Кіріспе

Оңтүстік Кореяның азаматтығының тарихы мен ережелері, Корея Республикасының азаматтық заңнамасы

Корея Республикасының (ROK) азаматтық заңнамасы (хангыль=국적법) Корея Республикасының (әдетте Оңтүстік Корея деп аталады) азаматы болу шарттарын анықтайды. Шетел азаматтары елде кемінде бес жыл тұрғаннан және корей тілін жетік меңгергеннен кейін натурализацияға қол жеткізе алады. Дене және психикалық жағдайы жақсы, 18-ден 35 жасқа дейінгі барлық ер азаматтар кемінде 18 ай міндетті әскери қызметке немесе оның орнына азаматтық қызметке тартылуға міндетті.

Тарих

Жосон патшалығы (соңғы жылдары Корея империясы деп аталды) корей ұлтын анықтау бойынша кодекстелген ережелерге ие болған жоқ. Патшалық Жапон империясына қосылғаннан кейін барлық кореялықтар жапондық поддандыларға айналды. Колониалды билік жапондық азаматтық туралы заңды Корея түбегіне қолданбады, бұл кореялық поддандылардың басқа елде шетелдік азаматтыққа натурализациялану арқылы жапондық азаматтығынан автоматты түрде айырылуына кедерес жасады. Кореяда 1948 жылға дейін ресми ережелер болған жоқ, сол кезде Кореядағы АҚШ әскері үкіметі Оңтүстік Корея мемлекетін құруға дайындалып, азаматтық мәселелерін реттейтін уақытша шаралар қабылдады. Бұл шектеулер 1963 жылы жойылды, ал 1998 жылғы маңызды реформалар әйелдің азаматтығын күйеуінікінен тәуелсіз етті. 2023 жылы Оңтүстік Кореяның халқының қартаюы мен еңбек күшінің азаюына байланысты Әділет министрлігі ұзақ мерзімді тұрғындардың балаларына азаматтық алуды жеңілдету туралы ұсыныс жасады. Өткен жылы 14 мың шетелдік Оңтүстік Корея азаматтығын алды. Олардың 58% Қытайдан, ал 30% Вьетнамнан көшіп келген. Министрліктің ұсынысына қарсы петиция жүздеген мың қол жинады, ал онлайн тыңдауда дөрекі сөздер көп айтылды. Оппозициялық партия кейбір қытайлықтардың "кимчи мен ханбок та қытайдың" деген негізсіз талаптарын атап өтіп, мұны "мәдени алаяқтық" және "шабуыл" деп сипаттады.

Сатып алу және жоғалту

Егер ата-анасының кем дегенде біреуі Оңтүстік Корея азаматы болса, адамдар Корея Республикасында немесе шетелде туылса, Оңтүстік Корея азаматтығын автоматты түрде алады. 20 жастан асқан шетелдік тұрақты тұрғындар Оңтүстік Кореяда бес жылдан астам тұрып, корей тілін меңгергенін көрсеткеннен кейін Корея азаматтары ретінде азаматтығын алуға құқылы. Оңтүстік Корея азаматтары емес, Оңтүстік Кореялық ата-анасы бар адамдар үшін резиденттік талап үш жылға дейін, ал Оңтүстік Кореялық жұбайы бар өтініш берушілер үшін екі жылға дейін қысқартылады. Оңтүстік Кореялықтармен үш жылдан астам уақыт некеде болған өтініш берушілер үшін бұл мерзім бір жылға дейін қысқартылады. Кәмелетке толмаған балалар жеке азаматтықтануға құқығы жоқ, бірақ олар азаматтықтануға қатысып отырған шетелдік ата-анасымен бірге өтініш бере алады. Азаматтыққа үміткерлер, әдетте, неке арқылы азаматтыққа ие болғаннан кейін бір жыл ішінде бұрынғы азаматтығынан бас тартуы керек. Әділет министрлігі ерекше кәсіби қабілеті немесе елге қосқан үлесі үшін азаматтығын берген тұлғалар да осы талаптан босатылады. Мұндай тұлғалар шетелдік азаматтығын Оңтүстік Корея аумағында пайдаланбау туралы мәлімдеме жасауы керек. 2000 жылға дейін азаматтықты алу өте сирек болды; 1948 жылдан бастап осы уақытқа дейін азаматтықты алған шетелдіктердің орташа саны жылына 34 адамды құрады. Содан бері бұл көрсеткіш күрт өсті. Табиғаттасқан азаматтардың жалпы саны 2011 жылы 100 000-ға, ал 2019 жылы 200 000-ға жетті. 1998 жылға дейін Оңтүстік Корея азаматтығын балаларына тек әкелерінен (аналарынан емес) ұрпақ бойынша беруге болады еді. Осы жылға дейін тек анасының тегі бойынша Оңтүстік Кореядан шыққан адамдар туғаннан бастап Оңтүстік Корея азаматы болып табылмайды. Шетелде тұратын және өз еркімен шетелдік азаматтық алған Оңтүстік Корея азаматтарының азаматтығы автоматты түрде жойылады және олар бұл өзгерістер туралы Әділет министрлігіне хабарлауға міндетті. Оңтүстік Корея азаматтары неке, асырап алу немесе ата-анасының заңды түрде танылуы арқылы тікелей немесе тікелей емес шетелдік азаматтық мәртебесін алған жағдайда Оңтүстік Корея азаматтығынан айырылуы мүмкін. Мұндай адамдар Оңтүстік Корея азаматтығын сақтап қалу ниеттерін ресми түрде мәлімдеу үшін алты айлық мерзімі бар. Сондай-ақ, ҚР азаматтығынан Әділет министрлігіне өтінішпен бас тартуға болады. Туғаннан бастап шетелдік азамат болып табылатын әйел азаматтар 22 жасқа толғанға дейін Корея Республикасының азаматтығын сақтауға немесе одан бас тартуға ниет білдіруі керек. Туғаннан шетелдік азаматтығын алған ер азаматтар бұл мәлімдемені 18 жасқа толған жылдың 31 наурызына дейін жасауы керек. Осы уақыттан кейін Оңтүстік Корея азаматтығын сақтаған қос азаматтар әскери міндетке алуға жатады және әскери қызметті аяқтағанға дейін Корея Республикасының азаматтығынан бас тартуға рұқсат етілмейді. Бұрынғы Оңтүстік Корея азаматтары кейіннен азаматтығын қалпына келтіру туралы өтініш бере алады, бірақ олардың бұрынғы азаматтығынан бас тартуы керек. Алайда, 65 жасқа толғаннан кейін Оңтүстік Кореяда тұрақты тұруға ниеттенген КР азаматтығын қайта алған бұрынғы азаматтар осы талаптан босатылады.

Құқықтар мен шектеулер

Оңтүстік Корея азаматтары Оңтүстік Кореяның жеке куәліктеріне тіркелуге міндетті, Корея Республикасы паспортын алуға құқылы және ұлттық және жергілікті деңгейдегі барлық сайлауларда дауыс беруге қабілетті. Екі азаматтығы бар адамдар мемлекеттік қызмет атқаруды талап ететін кез келген лауазымды иеленуге тыйым салынған. 18-ден 35 жасқа дейінгі барлық ер азаматтар кем дегенде екі жыл әскери қызметке баруға міндетті. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, Оңтүстік Корея азаматтары шетелге саяхаттағанда 192 ел мен аумаққа визасыз кіре алады.

Солтүстік корейлер

Солтүстік Кореяның барлық азаматтары Корея Республикасының туғаннан азаматтары болып есептеледі, себебі Корея Халық Демократиялық Республикасы (КХДР) бақылауындағы аумақтарға қатысты Корея Республикасының талаптары күшінде. Оңтүстік Кореяның дипломатиялық өкілдігіне келген Солтүстік Кореядан қашқан адамдардың тегі мен ұлты зерттеледі. Егер олар Корея Республикасының азаматтары болып табылса, Оңтүстік Кореяда қоныстануға құқылы болады және келген кезде қаржылық, медициналық, жұмысқа орналастыру және білім беру салаларында көмек, сондай-ақ басқа да арнайы әлеуметтік жәрдемақы алады. Солтүстік Кореядан келген ер азаматтар әскери қызметтен босатылады. Дегенмен, Оңтүстік Корея үкіметі КХДР азаматтарының мына топтарын Корея Республикасының азаматтары деп мойындамайды: этникалық тұрғыдан корей емес, КХДР азаматтары, өз еркімен шетел азаматтығын алған солтүстік кореялықтар және 1998 жылға дейін тек аналық желісі арқылы тегін дәлелдей алатын солтүстік кореялықтар. Бірінші екі топқа жататын адамдарға қорғаудың барлық түрлерінен бас тартуға болады, ал үшінші топқа жататын адамдар өз қалауынша Оңтүстік Кореяға қоныс аударуы мүмкін. 2021 жылғы зерттеуге сәйкес, «Солтүстік кореялықтар шетелден азаматтық алуға талаптанғанда мемлекеттік мойындау алу үшін көбінесе күресіп жатады, ал Корея Республикасының азаматтығын алу процесі кезең-кезеңмен және шартты болып қала береді, ол қоныс аударуды іздейтін солтүстік кореялықтардан жоғары деңгейдегі белсенділік пен қабілетті талап етеді».

Шетелдік корейлер

Оңтүстік Корея үкіметі шетелде тұратын Корея азаматтары мен этникалық корейлерді, олардың эмиграция мәртебесіне және ата-анасының тұрақты мекенжайына сәйкес бірнеше топқа бөледі. "Шетелдегі корейлер" термині басқа елде тұрақты тұратын Оңтүстік Корея азаматтарын, сондай-ақ бұрын Корея Республикасы азаматтығын алған этникалық корейлерді және олардың ұрпақтарын қамтиды. Шетелде тұратын Оңтүстік Корея азаматтарының ішінде "екінші буын корейлер" бар, олар заңнамада жас кезінде шетелге көшіп кеткен немесе шетелде туған, 18 жасқа дейін Кореядан тыс жерде тұрған және ата-аналары да шетелде тұрақты түрде тұратын Корея азаматтары деп анықталған. Бұл контексте "екінші буын" термині иммигранттардың ұрпақтарымен байланысты емес және отбасылары көп буын бойы шетелде тұратын Оңтүстік Корея азаматтарын сипаттау үшін қолданылуы мүмкін. Осы топтың азаматтары эмиграциялық мәртебесін Сыртқы істер министрлігіне хабарлаған жағдайда, әскери қызметке шақыруды шексіз мерзімге кейінге жылдыра алады, бірақ Оңтүстік Кореяға тұрақты оралған кезде міндетті түрде қызметін өтеуі керек. Бұрынғы Корея Республикасы азаматтары мен олардың ұрпақтары Оңтүстік Кореяда тұрып жатқанда артықшылықты мәртебеге ие. Бұл адамдар жұмысқа орналасуға рұқсат алуды, мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесіне қол жеткізуді және мүлікті сатып алу және қаржылық операциялар жасау кезінде азаматтармен тең құқықтарға ие болады.

Жапониядағы заиничи корейлері

Зайничи корейлері – Жапонияда тұратын этникалық корейлер, олардың ата-тегі Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін осы елге қоныс аударған мигранттарға жетеді. Корея Жапонияның колониясы болған кезде корейлер жапон азаматтары деп есептелді, бірақ 1952 жылы Сан-Франциско шартымен бұл мәртебесінен айырылды. 1965 жылы Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы қарым-қатынастар қалыпқа келгеннен кейін, Жапон үкіметі Зайничи Оңтүстік Корея азаматтарына тұрақты тұру құқығын берді. Бұрын КХДР-мен саяси байланыста болған корей тұрғындары Оңтүстік Корея азаматтығын алу және одан кейін Жапонияда тұрақты тұру құқығын алу үшін адалдығын Оңтүстік Кореяға ауыстырды. Солтүстік Кореямен байланысы бар тұрғындарға 1982 жылы тұрақты тұру құқығы берілді. Екі топ та 1991 жылы арнайы тұрақты тұрғындар (SPR) деп қайта жіктелді, бұл Зайничиге депортациядан дерлік толық қорғауды қамтамасыз етті (тек аса ауыр қылмыстық жағдайларда ғана) және жұмыспен қамту мүмкіндіктерін кеңейтті. SPR мәртебесі колониялық дәуірдегі шығу тегі бар адамдарға ғана тән; Жапонияға соңғы уақыттарда көшіп келген Оңтүстік Корея азаматтары осы тұру құқығына үміттене алмайды. КХДР-мен байланысы бар немесе байланысы жоқ Зайничи Оңтүстік Корея азаматтығын белсенді түрде талап етпейді және Жапон үкіметі оларды елсіз деп қарастырады, оларға бірегей Chōsen seki статусы беріледі. Олар Оңтүстік Корея азаматтығына ие деп саналса да, осы мәртебеден бас тартулары Оңтүстік Кореяға сапар шегу мүмкіндіктерін шектеуде. Chōsen seki Оңтүстік Кореяның дипломатиялық өкілдіктерінің қалауынша берілетін саяхат куәліктері арқылы Оңтүстік Кореяға кіруге рұқсат сұрай алады, бірақ 2009 жылдан бері мұндай куәліктерді алу қиынға соғып келеді.