Венгр корольі Самуил Аба (1041-1044) туралы мақала. Тегі, діні, және Венгрия тарихындағы орны жайлы ақпарат. Хазар қағанатынан келген тегі де сөз болады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Самуил Аба (Aba Sámuel; 990 немесе 1009 жылға дейін – 5 шілде 1044 жыл) 1041 және 1044 жылдар аралығында Венгрия патшасы болды. Ол Матра таулары аймағында кең иеліктерге ие болған беделді отбасында дүниеге келген. "Gesta Hungarorum" және басқа венгр жылнамаларындағы Аба отбасының венгр емес тегі туралы хабарларға сүйене отырып, қазіргі заманғы тарихшылар Абалар 9 ғасырда Хазар қағанатынан бөлініп, венгрлерге қосылған Кабар тайпаларын басқарды деп жазады. Шамамен 1009 жылы Самуил немесе оның әкесі Венгрияның бірінші патшасы I Степанның қарындасына үйленді. Содан кейін, бастапқыда пұтқа табынушы немесе яһуди дінін (Хазар элитасымен байланысы болғандықтан) ұстанған Аба отбасы христиан дініне көшті. I Степан патша Самуилді өзінің палатаны ретінде патша сарайын басқаруға тағайындады. Алайда, 1038 жылы патша қайтыс болды, ал жаңа монарх, Венециялық Петр, Самуилді қызметінен шеттетуге мәжбүр болды. 1041 жылы венгр феодалдары Петрді тақтан түсіріп, Испан Самуилді патша етіп сайлады. Венгр жылнамаларының бірауыздан айтуынша, Самуил қарапайым халықты ақсүйектерге артық қойған, бұл оның бұрынғы қолдаушыларының арасында наразылық тудырды. Оның көптеген қарсыластарын өлімге жіберуі Цсанад епископы Жерардпен қақтығысқа әкелді. 1044 жылы Венециялық Петр неміс монархы III Генрихтің көмегімен қайта оралды, ол Гьёр қаласының жанындағы Менфо шайқасында Самуилдің үлкен армиясын жеңді. Самуил шайқас алаңынан қашып кетті, бірақ тұтқынға алынып, өлтірілді.
Samuel Aba (Aba Sámuel; before 990 or 1009 – 5 July 1044) reigned as King of Hungary between 1041 and 1044. He was born to a prominent family with extensive domains in the region of the Mátra Hills. Based on reports in the Gesta Hungarorum and other Hungarian chronicles about the non Hungarian origin of the Aba family, modern historians write that the Abas headed the Kabar tribes that seceded from the Khazar Khaganate and joined the Hungarians in the 9th century. Around 1009, Samuel or his father married a sister of Stephen I, the first King of Hungary. Thereafter the originally pagan or Judaism (because of Khazar elite link) Aba family converted to Christianity. King Stephen appointed Samuel to head the royal court as his palatine. However, the king died in 1038, and the new monarch, Peter the Venetian, removed Samuel from his post. The Hungarian lords dethroned Peter in 1041 and elected Ispán Samuel as king. According to the unanimous narration of the Hungarian chronicles, Samuel preferred commoners to noblemen, causing discontent among his former partisans. His execution of many opponents brought him into conflict with Bishop Gerard of Csanád. In 1044, Peter the Venetian returned with the assistance of the German monarch, Henry III, who defeated Samuel's larger army at the battle of Ménfő near Győr. Samuel fled from the battlefield but was captured and killed.
Туған жері мен ерте өмір
Gesta Hungarorum-ның анонимді авторының айтуынша, Самуилдің әулеті 900 жыл шамасында мажарлардың ұлы князі Арпадтан «Матра орманында зор жер» алған екі «куман» батыры – Эд пен Эдеменнің ұрпақтары. 13 ғасыр тарихшысы Симон Кеза және 14 ғасыр венгр жылнамалары Аба руын Хварезм әйелінен туған Ксабаның (өзінің Атилл хунның ұлы) ұрпақтары деп көрсетеді. Венгр жылнамаларының бәрі Абалардың шығыстық – «кумандық» немесе «хварезмдік» тегін баса көрсеткендіктен, Гюла Кристо, Ласло Сегфю және басқа тарихшылар Аба тайпасы олардан тараған Кабарларды билегенін айтады. Кабарлар – 9 ғасырдың ортасында мажарларға қосылған хазар халқы. Кристо Самуилдің хазар тегі де, оның аты да оның яһуди дінін ұстанған отбасында дүниеге келгенін көрсетеді деп санайды. Рудың шығу тегіне қатысты нақтылық болмаса да, Самуил сөзсіз атақты әулеттен шыққан, себебі 1000 немесе 1001 жылы Венгрияның тұңғыш патшасы болып тәж киген Степан I-нің аты-жөні айтылмаған әпкесі шамамен 1009 жылы Аба руының бір мүшесіне күйеуге берілген. Дегенмен, тарихшылар әлі күнге дейін Самуилдің өзі немесе оның әкесі патша қызына үйленген-үйленбегені жөнінде пікір таластырып келеді. Егер Самуил оның күйеуі болса, онда ол 990 жылға дейін дүниеге келген болуы керек және Степан I-нің әпкесіне үйленген кезде яһудизмнен немесе мезгілсіздіктен христиан дініне өткен. Оның христиандығына дәлел ретінде Самуилдің Абасарда монастырь салғаны венгр жылнамаларында жазылған. Гюла Кристо және басқа тарихшылардың пікірінше, Самуилдің дінге өтуі оның иеліктеріндегі Эгер Рим-католик діоцезінің құрылуымен бірге болған. Самуил Степан патшаның тұсында маңызды лауазымдарда қызмет еткен. Паль Энгель Абауйвар («Абаның жаңа қамалы») оның құрметіне аталғанын болжайды, яғни ол сол бекіністің және оны қоршаған округтің алғашқы иSpan немесе басшысы болған. Самуил патша кеңесінің мүшесі болды және Венгрияның тұңғыш палатині атанды. 15 тамыз күні 1038 жылы король Степан қайтыс болғаннан кейін оның жүйесі, Венециялық Петр Орсеоло таққа отырды. Жаңа монарх неміс және итальяндық сарайлықтарын артық көріп, туған жердегі билеушілерді, соның ішінде Самуилді де ысырып тастады. 1041 жылы наразы венгр ақсүйектері патша Петрді төңкеріс жасап, Самуилді патшалыққа сайлады.
According to the anonymous author of the Gesta Hungarorum, Samuel's family descended from two "Cuman" chieftains, Ed and Edemen, who received "a great land in the forest of Mátra" from Árpád, Grand Prince of the Hungarians around 900. The 13th century historian Simon of Kéza, and the 14th century Hungarian chronicles describe the Aba kindred as descendants of Csaba (himself a son of Attila the Hun) by a lady from Khwarezm. Since all Hungarian chronicles emphasize the Orientaleither "Cuman" or "Khwarezmian" origin of the Abas, Gyula Kristó, László Szegfű and other historians propose that the Aba clan descending from them ruled the Kabars, a people of Khazar origin who joined the Hungarians in the middle of the 9th century, before the Hungarians' arrival in the Carpathian Basin around 895. Kristó argues that both Samuel's Khazar origin and his first name suggest that he was born to a family that adhered to Judaism. Despite the uncertainty over the clan's origins, Samuel undoubtedly descended from a distinguished family, since an unnamed sister of Stephen I, who had in 1000 or 1001 been crowned the first King of Hungary, was given in marriage to a member of the Aba clan around 1009. However, historians still debate whether Samuel himself or Samuel's father married the royal princess. If Samuel was her husband, he must have been born before 990 and converted either from Judaism or paganismto Christianity when he married Stephen I's sister. His Christian credentials are further evidenced by Samuel's establishment of an abbey at Abasár which was recorded by Hungarian chronicles. According to Gyula Kristó and other historians, Samuel's conversion coincided with the creation of the Roman Catholic Diocese of Eger encompassing his domains. Samuel held important offices during the reign of King Stephen. Pál Engel proposes that Abaújvár ("Aba's new castle") was named after him, implying that he was also the first ispán, or head, of that fortress and the county surrounding it. Samuel was a member of the royal council and became the first palatine of Hungary. The death of King Stephen on 15 August 1038 led to his nephew, Peter Orseolo of Venice, ascending to the throne. The new monarch preferred his German and Italian courtiers and set aside the native lords, including Samuel. In 1041, discontented Hungarian noblemen expelled King Peter in a coup d'état and elected Samuel king.
Венгрияның патшасы
Самуил Петр Венециялы енгізген барлық заңдарды жойды және оның көптеген қолдаушыларын өлтірді немесе азаптады. Оның замандасы Германн Райхнауский өзінің «Хроникасында» оны «Венгрияның тираны» деп атады. Венгрия жылнамалары Самуилді ақсүйектермен емес, шаруалармен араласқаны үшін қатты сынады. Самуил тіпті қарапайым халықтан алынатын кейбір салықтарды алып тастады. Одан кейін Петр Венециялық Германияға қашып кетті. 1042 жылы Самуил Австрияға шабуыл жасады, бұл 1043 жылы Германия монархы Генрих III-нің шабуылға шығуына себеп болды. Ол Самуилді Лейта және Морава өзендерінің батысындағы барлық венгр территорияларынан бас тартуға және трибута төлеуге мәжбүр етті. Трибута төлеу қаражаты христиан дінбастарына салынатын жаңа салықтар мен шіркеу мүліктерін тартып алу арқылы қамтамасыз етілді. Бұл саясат Самуилдің өзінің кеңесінің мүшелері арасында да наразылық тудырды. Ол Ұлы ораза кезінде бірнеше кеңесшісін өлімге жіберді. Патшаны жазалау үшін Цсанад (қазіргі Румыниядағы Сенад) епискобы Герард Пасха күні монархтың басына патшалық тәжді кию рәсімін орындаудан бас тартты. 1044 жылы Генрих III Петр Венециялықты қайта орнату үшін Венгрияға тағы бір шабуыл жасады. Шешуші шайқас Гьор қаласының жанындағы Менфөде болды, онда Самуилдің әскері талқандалды. Шайқастан кейін Самуилдің тағдыры әлі де белгісіз. Германияның сол кездегі деректеріне сәйкес, ол тез арада тұтқындалып, Петр Венециялықтың бұйрығымен өлім жазасына кесілді. Алайда, 14 ғасырғы венгрлік жылнамалары оның Тиса өзені бойымен қашып кеткенін, ал жергілікті тұрғындар оны ұстап өлтіргенін айтады. Кейінгі дереккөздерде Самуилдің алдымен жақын жердегі шіркеуге жерленгені, бірақ кейіннен оның отбасының Абасардағы монастыріна қайта жерленгені айтылады.
Samuel abolished all laws introduced by Peter the Venetian and had many of his predecessor's supporters killed or tortured. The contemporaneous Hermann of Reichenau even called him "the tyrant of Hungary" in his Chronicon. Hungarian chronicles sharply criticized Samuel for socializing with the peasants instead of the nobles. Samuel even abolished some levies payable by the commoners. Following his ousting, Peter the Venetian took refuge in Germany. In response, Samuel stormed Austria in 1042, provoking a retaliatory invasion by the German monarch, Henry III in 1043. It forced Samuel to renounce all Hungarian territories to the west of the rivers Leitha and Morava as well as agree to the payment of a tribute. The funding of the tribute payment was through new taxes on the Christian prelates and seizure of Church estates. This policy caused discontent even among the members of Samuel's own council. He had a number of his councillors executed during Lent. In order to punish the king, Bishop Gerard of Csanád (modern day Cenad, Romania) refused to perform the annual ceremony of putting the royal crown upon the monarch's head at Easter. King Henry III again invaded Hungary in 1044 to restore Peter the Venetian. The decisive battle was fought at Ménfő near Győr, where Samuel's army was routed. Samuel's fate following the battle is still uncertain. According to nearly contemporaneous German sources, he was captured in short order and executed on Peter the Venetian's command. However, 14th century Hungarian chronicles narrate that he fled up the river Tisza where he was seized and murdered by the locals. The latter sources further state that Samuel was first buried in a nearby church, but was later transferred to his family's monastery at Abasár.
Отбасы
Самуилдің жесірі мен балаларының тағдыры туралы ешқандай хабар сақталған жоқ. Соған қарамастан, тарихшылар, соның ішінде Гюла Кристо және Ласло Сегфю, Аба әулетінің одан тарағанын болжайды.
No report on the fate of Samuel's widow and children has been preserved. Even so, historiansincluding Gyula Kristó and László Szegfűsuppose that the powerful Aba family descended from him.
Негізгі дереккөздер
Аноним, король Беланың нотариусы: Мажарлардың істері (Мартын Ради және Ласло Веспреми өңдеген, аударған және түсіндірген). In: Ради, Мартын; Веспреми, Ласло; Бак, Янош М. (2010); Аноним және Мастер Роджер; CEU Press; Герман Рейхнау: Хроника. In: XI ғасыр Германиясы: Швабия хроникалары (И. С. Робинсонның кіріспесімен аударылған және түсіндірілген таңдалған дереккөздер) (2008); Манчестер университетінің баспасы; Мажарлардың суреттелген хроникасы: Chronica de Gestis Hungarorum (Дежё Дерчени редакциялаған) (1970). Корвина, Таплингер баспасы.
Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians (Edited, Translated and Annotated by Martyn Rady and László Veszprémy). In: Rady, Martyn; Veszprémy, László; Bak, János M. (2010); Anonymus and Master Roger; CEU Press; Herman of Reichenau: Chronicle. In: Eleventh Century Germany: The Swabian Chronicles (selected sources translated and annotated with an introduction by I. S. Robinson) (2008); Manchester University Press; The Hungarian Illuminated Chronicle: Chronica de Gestis Hungarorum (Edited by Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. .