стефан Цвейг, 1942 жылы француз анархисі Гермен Бертон және 1944 жылы грек музыканты Атик та осылай істеді. Холокост кезінде Берлин, Дрезден, Висбаден және басқа неміс қалаларының көптеген еврей тұрғындары нацистік режимнің концлагерлеріне депортацияланудан қашу үшін Вероналды қолданып өз-өзіне қол жұмсады. Алфред Керр, неміс театр сыншысы және эссеист, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияға сапар барысында инсульт алды және әйелі сатып алған Вероналды көп мөлшерде ішіп өмірін өз қолымен аяқтауға шешім қабылдады.
Көркем шығармаларда
Д.Х.Лоуренстің "Сүйкімді ханым" әңгімесінде атаулы кейіпкер өз қолымен шамадан тыс дәрі ішіп қайтыс болады. Барбитал, "Веронал" деген атпен, Агата Кристидің детективтік романдарының сюжетін дамыту үшін пайдаланылған. Барбитал сондай-ақ CBS телеарнасының құқықтық драмасы "Перри Мейсон" сериалының "The Case of the Missing Element" (1963) атты эпизодында сюжеттік құрал ретінде қолданылған.