Кіріспе
Сан-Хуан-дель-Рио – қала (2010 жылғы халық санағы бойынша 241 699 адам) және оны қоршаған Сан-Хуан-дель-Рио муниципалитетінің (халық саны 208 462 адам) орталық Мексика штаты Керетародағы әкімшілік орталығы. 2015 жылғы мәліметтер бойынша муниципалитетте 268 408 адам тұрады. Қала және оның муниципалитеті штат бойынша халық саны бойынша екінші орында тұр. Қала биіктігі 1922 метр, штат астанасы Сантьяго-де-Керетародан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Қала жақын жердегі Ла-Тринидадтан өндірілетін опалдарымен танымал, сонымен қатар ол – ауыл шаруашылығы орталығы (жүгері, бидай, қант қамысы, бұршақ, люцерна, жемістер және мал шаруашылығы). Аймақта бірнеше шарап заводтары да орналасқан. Сан-Хуан-дель-Рио Сантьяго-де-Керетаро және Мехико қалаларымен негізгі жүк тасымалы темір жолы және 57-ші федералды тас жолы арқылы байланысқан.
The city is located on country's central plateau (altiplano), southeast of state capital, Santiago de Querétaro, at with an elevation of 1922 m. Although famous for its opals, mined at nearby La Trinidad, it is also an agricultural center (corn, wheat, sugarcane, beans, alfalfa, fruit, and livestock). A number of wineries are also located in the vicinity. San Juan del Río is connected to Santiago de Querétaro and Mexico City by the mainline freight railway and Federal Highway 57.
Тарих
Қала 1531 жылғы 24 маусымда Иоанн Баптист мерекесінде Фернандо де Тапиа құрды, ол католик дініне өткен және туған атын – Конинды ұмытқан отоми басшысы еді. Сан-Хуан Мексика алқабынан тысғы алғашқы испан елді мекендерінің бірі болды, осылайша Солтүстік және Батыс Мексиканың отарлануы басталды, соның ішінде бір айдан кейін құрылған Керетаро қаласы да осының нәтижесінде пайда болды. Бұл елді мекен маңызды болды, себебі Гуанахуато, Закатекас және Сан-Луис-Потосидің бай кенді аймақтарына баратын жолда міндетті түрде тоқтауға болатын жер еді.
Испандықтарға дейінгі дәуір
Қазіргі Сан-Хуан-дель-Рио қалалық ауданында, сол аттас өзеннің жағасында, ежелгі Отоми мәдениетінің іздері табылды, олар Чупикуароның түп-тегінен тараған. Бұл аймақта б.з.д. 400 жылдары адамдар қоныстанғанын көрсететін мұралар сақталған. Ежелгі қоныстанғандар көшпелі өмір салтын ұстанған, күрделі мәдениет пен тұрмысқа ие болған. Бұл мексикалық жоталардағы ең көне әлеуметтік ұйымдардың бірі саналады. Отоми мәдениеті, әсіресе жүгері, бұршақ, қабақ және агава егуде маңызды жетістіктерге жеткен. Ауыл шаруашылығында үлкен жетістіктерге қол жеткізген Отомилер Техимасит (қазіргі Баррио де ла Круз) төбесінің маңында топтасты; өзен арнасының бойында үйлерін салып, Ixtachichimecapan ауылын құрды, бұл "ақ Чичимекалардың жері" деген мағынаны білдіреді. Оның басшысы Мехики болды, кейіннен ол Иоанн деп христиан дініне өтті.
Қор
Сан-Хуан-дель-Рио 1531 жылғы 24 маусымда Тирский оттықтар күнінде үндістердің ауылы ретінде негізделді (алайда, кейбір авторлар пікірінше, мысалы, Агустин Руис Оллоки бойынша, нағыз негізделген күні – 1526 жылғы 24 маусым, бұл колонияның су туралы құжатында көрсетілген және қазіргі таңда Муниципалдық тарихи архивінде сақтаулы). Қала сол күні Сан-Хуан Батиста мерекесімен аталған, сондай-ақ ағыс сулы өзеннің жағасында орналасқандықтан, көбінесе "Өзеннің" деген қосымшасы қолданылған. Осы күнді құрметтеп, қалада жыл сайын жәрмеңке өткізіледі, онда бұқа соғыстары, ойындар, концерттер және басқа да мәдени шаралар ұйымдастырылады. Сан-Хуан-дель-Рио кейде Сантьяго-де-Керетаромен шатастырылады, ол Чичимека тайпаларының «жабайылар» деп аталатын және вице-корольдік кеңеюге қарсы тұрған кезеңдегі қорғаныс шебі болды. Кейіннен екі қала да Мексика қаласымен Закатекас және Сан-Луис-Потоси кен орталықтары арасындағы бекет ретінде танылды.
Колониялық дәуір
Ауыл құрылып, бейбіт түрде басып алынғаннан кейін, ұйымдастыру және құрылыс жұмыстары басталды; Францискан дінтастары салған ауылдың алғашқы шіркеуі салынды және негізгі көшелер "жақсы жердің 2500 шаршы құлаштығы мен көлбеу беткейі" болатын аумақта жоспарланды. Сан-Хуан-дель-Рио ауылы, өзінің юрисдикциясының орталығы, Солтүстік және Вестеросқа жақын төбеде, барлық жағынан төбелермен қоршалған, жарылған аңғарда орналасқан. XVI ғасырдағы (1500 жылдар) құрылыс жұмыстары қаланың ұйымдастырылуына және бірқатар маңызды мәселелерді шешуге бағытталды. Қоғамдық пайдалануға арналған алғашқы қалалық құрылыстардың бірі – Сан-Хуан өзені арқылы салынып, жаңбыр маусымында халықтың қарым-қатынасын қиындатқан көпір болды. Бұл мәселе Сан-Хуан тұрғындарына да, вице-корольдік үкіметіне де тиесілі болды, өйткені бұл орын Солтүстіктен Мексика қаласына күміс тасымалдайтын саяхатшылардың тоқтау және демалыс орны еді. Проблеманы шешкен көпір Фрей Себастьян де Апарисиоға жатқызылады және 1561 жылы салынды (қазіргі Бенито Хуарес даңғылы, қалалық зираттың алдында). Көпірден үздіксіз қозғалыс болғандықтан, 1621 жылы оны қайта жаңартуға тура келді.
Қалқан
1984 жылдың 24 маусымында инженер Леопольдо Пералта Наваррете басқарған Сан-Хуан-дель-Рионың құрметті қалалық кеңесі, Кабилдоның салтанатты отырысында жаңа ресми елтаңбаны жариялады. Бұл дизайнның нәтижесі осы мақсатта жарияланған конкурс болды, оның жеңімпазы суретші Гектор Рауль Рохас Лопес атанды және сол отырыста Сан-Хуан-дель-Рионың сүйікті ұлы деп құрметтелді. Елтаңбаның құрамына жоғарыдан төмен қарай түсіп, төменгі жағында бірігетін екі бас белдеуі бар дәстүрлі герб кіреді. Сан-Хуан-дель-Рио гербі – испан стиліндегі күрделі герб, ол Португалия және Фландрия елдеріндегідей (испандық ықпал алған елдер) негізінде кері бұрылған жартылай дөңгелек түрінде жасалған. Герб муниципалитеттің ерекше белгілерін көрсететін үш бөлікке бөлінген: жоғарғы орталық бөлігінде жартылай денеде бейнеленген әулие Иоанн Крестительдің суреті орналасқан; одан кейін, тарихи болашақты символдайтын бес аркалы көпір бейнеленген – Ұлы тас көпір, вице-корольдік кезеңіндегі негізді, дін таратуды және дамуды көрсетеді. Төменгі бөлік, өз кезегінде, дін таратудан бұрынғы кезеңді бейнелейтін екі бөлікке бөлінген: сол жақта Отоми тайы бейнеленген, ол испандықтар Ицтакичимекапанға (Сан-Хуан-дель-Рионың ежелгі атауы) жаулап алу үшін келген кездегі біздің ежелгі тамырымызды символдайды. Оң жақта Испания Корольдігі бейнеленген, ол қаланы негіздеушілердің мағынасын көрсетеді. Гербтің төменгі бөлігінде муниципалитеттің атын көрсететін гальярдет орналасқан: Сан-Хуан-дель-Рио. Елтаңбаның авторы оны жасау үшін геральдика элементтерін пайдаланды, композицияның негізі ретінде өкілдік Тас көпірді алды, оның үстінде әулие Иоанн Крестительдің суретін бейнеледі, 1531 жылдың 24 маусымындағы, әулие Иоанн Креститель күнінде, аңыз бойынша, Сан-Хуан-дель-Рионың испандық негізі қаланғанын еске салады, сондай-ақ Кастилия Корольдігінің мұнаралары мен Леон Корольдігінің арыстандарымен бейнеленген Испания Корольдігін көрсетеді, олар осы жерде біріккен. Бұл стильделген дизайндағы түсті елтаңбаның түпнұсқасы. Бұл автордың түпнұсқалық жұмысы. Онда қолданылған эмальдар (түстер): металл – алтын (геральдикалық) алтын; және бес эмаль: гюль (қызыл), азур (көк), сабель (қара), синопель (жасыл), гриффон (қоңыр) және карнация (дене түсі).
This is the original colored shield in a stylized design. It is the original work of the author. The enamels (colors) it integrates are: metal: Gold (heraldic) gold; and five enamels: gules (red), azure (blue), sable (black), sinople (green), griffon (brown) and carnation (meat).
Puente de la Historia (Тарих көпірі)
Тас көпірдің құрылысы 1710 жылдың 9 ақпанында мексикалық архитектор Педро де Арриэта бастады. Көпір 1711 жылдың 23 қаңтарында аяқталды және көп ұзамай Мексикадағы ең көп қолданылатын көпірге айналды, себебі ол Мехико қаласы мен солтүстік штаттар арасындағы басты байланыс болды. Көпірдің зор тарихи маңызы бар, өйткені Мексика тәуелсіздігі мен Мексика революциясы кезінде шайқасқандардың барлығы үшін Мехико қаласына жетудің негізгі жолы осы болды.
География
Қала бай ауыл шаруашылығы аймағының орталық шөгінді аңғарында, 37,5°C шамасындағы ыстық сулы жер асты көздерінің көптігімен орналасқан. Сан-Хуан аңғары Ла Ллаве (2450 [msnm]) тауымен, Хажай (теңіз деңгейінен 2750 метр биіктікте), Сколастик (теңіз деңгейінен 2800 метр биіктікте) және Дзинго (теңіз деңгейінен 2500 метр биіктікте) тауларымен қоршалған. Сан-Хуан өзенінің бастауы Мексика штатында орналасқан, ол муниципалитет және штаттың басты арнасы болып табылады. Бұл өзен Текискиапан муниципалитетінен шыққаннан кейін Моктезума өзені деп аталып, Керетаро және Идальго штаттары арасындағы табиғи шекараны құрайды, содан кейін Тампико портында Мексика шығанағына Рио Пануко ретінде құяды.
Климат
Сан-Хуан-дель-Рио жартылай құрғақ, қоңыржай климатқа ие, жаңбырлар көбінесе жаз айларында жауады. Бұл өңірде қар сирек болады, алайда қаланың солтүстік-шығысындағы төбелер кейде жұқа ақ қабатпен жабылады.
Флора
Сан-Хуан-дель-Риодағы флора, жалпы зерттеуде, теңіз деңгейінен 1400-2000 метр биіктіктегі аймақтардағы "Мескиталь" флорасын қамтиды. Дегенмен, зерттеуді мамандандырғанда, флораның кең ауқымды екенін айтуға болады. "Мескиталь" аймағы мескит, пиру немесе пирул, гобистик, мысық тырнағы, қамыс, хуисаче, гарамбульо, гранино және нопал сияқты кішкентай ағаштар мен үлкен бұталардан тұрады; сондай-ақ бизнага және орган сияқты шөл далалық типтегі өсімдіктер де кездеседі.
Квадраттар
Тәуелсіздік алаңы. Хидальго және Герреро көшелерінің арасында, Центрода орналасқан. Ол қала орталығында жатыр. Оның ішінде Шарлотта императрицаның құрметіне салынған бағана тұр. Империя құлағаннан кейін ол Тәуелсіздікке арналды. Онда Сан-Хуан-дель-Рио қалалық кеңесінің бұйрығымен жасалған шаруашылық күні жазылған үлкен мәрмәр қабір тасы бар және "THE AYUNTAMIENTO IN HONOR TO THE NATIONAL INDEPENDENCE 1865" деп жазылған. 1887 жылдың 19 наурызында Азаттық монументінің маңында салынған фонтанға бата берілді. Алғашқыда бағананың үстінде қоладан жасалған бүркіт орнатылған, бірақ ол найзағайдан зардап шекті. Отбасы бағы алаңы. 1832 жылы Қасиетті Иенің ғибадатханасы салынғаннан кейін, қала орталығында вице-патшалық стилінде салынған соңғы ғибадатхана болғандықтан, ол қоғамдық алаң ретінде пайда болды. Онда су бұрқағы бар, ал 1994 жылы, Отбасы халықаралық жылында, отбасы бейнесі бар мәрмәр мүсіні орнатылды, осы себепті алаң Отбасы бағы деп аталады. Негіз қалаушылар алаңы. Хидальго және 16 қыркүйек көшелерінің арасында орналасқан. Бұл бастапқыда Пантеон орналасқан Қасиетті Жүрек ғибадатханасының бөлігі болды. Кейін ол Cosio бағы, содан кейін Porfirio Díaz бағы болды; оны Jardín Madero деп те атады, және соңында 1981 жылы біз қазіргі күйінде танитын киоскімен жаңартылды. Онда Сан-Хуан-дель-Рио қаласын негіздеушілердің құрметіне ескерткіш орнатылған.