Каталония тәуелсіздігі үшін көтеріліс: 1640-1659 жылдардағы соғыс.

Кіріспе

Каталонияның тәуелсіздігін қайта орнатуға бағытталған көтеріліс

Жүгін жинаушылар соғысы (кат. Reapers' War, lang es), сондай-ақ Каталония көтерілісі деп белгілі, 1640 және 1659 жылдар аралығында Каталония княздығына әсер еткен қақтығыс болды. Ол Пиреней шартында (1659) тұрақты әсер етті, нәтижесінде Руссильон графтығы мен Сердания графтығының солтүстік жартысы Францияға өткізілді (Француз Серданиясына қараңыз), бұл солтүстік каталондық аймақтарды Каталония княздығы мен Арагон тәжінен бөліп, Испания шекарасын Пиренейге дейін ықшамдады.

Өмірбаян

Соғыстың бастауы Каталония қоғамында Франция Корольдігі мен Испания монархиясы арасындағы Франко-испан соғысы кезінде корольдік әскерінің (көбінесе әртүрлі ұлттан құралған жалдамалы әскерлерден тұратын) болуынан туындаған наразылықта, сондай-ақ Каталония институттарының Корольдік сарайдың орталықтандыру саясатына қарсылығында жатты. Филипп IV-тің бас министрі, Гаспар де Гусман, Оливарес графы мен герцогы, Испания империясының ауыр экономикалық және әскери жүгін тең бөлуге тырысты. Бірақ оның «Қару-жарақ одағы» (испанша: Unión de Armas) саясаты Испания монархиясының барлық аймақтарында дүрлігіп, наразылықтарды тудырды. Каталониядағы қарсылық ерекше күшті болды; 1626 және 1632 жылдарғы Каталония кортестері Оливарес шараларына мемлекеттердің қарсылығына байланысты аяқталмай қалды, олардың көпшілігі Каталония конституциясын бұзды. 1638 жылы Ла-Сеу-д'Ургелл каноны Пау Кларис, Каталония емес епископтарға қарсы шығып, Корольмен ынтымақтасқандықтары үшін белгілі болған, шіркеулік өкілдер тарапынан Генералитет президенті болып сайланды, Франческ де Тамарит әскери өкілдер тарапынан Генералитет мүшесі болып, ал Жозеп Микель Кинтана Торроелла халық өкілдері тарапынан сайланды. 1639 жылға қарай екі мәселе де бірікті, шаруалардың бірігуі және саяси сенімсіздікпен билікке қатысты көзқарастары ортақ болды. Осылайша, көтерілістің саяси доктринасы мен халықтың көтеріліс идеологиясы қалыптасты. Корольдік әскерін күтіп алуға мәжбүр болған және діни ғұсыптар, жеке мүліктердің қирауы және әйелдерге жасалған зорлық-зомбылық сияқты оқиғалар туралы хабарлаған Каталония шаруалары олардың қатысуына қарсы жергілікті көтерілістерге жауап берді. Көтеріліс 1640 жылғы мамыр айында Барселонада «Қанды Корпус» (каталонша: Corpus de Sang) деп белгілі болған көтеріліспен өршиді, оның ұраны «Мәсіхтің имандылығы мәңгілік болсын!», «Біздің патшамыз бізге соғыс жариялады!», «Жұмыссыздыққа жол жоқ!», «Біздің тізгінімізді жұлып алуға асығу!» болды. Барселона епископы ашулы халыққа бата бергеннен кейін: «Сендердің басшың кім? Сендердің туың қандай?» деп сұрағанда, олар қара матамен жабылған үлкен айқышқа ілінген Мәсіх мүсінін көтеріп, «Осы біздің басшымыз, осы біздің туымыз!» деп шулады. «Жүн жинаушының» (каталонша: segador) өлімімен басталып, Каталония вице-королі, Санта-Колома графының екіншісін Каталония көтерілісшілерінің өлтіруіне әкелген бұл «Қанды Корпус» қақтығыстың басталуын белгіледі. Осы қақтығысқа қатысқан жалдамалы әскерлер «Микелеттер» деп аталды. Оливарес бұл жағдайға дайын болмады, испан армиясының көп бөлігі Каталониядан алыс, басқа майдандарда соғысып жатты. Арагон кеңесі Барселонада тәртіпті қалпына келтірудің жалғыз жолы ретінде әскери күштерді күшейтуді талап етті.

The war had its roots in the discomfort generated in Catalan society by the presence of the royal army (made mostly of mercenaries from different nationalities) during the Franco Spanish War between the Kingdom of France and the Monarchy of Spain as part of the Thirty Years' War, as well the opposition of Catalan institutions to the centralised policies of the Royal Court. Gaspar de Guzmán, Count Duke of Olivares, the chief minister of Philip IV, had been trying to distribute more evenly the huge economic and military burden of the Spanish Empire. But his Union of Arms (Spanish: Union de Armas) policy raised hostilities and protests all across the states of the Monarchy of Spain. Resistance in Catalonia was especially strong; the Catalan Courts of 1626 and 1632 were never concluded, due to the opposition of the states against the economic and military measures of Olivares, many of which violated the Catalan constitutions. In 1638, the canon of La Seu d'Urgell Pau Claris, known for his opposition to non Catalan bishops who collaborated with the Crown, was elected by the ecclesiastic estate as president of the Generalitat, with Francesc de Tamarit elected member of the Generalitat by the military estate and Josep Miquel Quintana Torroella by the popular estate. Around 1639, both causes approached and the identification and solidarity of the peasants took place with the attitude of political distrust of the authorities. Thus the political doctrine of the uprising and the popular ideology of the revolt were formed. Catalan peasants, who were forced to quarter the royal army and reported events such as religious sacrileges, destruction of personal properties and rape of women by the soldiers, responded in a series of local rebellions against their presence. The revolt grew, until the Corpus Christi day of May 1640 in Barcelona, with an uprising known as 'Bloody Corpus' (Catalan: Corpus de Sang), under the slogans "Long live the faith of Christ! ", "The King our Lord has declared war on us!" "Long live the land, death to bad government", "Reap our chains". When the bishop of Barcelona, after blessing the furious crowd, asked them: "Who is your captain? What is your flag?" They raised a big Christ on the Cross statue covered with an all black cloth and shouted "Here is our captain, this is our flag!". This 'Bloody Corpus' which began with the death of a reaper (Catalan: segador), and led to the assassination by Catalan rebels of the Spanish Viceroy of Catalonia, the second Count of Santa Coloma, marked the beginning of the conflict. The irregular militia involved were known as "Miquelets". The situation took Olivares by surprise, with most of the Spanish army fighting on other fronts far from Catalonia. The Council of Aragon demanded more military presence in Barcelona as the only way to restore the order.

Қақтығыстар

Каталонияның президенті Пау Кларис княздықтың барлық саяси өкілдерін шақырып, консультативтік орган – Junta de Braços немесе Braços Generals (Жалпы Штаттар) құрды. Шақыру сәтті аяқталды, патшалық қалалар мен феодалдық ауылдардың қатысуы өте жоғары болды. Жеке дауыс беру жүйесімен жұмыс істеген бұл жиналыс Княздықтарды қорғау Кеңесін құру және дворяндарға арналған ерекше салық (Батальо) енгізу сияқты түрлі революциялық шараларды бастап, қабылдады, соның салдарынан монархиямен қарым-қатынас шиеленісті. Сонымен қатар, Generalitat Франциямен Каталония княздығы мен осы ел арасында одақ құру мақсатында байланыстарды сақтап тұрды. Керет келісімі бойынша француздар княздыққа көмек көрсетуге уәде берді. Осылайша, Пау Кларис төрағалық еткен Жалпы Штаттар 1641 жылдың 17 қаңтарында француз монархиясының қорғауындағы Каталон Республикасын жариялады, ол 1641 жылдың 21 қаңтарына дейін, яғни бір аптаға созылды. Осы күні олар француз королі Людовик XIII-ті Барселона графы деп жариялады. Француз жауының Пиреней тауларының оңтүстігінде күшті база құру қаупі Габсбург монархиясынан дереу ден қойды. Габсбург үкіметі Каталон көтерілісін басу үшін Педро Фахардо басқаратын 26 000 сарбаздық әскер жіберді. Барселонаға жол тартқан испан әскері бірнеше қаланы қайтарып алды, жүздеген тұтқындарды атқылады, ал 23 қаңтарда Барселона маңындағы Марторелл қаласында Каталон Республикасының көтерілісші әскері жеңіліске ұшырады. Жауап ретінде каталондықтар күштерін жинады және франко-каталондық әскерлер 1641 жылдың 26 қаңтарында Монжуик шайқасында испан әскеріне қарсы маңызды жеңіске жетті. Осы жетістікке қарамастан, шаруалардың көтерілісі кейбір аймақтарда бақылаудан шығып, каталондық дворяндық пен Generalitat-қа бағытталды. Шындығында, бұл қақтығыс кластық соғыс сипатында болды, шаруалар Габсбург монархиясына да, өздерінің билеуші таптарына да қарсы көтерілді, олар қолдау үшін Францияға жүгінді. Келесі он жыл бойы каталондықтар француз вассалдығымен күресті, Монжуиктен кейін бастаманы өз қолына алды. Сонымен қатар, саяси және әкімшілік мәселелердегі француз бақылауының күшеюі (теңіз порттары, салықтар, маңызды бюрократиялық лауазымдар және т.б.), сондай-ақ Ришелье Испанияға қарсы соғысына сәйкес Валенсия мен Арагон көршілес испан патшалықтарына баса назар аудару, каталондықтардың француздарға деген ықыласын бірте-бірте төмендетті. Филипп де Ла Моте Худанкур басқаратын франко-каталондық әскер оңтүстікке жылжып, испандарға қарсы бірнеше жеңіске жетті, бірақ Таррагона (1644), Ллейда және Тортоса қалаларын қоршау әрекеттері сәтсіз аяқталды және одақтастар кері шегінуге мәжбүр болды. Каталонияның солтүстігінде, Руссильон аймағында олар сәттілікке жетті. Перпиньян қаласы 10 айлық қоршаудан кейін испандардан тартып алынды, ал Руссильон аймағының барлығы француз бақылауына көшті. Одан кейін испандықтар Монмело және Барселона шайқастарында жеңіліске ұшырады. 1652 жылы испандықтар шабуыл жасап, Барселонаны басып алды, осылайша каталондық астананы қайтадан испандықтардың бақылауына алды. Кейінгі жылдары жүйесіз қарсылық жалғасты, Пиреней тауларының солтүстігінде бірнеше шайқастар болды, бірақ таулар сол кезден бастап испан және француз аумақтары арасындағы тиімді шекара болып қала берді. Бұл соғыс Чилидегі Арауко соғысымен бір мезгілде өтті, онда испандықтар жергілікті мапуче тайпаларының одағымен күресті. Арауко соғысы ұзақ және қымбатқа түсетін қақтығыс болғандықтан, испан королі Чилидегі билік органдарына мапучелермен бейбіт келісімге қол қоюға бұйрық берді. Осылайша мапучелер бейбіт келісімге қол жеткізіп, Америкадағы кез келген жергілікті топ үшін ерекше жағдай болып табылатын патшаның атынан мойындалды.

Pau Claris, President of the Generalitat of Catalonia, called the politician members of the all Principality in order to form a Junta de Braços or Braços Generals (States General), a consultive body. The calling was a success, and the presence of royal cities and feudal villages was exceptionally large. This assembly, which worked with individual voting, began to create and apply various revolutionary measures, such as the establishment of a Council of Defense of the Principality and a special tax for the nobility (the Batalló), while the tension with the monarchy grew. At the same time, the Generalitat maintained contacts with France, in order to establish an alliance between the Principality of Catalonia and this country. By the pact of Ceret, French promised to help the Principality. In this way, the States General presided by Pau Claris proclaimed the Catalan Republic under the protection of the French monarchy, on 17 January 1641, which lasted a week until 21 January 1641, when they declared the French king Louis XIII count of Barcelona. The threat of the French enemy establishing a powerful base south of the Pyrenees caused an immediate reaction from the Habsburg monarchy. The Habsburg government sent a large army of 26,000 men under Pedro Fajardo to crush the Catalan Revolt. On its way to Barcelona, the Spanish army retook several cities, executing hundreds of prisoners, and a rebel army of the Catalan Republic was defeated in Martorell, near Barcelona, on 23 January. In response the Catalans reinforced their efforts and the Franco Catalan armies obtained an important military victory over the Spanish army in the Battle of Montjuïc (26 January 1641). Despite this success, the peasant uprising was becoming uncontrollable in some places, progressively focusing on the Catalan nobility and Generalitat itself. In effect, the conflict was also a class war, with the peasants revolting both against the Habsburg monarchy and against their own ruling classes, which turned to France for support. For the next decade the Catalans fought under French vassalage, taking the initiative after Montjuïc. Meanwhile, increasing French control of political and administrative affairs (maritime ports, taxes, key bureaucratic positions, etc.) and a firm military focus on the neighbouring Spanish kingdoms of Valencia and Aragon, in line with Richelieu's war against Spain, gradually undermined Catalan enthusiasm for the French. A Franco Catalan army under Philippe de La Mothe Houdancourt moved south and gained several victories against the Spanish, but the sieges of Tarragona (1644), Lleida and Tortosa finally failed and the allies had to withdraw. In the north of Catalonia in Roussillon, they were more successful. Perpignan was taken from the Spanish after a siege of 10 months, and the whole of Roussillon was under French control. Shortly after, Spanish relief armies were defeated at the Battle of Montmeló and Battle of Barcelona. In 1652, a Spanish offensive captured Barcelona bringing the Catalan capital under Spanish control again. Irregular resistance continued for several years afterwards and some fighting took place north of the Pyrenees but the mountains would remain from then on the effective border between Spanish and French territories. The war was concurrent with the Arauco War in Chile where the Spanish fought a coalition of native Mapuches. With the Arauco War being a lengthy and costly conflict, the Spanish crown ordered its authorities in Chile to sign a peace agreement with the Mapuche in order to concentrate the empire's resources in fighting the Catalans. This way the Mapuche obtained a peace treaty and a recognition on behalf of the crown in a case unique for any indigenous group in the Americas.

Қаулы

Бұл қақтығыс 1648 жылы Оттыз жылдық соғысты аяқтаған Вестфалия бейбіт шартынан асып, 1635–1659 жылдардағы Франко-Испания соғысының бір бөлігі болып қала берді, онда екі тәуелсіз билеуші және екі Генералитет арасында қақтығыс болды – біреуі Испания бақылауындағы Барселонада, екіншісі Францияның оккупациясы астындағы Перпиньян (Перпиньян) қаласында орналасқан. 1652 жылы француз билігі Каталониядан бас тартты, бірақ Руссильонды өз бақылауында ұстады, соның нәтижесінде 1659 жылы Пиреней келісіміне қол қойылды. Каталониядағы испан әскерлерінің күшін жұмсауы Иберия түбегінің екінші жағындағы Португалияға испан билігінен азат болуға және сонымен бірге Реставрация соғысында жеңіске жете алуға үлкен көмек берді.