Каф Бон шайқасы (1941): Екінші дүниежүзілік соғыстағы Италия мен одақтас күштері арасындағы теңіз шайқасы. Жерорта теңізіндегі күрес, стратегиялық маңызы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бон мүйісінің теңіз шайқасы 1941 жылдың 13 желтоқсанында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тунис жағасындағы Бон мүйісі маңында екі итальяндық жеңіл крейсер және одақтас эсминецтер тобы арасында өтті.
The naval Battle of Cape Bon took place on 13 December 1941 during the Second World War, between two Italian light cruisers and an Allied destroyer flotilla, off Cape Bon in Tunisia.
Сигналдық барлау
Радардың болуы және итальяндық кодтарды, әсіресе Регия Марина қолданатын C38 m шифрлау машинасының бұзылуы, британдықтардың табысына одан әрі үлес қосты. 1941 жылдың қараша айында Мальтадан келген K күштері Италиядан Ливиядағы Орталық державалар күштеріне жабдықтар жеткізілімін тоқтатты, олар бірнеше итальяндық конвойды жойды, әсіресе Дуйсбург конвойы шайқасында, соның салдарынан Ливияға жіберілген жабдықтардың шамамен 70 пайызы, оның ішінде отынның 92 пайызы жоғалды. K күштері мен Александриядан келген кемелер 24 қарашада Грекиядан Бенгазиге бағыт алған 1843 тонналық неміс көліктері Maritza және Procida, итальяндық торпедалық қайықтары Lupo және Cassiopea сүйемелдеуімен келе жатқан Орталық державалар конвойын тоқтатып, ұстады. Конвой Крит аралының батысында болғанда, британдық крейсерлер мен эсминдер сауда кемелерін батырды, ал торпедалық қайықтар кемелердің қаза тағдырына бетке айырғаннан кейін қашып кетті. Жүктің жоғалуы неміс басшылығын Солтүстік Африкадағы Люфтваффе отынмен қиын жағдайда екенін хабарлауға мәжбүр етті.
The possession of radar and the breaking of Italian codes, particularly the C38 m cipher machine used by the Regia Marina, further contributed to British success. In November 1941, the supply of the Axis forces in Libya from Italy had been interrupted by Force K from Malta, which had destroyed several Italian convoys, notably in the Battle of the Duisburg Convoy and the loss of nearly 70 per cent of the supplies sent to Libya, including 92 per cent of the fuel. Force K and ships from Alexandria, intercepted an Axis convoy consisting of the German transports Maritza and Procida (1,843 GRT), escorted by the Italian torpedo boats Italian torpedo boat Lupo and Italian torpedo boat Cassiopea, sailing from Greece to Benghazi of on 24 November. The convoy was about west of Crete when the merchant ships were sunk by the British cruisers and and the destroyers and , the torpedo boats making off once it was certain that the ships were doomed. The loss of the cargoes led the German command to report that the fuel situation of the Luftwaffe in North Africa was desperate.
Оқпан конвойы
Солтүстік Африкадағы итальяндық және неміс күштері, «Crusader» операциясына, жаңа британдық шабуылға қарсы тұрғандықтан, шұғыл түрде отын мен оқ-дәріге мұқтаж болды. Супермарина (Регия Марина әскери штабы), Командо Супремоның (Италия қарулы күштерінің жоғарғы бас қолбасшылығы) өтініші бойынша, әскери кемелерді пайдаланып жабдықтауды жылжудың шұғыл жоспарын жасады. 4-ші крейсер дивизиясының жеңіл крейсерлері – итальяндық крейсер «Альберрико да Барбиано» және итальяндық крейсер «Альберто ди Джуссано» (дивизиондық адмирал Антонино Тоскано), жылдам және жеңіл броньланған, сондықтан олар жекпе-жек флотымен қолдануға қолайлы емес еді және осы рөлге таңдалды.
The Italian and German forces in North Africa, facing Operation Crusader, a new British offensive, were in urgent need of fuel and ammunition. Supermarina (the naval staff of the Regia Marina), at the request of Comando Supremo (supreme command of the Italian armed forces), made an emergency plan to shift supplies using warships. The light cruisers Italian cruiser Alberico da Barbiano and Italian cruiser Alberto di Giussano of the 4th Cruiser Division (ammiraglio di divisione [divisional admiral] Antonino Toscano) were fast and too lightly armoured for employment with the battle fleet and were selected for this role.
Да Барбиано мен Ди Джуссано
Da Barbiano (флагман) және Di Giussano 1941 жылғы 5 желтоқсанда сағат 8:15-те Тарантодан шығып, 17:50-де Бриндизиге жетті, шамамен 20 тоннадай жүкті қабылдады, содан кейін 8 желтоқсанда Палермоға барып, Ливиядағы тапшылықты азайту үшін тағы бір көлемдегі авиациялық отынды жүктеді, осы отын болмаған жағдайда ұшақтар конвойлерді сүйемелдей алмайтын еді. Жабылмаған бөшкелерде сақталған отын, кеменің артқы палубасына орналастырылды, бұл британдық оқтардан және кеменің өзінің қаруларынан өрт шығу қаупін туғызды, сондықтан отынды тастамаса, артқы мұнараларды қолдану мүмкін болмады. Екі крейсер 9 желтоқсанда сағат 17:20-де Палермодан Триполиге бет алды. 22:56-да, Пантеллериядан солтүстікке қарай, оларды британдық барлау ұшағы байқады, ол Ultra арқылы алынған ақпарат бойынша осы аймаққа бағытталған және оларды ұшып бақылап отырды. 23:55-те Тоскано (Сицилия бұғазының ортасында) күтпегендік элементі жоғалғандықтан, британдық радиохабарламалар әуе шабуылын болжады және нашарлаған теңіз жағдайы кемелерді кешіктіріп, британдық шабуылдарға көбірек ұшырататындықтан, базаға қайтуды шешті. Da Barbiano және Di Giussano 10 желтоқсанда сағат 8:20-де Мареттимо маңындағы британдық әуе шабуылынан кейін Палермоға жетті. Тосканоның миссияны тоқтату туралы шешімі үшін Supermarina тарапынан қатты сынға ілікті.
Da Barbiano (flagship) and Di Giussano left Taranto at 8:15 on 5 December 1941, reached Brindisi at 17:50, took on about of supplies, then proceeded to Palermo on 8 December, where they loaded another of aviation fuel to alleviate a shortage in Libya and without which, aircraft would be unable to escort supply convoys. The fuel, contained in unsealed barrels, was placed on the stern deck, creating a grave risk of fire from British gunfire and from the discharge of the ships' guns, preventing the use of the stern turrets unless the fuel was jettisoned. The two cruisers sailed from Palermo at 17:20 on 9 December, heading for Tripoli. At 22:56, when north of Pantelleria, they were spotted by a British reconnaissance aircraft, which had been directed to the area by Ultra intercepts and shadowed them. At 23:55, Toscano (who was in the middle of the Sicilian Channel) decided to turn back to base as surprise had been lost, much British radio traffic foreshadowed air attack and worsening sea conditions would delay the ships, further exposing them to British attacks. Da Barbiano and Di Giussano reached Palermo at 8:20 on 10 December, after overcoming a British air attack off Marettimo. Toscano was much criticised by Supermarina for his decision to abort the mission.
Италиялық дайындамалар
M. 41 конвойы 13 желтоқсанда жоспарланған, бірақ Ливиядағы әуе күштері Италиядан отын алмайынша, әуеден қамтамасыз ету мүмкін емес еді. 12 желтоқсанда 4-дивизияның Триполиге сапарды қайтадан жасауы шешілді. «Банде Нере» крейсері «Да Барбиано» және «Ди Джуссано» кемелеріне қосылып, қосымша жабдықтарды тасымалдауға тиіс болған, бірақ техникалық бұзылуға байланысты теңізге шығуға мүмкіндік болмады және жүк қалған екі крейсерге ауыстырылды. «Да Барбиано» мен «Ди Джуссано» авиациялық отынмен, бензинмен, нафтамен, азық-түлікпен және Триполиге жол бойы 135 сарбазбен жүктелді. «Да Барбиано» (және шамалы дәрежеде «Ди Джуссано») артқы бөлігі отын бөшкелерімен тығыз толтырылды, тіпті қаруларға жол беруге болмайтын жағдайға жетті; Тоскано екі кеменің штабы мен офицерлерімен кеңес өткізді, онда жау кемелерімен кездескен жағдайда, кемелерге от ашуға мүмкіндік беру үшін бөшкелер теңізге лақтырылатыны шешілді. «Да Барбиано», «Ди Джуссано» және олардың жалғыз сүйемелдеушісі, итальяндық торпедалық қайық «Чиньо» (екінші торпедалық қайық, итальяндық торпедалық қайық «Климене», ақаулыққа байланысты портта қалдырылды) 12 желтоқсанда сағат 18:10-да Палермодан жолға шықты. 4-дивизияға Эгадия аралдарының солтүстік-батысынан өтіп, содан кейін Бон мүйісіне бағыт алып, Тунис жағалауымен жүруге бұйрық берілді; кемелер отынды үнемдеу үшін жылдамдықты сақтап, Триполиге жеткізуі керек еді. Конвойді қорғау үшін әуеден қорғану, әуе барлауы және қорғаныс MAS (Motoscafo armato silurante [торпедамен қаруланған моторлы қайық]) шабуылдары жоспарланды.
Convoy M. 41, was planned for 13 December but air cover by aircraft based in Libya would be impossible unless they received the fuel from Italy. On 12 December it was decided that the 4th Division would attempt again the trip to Tripoli. The cruiser Bande Nere was to join Da Barbiano and Di Giussano to carry more supplies but she was prevented from sailing by a breakdown and the cargo was transferred to the other two cruisers. Da Barbiano and Di Giussano were loaded with of aviation fuel, of gasoline, of naphtha, of food and 135 ratings on passage to Tripoli. The stern of Da Barbiano (and to a lesser extent, Di Giussano) was packed with fuel barrels, so thickly that it was not possible to traverse the guns; Toscano held a briefing with his staff and officers from both ships, where it was decided that, in case of encounter with enemy ships, the barrels would be thrown overboard to enable the ships to open fire. Da Barbiano, Di Giussano and their only escort, the torpedo boat Italian torpedo boat Cigno (a second torpedo boat, Italian torpedo boat Climene, was left in the port due to a breakdown) sailed from Palermo at 18:10 on 12 December. The 4th Division was ordered to pass north west of the Aegadian Islands and then head for Cape Bon and follow the Tunisian coast; the ships would keep a speed of to conserve fuel and deliver it at Tripoli. Air cover, air reconnaissance and defensive MAS (Motoscafo armato silurante [torpedo armed motorboat]) ambushes were planned to safeguard the convoy.
Британдық жоспарлар
4-ші эсминецтер флотилиясының төрт эсминеці (командир Г. Х. Стоукс), сондай-ақ голланд эсминецтері 11 желтоқсанда Гибралтардан шығып, Александриядағы Жерорта теңіз флотына қосылу үшін бағыт алды. 8 желтоқсанға дейін британдықтар итальяндық C 38 м радиосигналдарын, итальяндық жабдықтау операциясы және Триполиге қарайтын бағыты туралы дешифрледі. RAF британдық дереккөзді жасыру мақсатымен Веллингтон бомбалаушысын барлауға жіберді, ал 12 желтоқсанда 4-ші эсминецтер флотилиясына итальяндық кемелерге қарай шығысқа жылдамдықты арттырып, тосқауылға алуға бұйрық берілді. 12 желтоқсанның түстен кейін Regia Aeronautica-ның CANT Z.1007 bis ұшағы төрт эсминецтің Алжир маңында шамамен жылдамдықпен шығысқа қарай бет алғанын байқады. Бұл туралы дереу Supermarina-ға хабарланды, бірақ егер эсминецтер жылдамдығын арттырып, дейін жеткізсе де, 13 желтоқсанға қарай сағат 03:00-ге дейін Кейп-Бонға жетпейтіні есептелді, бұл 4-ші дивизияның келуінен шамамен бір сағат бұрын болатын. Тосканоға (оның әлі де портта болғанда байқалғанын білген) жылдамдықты арттыруға немесе олардан қашу үшін бағытын өзгертуге бұйрық берілмеді. Жаңа Ultra дешифрлеулерінен кейін, тағы бір барлау ұшағы 12 желтоқсан күні күн батқанда Тосканоның кемелерін байқады, содан кейін 4-ші эсминецтер флотилиясы екі крейсерді тосқауылға алуға бағытталды, жылдамдығын дейін арттырды. Бұл жылдамдық, сондай-ақ 4-ші дивизияның бір сағаттық кешігуі (және Тоскано Supermarina-ға хабарлаған жоқ), 4-ші дивизияның артықшылығы туралы Supermarina-ның есептеулерін күлкіге айналдырды. Сағат 22:23-те Тосканоға "Мальтадан келе жатқан жау кемелерімен кездесуі мүмкін" екені туралы хабарланды, ал 23:15-те ол жауынгерлік дайындыққа көшуге бұйрық берді.
Four destroyers of the 4th Destroyer Flotilla consisting of the destroyers (Commander G. H. Stokes), , and the Dutch , had departed Gibraltar on 11 December to join the Mediterranean Fleet at Alexandria. By 8 December, the British had de coded Italian C 38 m wireless signals about the Italian supply operation and its course for Tripoli. The RAF sent a Wellington bomber on a reconnaissance sortie to disguise the British source and on 12 December the 4th Destroyer Flotilla, heading eastwards towards the Italian ships, was ordered to increase speed to and intercept the Italian ships. In the afternoon of 12 December, a CANT Z.1007 bis of the Regia Aeronautica spotted the four destroyers heading east at an estimated speed of , off Algiers. Supermarina was immediately informed but calculated that, even in the case the destroyers would increase their speed to , they would not reach Cape Bon until around 03:00 on 13 December, about one hour after the 4th Division. Toscano (who learned of the sighting while he was still in harbour) was not ordered to increase speed or alter course to avoid them. Following new Ultra decodes a new reconnaissance aircraft spotted Toscano's ships at sunset on 12 December, after which the 4th Destroyer Flotilla was directed to intercept the two cruisers, increasing speed to This speed, along with a one hour delay that the 4th Division had accrued (and that Toscano omitted to report to Supermarina), frustrated Supermarina calculations about the advantage that the 4th Division would have. At 22:23 Toscano was informed that he would possibly meet "enemy steamers coming from Malta" and at 23:15 he ordered action stations.
12/13 желтоқсан, түн
4-ші эсминецтер флотилиясы 13 желтоқсанда сағат 02:30-да Кап-Бон жанында итальяндық крейсерлерді байқады. 13 желтоқсанда сағат 2:45-те, Бон мүйісінен жеті миль қашықтықта, итальяндық кемелер британдық ұшақтың шуын естіді (радармен жабдықталған Vickers Wellington, ол кемелерді анықтап, Стоуксқа олардың орны туралы хабарлады), ал 3:15-те олар 157° бағытқа бұрылып, Бон мүйісінен шамамен бір мильдей өтуі керек болды. Бес минуттан кейін Тоскано кенеттен толық жылдамдықпен алға және 337° бағытқа бұруға, бағытын өзгертуге бұйрық берді; бұл күрт өзгеріс итальяндық құраманы шашыратты, себебі Синьо (крейсерлерден шамамен екі миль алдында) де, Ди Джуссано да (Да Барбианоның артынан келе жатқан) бұл бұйрықты алмады, ал Ди Джуссано флагманның бағытын өзгертіп, оған еліктеді (бірақ қатардан шығып қалды), ал Синьо бұл өзгерісті 3:25-ке дейін байқамады, содан кейін ол да бағытын өзгертті, бірақ екі крейсерден әлдеқайда артта қалды.
The 4th Destroyer Flotilla sighted the Italian cruisers near Cap Bon, at 02:30 on 13 December. At 2:45 on 13 December, seven miles off Cape Bon, the Italian ships heard the noise of a British plane (a radar equipped Vickers Wellington, which located the ships and informed Stokes about their position), and at 3:15 they altered course to 157° to pass about a mile off Cape Bon. Five minutes later, Toscano suddenly ordered full speed ahead and to alter course to 337°, reversing course; this sudden change disrupted the Italian formation, as neither Cigno (which was about two miles ahead of the cruisers) nor Di Giussano (which was following Da Barbiano in line) received the order, and while Di Giussano saw the flagship reverse course and imitated her (but remained misaligned) Cigno did not noticed the change until 3:25, when she also reversed course, but remained much behind the two cruisers.
13 желтоқсан, таңертең
Сол кезде Стоукстің эсминдері Бон мүйісінен көп алыс емес жерде болды және олар итальяндық кемелерді байқады. Арт жағынан, қараңғылықтың тығырлығында және радарды пайдаланып, британдық кемелер жағаға жақын келді де, теңізге қарай кеткен итальяндықтарды жақын қашықтықтан торпедамен таң қалдырды. Бағыттың өзгеруі екі топтың жақындасуын жылдамдатты және одақтас эсминдер бірлесіп шабуыл жасады: «Сикх» өзінің қаруларын және төрт торпедасын «Да Барбианоға» қарсы атып жіберді [аз қашықтықта], «Легион» да солай жасады, «Исаак Сверс» «Ди Джуссаноға» қарсы атуды ашты, ал «Маори» «Ди Джуссаноға» қарсы алты торпеда атып жіберді. Тоскано толық жылдамдықпен жүруге және от ашуға бұйрық берді (сондай-ақ «Ди Джуссаноға» жылдамдықты арттыруға бұйрық берді). «Да Барбиано» да солтүстікке бұрылуға кірісті (капитан Джорджио Родоканаччидің бұйрығымен), бірақ 3:22-де оның қарулары отқа түсе алмады (тек бірнеше пулеметтер ғана атыс жасады), крейсердің бас мұнарасының астына торпеда тиді, ол крейсерді солтүстікке қарай қисайтуға мәжбүр етті. «Да Барбианоға» пулеметтен атыс жасалды, көптеген адамдар қаза тапты немесе жараланды, жанар майы бар барабандар өртеніп кетті, содан кейін машина бөліміне екінші торпеда тиді. 3:26-да «Маори» «Да Барбианоға» екі торпеда атып, қаруларын қолданып, көпірге тиді. Көп ұзамай крейсердің кортуына тағы бір торпеда тиді (мүмкін «Легион» атып жіберген); «Ди Джуссано» да торпеда мен оқ атудан зардап шекті, оның қозғалысы тоқтады. Одақтас эсминдердің артындағы құрлық итальяндықтарға оларды көруге мүмкіндік бермеді, ал «Ди Джуссано» тек үш рет атыс жасады. Бес минут ішінде екі крейсер де жарамсыз болды: «Да Барбиано» тез солтүстікке қисайды, ал өрт кемеге және теңізге тез тарады. Экипаж кемені тастап кетті. 3:35-те «Да Барбиано» аударылып, өртті теңізге батып кетті, оның ішінде Тоскано, Родоканаччи және тағы 532 теңізші болды. «Ди Джуссано» өртеніп, су бетінде мерт қалды. Экипаж кемені су бетінде ұстауға тырысты, бірақ оны тастап кетуге мәжбүр болды, кеме екіге бөлініп, 4:20-да 283 теңізшінің қазасымен суға батты.
Stokes's destroyers were just off Cape Bon by then and they had spotted the Italian ships. Arriving from astern, under the cover of darkness and using radar, the British ships sailed close inshore and surprised the Italians, who were further out to sea, by launching torpedoes from short range. The course reversal accelerated the approach between the two groups and the Allied destroyers attacked together; Sikh fired her guns and four torpedoes against Da Barbiano [less than distant], Legion did the same, Isaac Sweers opened fire against Di Giussano and Maori fired six torpedoes against Di Giussano. Toscano ordered full speed and to open fire (and ordered Di Giussano to increase speed to Da Barbiano also started a turn to port (on orders from Captain Giorgio Rodocanacchi) but at 3:22, before her guns were able to fire (only some machine guns managed to), the cruiser was hit by a torpedo below the foremost turret, which caused her to list to port. Da Barbiano was then raked with machine gun fire, which killed or wounded many men and set fire to the fuel barrels and was hit by a second torpedo in the engine room. At 3:26 Maori fired two torpedoes at Da Barbiano and opened fire with her guns, hitting the bridge. The cruiser was hit soon after by another torpedo in the stern (possibly launched by Legion); Di Giussano was also hit by a torpedo and gunfire, being left disabled. The land behind the Allied destroyers made it impossible for the Italians to see them and Di Giussano managed to fire only three salvoes. In five minutes both cruisers were disabled; Da Barbiano rapidly listed to port, while fires quickly spread all over the ship and into the sea by the floating fuel; the crew abandoned ship. At 3:35, Da Barbiano capsized and sank in a sea of flame, with Toscano, Rodocanacchi and another 532 men still aboard. Di Giussano was left dead in the water with fires raging; the crew struggled to keep the ship afloat but she also had to be abandoned, breaking in two and sinking at 4:20, with the loss of 283 men.
Талдау
Тосканоның бағытты өзгерту шешімі толыққанды түсіндірілмеген және түрлі болжамдар айтылды. Ол 9 желтоқсандағыдай, ұшақтармен байқалғанын сезіп, кері қайтуға шешім қабылдаған болуы мүмкін. Тоскано бұйырған солтүстік-батыс бағыттың орнына, Эгадия аралдарына қарай бағыт алудың көбірек түсінікті болатыны анық. Бағыт өзгерту бұйрығы крейсерлер байқалғаннан кейін 30 минуттан астам уақыттан соң берілді; Тоскано барлау ұшағын нағыз бағытынан жаңылыстырып, оның кетіп қалғанын күтіп, сосын Триполиге қайта бұруды ниеттенген болуы мүмкін. Әуе шуынан торпеда тасушылар ұшып келе жатыр деп ойлап, ол жағалаудан және итальяндық миналық далалардан қашықтау суларға өтуге тырысқан болуы мүмкін, маневр жасау үшін еркіндік алу мақсатында. Тоскано артиллериялық экипаждарына дайындыққа түсуге бұйрық берді; ол одақтас эсминецтерінің кемелерінің артында екенін білген болуы мүмкін және артқы бөлігін оларға көрсетуден сақтануға тырысқан, себебі артқы мұнаралары отын бөшкелерімен тосылған еді.
Toscano's decision to reverse course has never been fully explained and various possibilities have been suggested. He may have decided to turn back after realizing that he had been spotted by aircraft, as he did on 9 December. A course towards the Aegadian islands would have made more sense, instead of the north westerly course ordered by Toscano. The course change was ordered more than 30 minutes after the cruisers had been spotted; Toscano may have wanted to mislead the reconnaissance aircraft about his real course, wait for it to leave and then turn again for Tripoli. He may have thought, from the aircraft noise, that torpedo bombers were coming and he wanted to get into waters farther away from the shore and from Italian minefields to gain freedom of manoeuvre. Toscano ordered his gunners to stand by; he may have known that Allied destroyers were astern of his ships and he wanted to avoid presenting his stern to them because his aft turrets were obstructed by the fuel barrels.
Шығындар
Айзек Сверспен қысқа кездесуден кейін, «Цигно» шамамен 500 құтқарылғанды құтқарып алды; басқалары жағаға жетті, ал кейіннен итальяндық MAS катерлерімен тағы 145 адам құтқарылды. Италиялықтар 900-ден астам адамды жоғалтты.
After a brief encounter with Isaac Sweers, Cigno rescued nearly 500 survivors; others reached the coast and another 145 men were later saved by Italian MAS boats ([[MAS (ship), called motor torpedo boats by the British). The Italians suffered more than 900 men killed.