Кіріспе

146 жылы Рим Республикасы мен Коринф және оның одақтастары арасындағы шайқас. Басқа Коринф шайқастары.

146 жылғы Коринф шайқасы, Леукапетра шайқасы немесе Лефкопетра шайқасы деп те аталады, бұл Рим Республикасы мен Грек қаласы Коринф және оның Ахай лигасының одақтастары арасындағы шешуші шайқас болды. Бұл шайқас Ахай соғысының аяқталуын және грек тарихында Рим үстемдігінің басталуын білдірді. Сонымен қатар, римдіктердің Коринфті толыққанды түрде қиратуы да ерекше атап өтіледі. Римдіктер соғыс басталғаннан кейін бірнеше апта өткен соң жылдам әрекет етті; олар Скарфеяда Ахайдың басты күштерін талқандады, Беотияны бағындырды, содан кейін Коринфке бет бұрды. Римдіктердің сәттіліктеріне қарамастан, ахайлықтар қарсы тұрып, Лиганың астанасы Коринфті қорғау үшін соңғы әскерін жинады, онда олар римдіктермен шайқасты. Бірнеше сағаттық шайқастан кейін ахайлықтар күйреп, олардың әскері қаза тапты, тұтқынға алынды немесе қашқанға ұшты. Бірнеше күн күткеннен кейін римдіктер қалаға кірді және Муммийдің бұйрығымен оны өртеп жіберді, барлық еркектерді өлтірді, барлық әйелдер мен балаларды құлдыққа алды, одан кейін Грецияның қалған бөлігі Римге бағындырылды.

Өмірбаян

Рим мен Ахая арасындағы шиеленіс, қазір Ахая соғысы деп танылған қақтығысқа дейін бірнеше онжылдық бойы күшейіп келді, бірақ 148-146 жж. б.з.б. Ахаяның Спарта қалаларын Лигаға қосуға тырысуы салдарынан шиеленіс шегіне жетті. Осы мәселе бойынша Лига мен Рим арасындағы қарым-қатынас ушықты. Кассиус Дио, дауды ахаиктердің (гректердің) бастағанын хабарлады, бірақ римдік экспансия, ахаиктердің популизм немесе тіпті дипломатиялық қателіктер де себептер ретінде қарастырылды. Рим Сенаты сол жылғы консулдардың бірі Люций Муммийге Ахеядан Грекияға сапар шегіп, көтерілісті басуға бұйрық берді, бірақ осы уақыт аралығында төртінші Македония соғысында жеңіске жеткен және Македонияда жақсы жабдықталған армиясы бар Квинт Цецилий Метелл Македониялыққа бастапқы әрекеттер жасауға рұқсат берді.

Кіріспе

Македониядан, енді Рим провинциясына айналған жерден, римдіктер Мегалополис қаласының Критолаосы басқарған Ахай әскерін Скарфей шайқасында жеңіске жеткізді. Бұл жеңіліс грек әлемінде үлкен мазасыздық пен үрей тудырды, соның салдарынан көптеген қалалар римдіктерге бағынды. Дегенмен, Лиганың көп бөлігі, әсіресе Коринф, Диейдің төңірегіне бірігіп, оны Критолаостың орнына стратегия ретінде сайлады және қатал салықтар мен мүліктің, байлықтың тартылуы арқылы соғысты жалғастыруға бекінді. Шайқас аяқталғаннан кейін римдік қолбасшы Беотия арқылы ілгерілеп, аймақтағы Ахай одақтастарын жеңіп, көптеген қалалардың бағынуын қабылдады және оларға кешірім көрсетті. Ол Лигаға бейбітшілік туралы ұсыныс жасады, бірақ Дией одан бас тартты, сондай-ақ бейбітшілік пен Римге жақын саясаткерлерді тұтқындады немесе өлтірді. 146 жылға келгенде Л. Муммий келді, Метеллді Македонияға қайтарды және аймақтағы барлық рим күштерін біріктірді, олардың құрамында 23 000 жаяу әскер және 3 500 атты әскер (вероятно, екі легион мен итальяндық одақтастар), сондай-ақ криттіктер мен пергамалық одақтастар болды. Осы күшпен ол Лиганың астанасы – Коринтке бет алды, онда Ахай генералы Дией 14 000 жаяу әскерімен және 600 атты әскерімен орналасқан еді, мүмкін Скарфейдегі жеңілістен аман қалғандар да олардың арасында болды.

Шайқас

Римдіктер күзетші ретінде итальяндық көмекші әскерлердің бір бөлігін орналастырған, бірақ олар күзетте бейжай болған, мүмкін салыстырмалы түрде шағын ахай әскеріне деген мақтаныштан. Бұл ахайялықтарға римдік алдыңғы жасақтың лагеріне түнгі шабуыл жасауға мүмкіндік берді, олар елеулі шығын келтіріп, ахайялықтардың рухын көтеріп жіберді. Мұмиус өзі шығып, қуғыншыларды жеңіп, оларды ахай лагеріне кері қайтарды. Алғашқы табыстарына жігерленген ахайялықтар келесі күні шайқасқа шықты. Одан кейін болған шайқаста жаяу әскер легиондардың шабуылына тойтарыс берді, бірақ саны жағынан көп басымдық танытқан ахай атты әскері римдік атты әскердің шабуылын күтпей, дереу тарап кетті. Ахай жаяу әскері, саны аз болғанына қарамастан, легиондарды ұстап тұрды, бірақ 1000 римдік жаяу әскер олардың қанатына шабуыл жасап, олардың қатарын толығымен бұзды. Осыдан кейін жеңілген ахайялықтар қала қабырғаларына тәртіпсіздікпен шегінді. Кейбір ахайялықтар Коринфке қашып келді, бірақ Дией Аркадияға қашып кеткендіктен, қорғаныс ұйымдастырылмады, ол жерде ол өз-өзіне қол жұмсады.

Коринфті тонау

Көшбасшыларының қашуына қайғырып, аман қалған ахай әскерлері мен көптеген коринфтіктер қаладан қашып кетті, бірақ римдіктер тұтқынға түсіп қалудан сескеніп, шайқастан үш күн өткен соң ғана Коринфке кірді. Коринфке келгеннен кейін римдіктер барлық ер адамдарды өлтіріп, әйелдер мен балаларды құлдыққа салды, содан кейін жеңіске жеткен рим әскері қаланы тонап, толыққанды қиратты және оның барлық қазыналары мен өнерін тонады. Полибийдің сөзінше, Муммий өзінің айналасындағылардың қысымына қарсы тұра алмады. Ливий Муммий олжаның ешқайсысын өзіне иеленбегенін және оның адалдығы үшін мақтағанын жазады. Коринфтің құрылуы, сол жылы Карфагенге тиген тағдырмен бірдей, Грекиядағы бұрынғы римдік саясаттан елеулі айырмашылықты білдірді. Полибий римдік сарбаздардың салғырттығын айтады, олар өнер туындыларын жойды немесе оларды ойын-сауық заттары ретінде қарастырды. Дегенмен, олар Филопоменнің мүсіндеріне құрмет көрсетті, оның атақтылығы үшін де, Грекиядағы Римнің алғашқы одақтасы болғандықтан да. Муммий өнер мәселесінде білімі аз болды – ол құнды мүсіндер мен картиналарды Италияға тасымалдағанда, мердігерлерге оларды жоғалтса, жаңаларымен ауыстыру керектігін ескерту жасады. Сиракузаны тонау сияқты, Коринфтің тонауы грек өнерінің көптеген туындыларының римдік әлемге ағылуына әкелді, бұл оны грек мәдениетіне одан әрі жақындатып, грек-римдік әлемнің дамуына жол ашты.

Салдары

Бұл шайқас ахейліктердің қарсылығының соңы болды; Грекия алпыс жыл өткен соң, Бірінші Митридат соғысына дейін қайтадан соғысқа толы болмады. Лига таратылды, Грекия жаңа құрылған Македония провинциясына қосылды (бірақ кейбір қалаларға белгілі бір автономия берілді) және материктік Грекиядағы римдік билік тікелей орнатылды. Коринф қаласы бір ғасырдан астам уақыт бойы қалпына келмеді. Кейінгі жылдары минималды тұрудың археологиялық дәлелдері болғанымен, қала тек Юлий Цезарь б.з.б. 44 жылы, өзінің қаза болғанға дейін, оны Colonia Laus Iulia Corinthiensis ретінде қайта құрғанда ғана бұрынғыдай гүлденуді қайта сезіне бастады.

Танымал мәдениетте

Коринф шайқасы 1961 жылғы "Жүздік" фильмінің орталық оқиғасы болды.