Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Заң термині
Legal term
Ортақ құқықта жұбайлардың артықшылығы (некенікі артықшылық немесе күйеу-әйел артықшылығы деп те аталады) – бұл дәлелдеу құқығында жұбайларға қолданылатын екі бөлек артықшылықты сипаттау үшін қолданылатын термин: жұбайлардың байланыс артықшылығы және жұбайлардың куәлік беру артықшылығы. Екі түрлі артықшылықтың да негізі – жұбайлар арасындағы үйлесімділікті ынталандыру және жұбайлардың бір-бірін айыптауына немесе айыпталуына жол бермеу саясаты. Жұбайлардың байланыс артықшылығы немесе сенімділік артықшылығы – бұл жұбайлардың некедегі құпия байланыстарының мазмұнын куәлік беру арқылы жария етуден қорғайтын артықшықтық коммуникацияның бір түрі, ал жұбайлардың куәлік беру артықшылығы (оны жұбайлардың қабілетсіздігі және жұбайлардың иммунитеті деп те атайды) – артықшылықты иеленген адамды оның жұбайына қатысты іс жүргізуде куәлік беруге шақырудан қорғайды. Дегенмен, кейбір елдерде жұбайлардың артықшылықтарының тамыры – күйеу мен әйел бір адам екендігі туралы заңдық ойдан туындаған.
In the common law, spousal privilege (also called marital privilege or husband wife privilege) is a term used in the law of evidence to describe two separate privileges that apply to spouses: the spousal communications privilege and the spousal testimonial privilege. Both types of privilege are based on the policy of encouraging spousal harmony and preventing spouses from condemning, or being condemned by, their spouses: the spousal communications privilege or confidences privilege is a form of privileged communication that protects the contents of confidential communications between spouses during their marriage from testimonial disclosure, while spousal testimonial privilege (also called spousal incompetency and spousal immunity) protects the individual holding the privilege from being called to testify in proceedings relating to their spouse. However, in some countries, the spousal privileges have their roots in the legal fiction that a husband and wife were one person.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та федералды сот заңдары федералды сот процестерінде рұқсат етілген және тыйым салынған артықшылықтарды анықтайды, ал штаттық сот заңдары олардың штаттық соттардағы қолданылу аумағын реттейді. Хабарламалар артықшылығы мен куәлік беру артықшылығы үшін ортақ ереже – «заңды неке, азаматтық одақ немесе тұрмыстық серіктестік болмаған жағдайда артықшылық жоқ» деген қағида. Бұл екі ереже де ажырасу немесе баланың қамқорлығына қатысты дауларда соттың қарауына байланысты тоқтатылуы мүмкін, бірақ бір жұбай екінші жұбайға немесе оның баласына қарсы қылмыс жасады деген айып тағылған жағдайда тоқтатылады. Соттар, әдетте, қарсы жұбайға екінші жұбай бастаған сот процесінде немесе тұрмыстық зорлық-зомбылық болған жағдайда осы артықшылықтарды пайдалануға рұқсат бермейді. Егер ерлі-зайыптылар бірлесіп қылмыс жасаған болса, сот юрисдикциясының заңнамасына сәйкес бұл артықшылықтар тоқтатылуы мүмкін. Бұл артықшылық куәлік беру артықшылығына қарағанда кем дау тудырады, себебі ол күйеу мен әйел бір адам екендігі туралы заңдық ойдан туындамайды. Бұл ереженің негізі – егер куәгер жұбайы тарап жұбайына қарсы куәлік беруге ниеттенсе, онда осындай куәліктің жолын кесу арқылы некелік келісімді қорғауға ештеңе қалмайды. Бұл ортақ құқықтық принцип АҚШ-тың аз бөлігіндегі штаттарда қолданылады. Алайда, АҚШ-тың көп бөлігіндегі юрисдикциялар АҚШ федералдық ортақ құқығын ұстанбайды; көптеген штаттарда куәгер жұбайы емес, тарап жұбайы куәгерлік артықшылығының иесі болып табылады. Аз ғана штаттар қылмыстық және азаматтық істердің екеуінде де куәгерлік артықшылығын қолданады. Мысалы, Калифорнияның Дәлелдеу Кодексінің («CEC») 970-бабына сәйкес, Калифорния азаматтық және қылмыстық істерде куәгерлік артықшылығын қолдануға рұқсат береді және куәлік беруден бас тарту артықшылығын, сондай-ақ сот процесінде жұбайының мүддесіне қарсы тараптың куә ретінде шақырылмау артықшылығын қамтиды.
In the United States, federal case law dictates the privileges permissible and prohibited in federal trials, while state case law governs their scope in state courts. A common rule for both the communications privilege and the testimonial privilege is that, "absent a lawful marriage, civil union, or domestic partnership, there is no privilege." Both rules may be suspended depending on the jurisdiction in the case of divorce proceedings or child custody disputes, but are suspended in cases where one spouse is accused of a crime against the other spouse or the spouse's child. Courts generally do not permit an adverse spouse to invoke either privilege during a trial initiated by the other spouse, or in the case of domestic abuse. The privileges may also be suspended where both spouses are joint participants in a crime, depending on the law of the jurisdiction. It is far less controversial than the testimonial privilege as it does not originate from the legal fiction that a husband and wife were one person. The rationale of this rule is that if a witness spouse desires to testify against the party spouse, there is no marital harmony left to protect through the obstruction of such testimony. This common law principle is the view in a minority of U. S. states. A majority of U. S. jurisdictions, however, do not follow U. S. federal common law; in most states, the party spouse, and not the witness spouse, is the holder of spousal testimonial privilege. A minority of states apply testimonial privilege in both criminal and civil cases. For example, under California Evidence Code ("CEC") §970, California permits the application of testimonial privilege to both civil and criminal cases, and includes both the privilege not to testify as well as the privilege not to be called as a witness by the party adverse to the interests of the spouse in the trial.
Куәлік беру мәртебесі
Бұл артықшылық – дәлелдеу қағидаларының көптен бері қалыптасқан бір аспектісі, оның бастауы – ортақ құқық қағидасы, сот ісіне қатысушы тарап өзіне қарсы куәлік беруге міндетті емес. Бұл құқықтық ойынша, күйеу мен әйел – бір тұлға саналады, сондықтан күйеудің өзін-өзі кінәлаудан қорғалу құқығы оның әйеліне де таралады. Ортақ құқық бойынша, 1853 жылға дейін сот ісіндегі тараптың әйелі оған қарсы немесе оның пайдасына куәлік беруге құқылы емес еді (тіпті ерікті түрде де). Азаматтық істерде ортақ құқық ережесі 1853 жылғы «Дәлелдемелерді түзету туралы» заңның 1-бабымен жойылды, онда бір жұбайдың екіншісіне қарсы куәлік беруге құқылы екендігі (яғни азаматтық дау кезінде ерікті түрде) және оны куәлік беруге мәжбүрлеу мүмкіндігі (яғни екінші тарап, екінші жұбай емес) қарастырылған. 1869 жылғы «Дәлелдемелерді одан әрі түзету туралы» заңмен бұл ереже басқа жұбайдың неке адалдығын бұзу салдарынан (яғни некеге қатысты) қозғаған істерге де таратылды, мәжбүрлеу туралы жағдай «Тилли v Тилли» (1949) ісінде нақтыланды. Алайда, қылмыстық істерде ортақ құқық бойынша әйелдер күйеулеріне қарсы (яғни айыптау тарапынан) куәлік беруге құқылы емес еді, бірақ күйеуі оған қарсы жеке зорлық-зомбылық жасады деген айып тағылған жағдайда әйел куәлік бере алатын бір ғана ерекшелік болды. Дегенмен, айыптау бойынша белсенді қорғаушы болып табылатын жұбай (немесе азаматтық серіктес) тек қорғаныс үшін куәлік ете алады (екеуінің де мәжбүрлеу құқығы жоқ), бұл оның өзін-өзі кінәлаудан қорғану құқығының бір бөлігі. Жұбайды оның еркіне қарсы куәлік беруге мәжбүрлеуге тырысқанда сақтық таныту қажет, өйткені бұл заңның беделін түсіруі мүмкін. Бас прокуратураның мәліметінше, осы жағдайда оның шындықты айтуы күмәнді, сондай-ақ ол жаугершілік куәгерге айналуы мүмкін, бұл оның куәлігінің сенімділігін төмендетуі мүмкін.
This privilege is one aspect of a long established rule of evidence, in its origin a common law rule, that a party to legal proceedings shall not be required to testify against himself. Deriving from the legal fiction that a husband and wife are one person, it extends the defendant's protection against self incrimination to his wife also. At common law, accordingly, prior to 1853 the wife of a party in a case was not competent to give evidence for or against him (so could not do so even voluntarily). In civil cases, the common law rule was abolished by the Evidence Amendment Act 1853, section 1 of which provided that one spouse was generally competent to give evidence against the other (i. e. in a civil suit could do so voluntarily) and could be compelled to do so (i. e. by the other party, not being the other spouse). This was extended by the Evidence Further Amendment Act 1869 to proceedings actually brought by the other spouse, in consequence of adultery (i. e. relating to the marriage), the position on compulsion being clarified in Tilley v Tilley (1949). In criminal cases, however, the common law long held that wives were not competent to give evidence against their husband (i. e. for the prosecution), subject to the one exception that a wife could give such evidence where her husband was accused of personal violence against her. However, a spouse (or civil partner) who is an active co defendant to the charge can only testify for the defence (and cannot be compelled to do so by either side), part of her own right to the privilege against self incrimination. It may be prudent to be cautious about seeking to compel a spouse to give evidence against her will, as it may tend to bring the law into disrepute. According to the Crown Prosecution Service, it is questionable whether she will tell the truth under those circumstances, and she may become a hostile witness, circumstances which must tend to reduce the credibility of her evidence.
Байланыс артықшылығы
Некеде тұрған кездегі жұбайлар арасындағы хабарласудың сотта дәлел ретінде қабылдануын шектейтін осы артықшылық түрі 1853 жылдан бастап 1968 жылы (азаматтық істер бойынша) және 1984 жылы (қылмыстық істер бойынша) жойылғанға дейін ағылшын құқығында болды. Ортақ құқықта (яғни сот шешімдерінде) хабарласу артықшылығының бар екендігі күмәнді. Оның бар екендігі тоғызыншы ғасырдың соңындағы авторлармен болжалды, бірақ 1939 жылы сэр Уилфред Грин, МР, Шентон v Тайлер ісін қараған Апелляциялық сотта осы мәселені зерттегеннен кейін, бұл көзқарасты қолдайтын ешқандай дәлел таппағанын және мұндай артықшылықтың тек заңмен белгіленгенін атап өтті. Әсіресе, сэр Уилфред бұл артықшылықтың жалғыз бастауы ретінде 1853 жылғы Дәлелдемелерді түзету туралы заңның 3-бабын келтірді, онда азаматтық істерде «ері неке кезінде әйелінен алған кез келген хабарламаны ашуға міндетті емес, әйел де неке кезінде күйеуінен алған кез келген хабарламаны ашуға міндетті емес» делінген. Бұл ереже «үйірме сенімнің құндылығы» туралы Common Law рәсімдері жөніндегі комиссарлардың екінші есебіне негізделген, ол оның қолданылуын қылмыстық құқыққа дейін кеңейтті. 1853 жылғы заңда көзделген ереже шектеулі болды – ол үшінші тарапқа ашуға жол бермеді, сондай-ақ ерікті ашуға кедергі жасамады – және асимметриялық болды, өйткені ол хабарлама жасаушының оны ашуға міндетті болуына жол бермеді, тек хабарламаны тыңдаған адамға ғана қатысты (яғни ол құлақтан естілгенге қарсы ереженің өңделген түрі ретінде ғана әрекет етті).
This form of privilege, restricting the admissibility into evidence of communications between spouses during a marriage, existed in English law from 1853 until it was abolished in 1968 (for civil cases) and in 1984 (for criminal cases). The existence of a communications privilege in the common law (i. e. in case law) is disputed. Its existence was assumed by late nineteenth century writers, but in 1939 Sir Wilfred Greene, MR, noted in the Court of Appeal in Shenton v Tyler that having researched the subject he found no evidence to support this view and that, rather, any such privilege was solely the result of statute. In particular Sir Wilfred cited, as the sole origin of the privilege, section 3 of the Evidence Amendment Act 1853 which provided that, in civil cases, "no husband shall be compellable to disclose any communication made to him by his wife during the marriage, and no wife shall be compellable to disclose any communication made to her by her husband during the marriage". This provision was based on the Second Report of the Commissioners on Common Law Procedure, who referenced the "inviolability of domestic confidence". which extended its applicability to the criminal law. The provision made in the 1853 Act was limited – it did not extend to third party disclosure, nor prevent voluntary disclosure – and was asymmetric, as it did not prevent the utterer from being compelled to disclose communications, only the listener (i. e. it acted only as a modified form of the rule against hearsay).
Австралия
Австралия заңдарында некеде тұрған адамдар арасындағы құпиялылық құқығы және ерлі-зайыптылардың бірін-біріне қарсы куәлік беруден бас тарту құқығы ағылшын заңдарының "қабылдануымен" сақталған деп есептелді. 2011 жылдың 30 қарашасында Австралияның Жоғарғы соты осы екі құқықтың да ортақ құқықта жоқ екендігін шешті. Бұл шешімге, ерлі-зайыптылардың арақатынасына қатысты, 1939 жылғы Шентон мен Тайлер ісі бойынша Англияның шешімі, ал куәлік беруден бас тарту құқығына қатысты, 1898 жылы Англия заңдарындағы ескі ортақ құқық ережелерінің жойылғаны (яғни Австралия әлі британдық колониялардың құрамында болған кезде) ықпал етті. Заңдық тұрғыдан, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Ван Димен жері колониялары 1828 жылы ағылшын ортақ құқығын ресми түрде қабылдады, ал қалған Австралия колониялары өздері құрылған кезде Жаңа Оңтүстік Уэльстің ортақ құқығын қабылдады. Дегенмен, қылмыстық істерде жұбайлардың құқығының бір түрі ұзақ жылдар бойы Австралияның заң актілерінде, Дәлелдеу заңдарында сақталды.
In Australian law, both the common law privilege of confidentiality between married people and the privilege of spouses not to testify against each other were assumed to have continued with the "reception" of English law. On 30 November 2011, the High Court of Australia decided that neither privilege existed in common law – seemingly influenced (in regard to marital communications) by the English decision to that effect in 1939 in the case of Shenton v Tyler, and (in regard to privilege against testimony) the fact that by 1898 the old common law rule had been abolished in English law (i. e. whilst Australia was still a set of British colonies). For legal purposes, the colonies of New South Wales and Van Diemen's Land had formally adopted English common law in 1828, and each of the other Australian colonies adopted the common law of New South Wales upon their founding. However, a form of spousal privilege in criminal trials was for a long time preserved in Australian statute law, by the Evidence Acts.