Кіріспе

Караваджоның суреті

"Құдай ананың қайтысы" (1606) – итальян бароккосының шебері Караваджо салған, Құдай ананың қайтысын бейнелейтін картина. Ол Париждегі Лувр мұражайының тұрақты коллекциясында сақталады.

Тарих

"Күйік шағылысы" картинасын суреттегенде (1601–06 ж.ж.) Караваджо Римде он бес жылдан бері жұмыс істеп жүрген еді. Діңгек шағылысының бейнесі замандастары арасында қызу пікір тудырды және приход оны лайықсыз деп санады. Джулио Манчини Караваджоның Діңгекті, мүмкін оның сүйіктісін, әйелзаты ретінде бейнелегенін ойлады, ал Джан Пьетро Беллори осы бас тартуды Діңгектің келбетімен байланыстырды. Әдептілік ережелерін бұзу Санта-Мария-делла-Скаланың рухани әкелерінің картинаны қабылдамауына және оны Караваджоның жақын ізбасары Карло Сараченидің суретімен алмастыруына әкелді. Питер Пауль Рубенстің ұсынысымен, оны Караваджоның ең жақсы туындыларының бірі деп мақтағаннан кейін, картинаны Мантуя герцогы Винченцо Гонзага сатып алды. Герцогтың елшісі Джованни Магни 1607 жылдың 1-7 сәуірі аралығында Виа-дель-Корсодағы үйінде суретті қысқа мерзімге көрмеге қойды. Көшіруге қатаң тыйым салынды. 1627 жылы герцогтың коллекциясы Англия королі I Карлға сатылды. Оның өлімінен кейін 1649 жылы Англияның басшылығы оның коллекциясын сатуға шығарды, ал картинаны Эверхард Ябах сатып алды, ол 1671 жылы оны Людовик XIV-ке француз корольдік коллекциясына сатты, ол Француз революциясынан кейін мемлекеттік меншікке айналды. Бүгінде ол Луврде ілінген. Римді тастап кеткенге дейін, ол суретшілер академиясында екі аптаға жуық уақыт көрсетілді. Алайда, Караваджо сол кезде Римнен қашып кетіп, ешқашан ашық түрде қайтып оралмады. (Римдегі жиі ұрыс-даулардың бірінде, шаршаңқы және импульсивті Караваджо теннис ойынынан кейін семсер шайқасында Рануччо Томассони деген адамды өлтірді.)

Сипаттама

Бұл сурет көлемі, бірбеткейлігі және фотореалистік тұрғысынан Ватикандағы Караваджоның «Қабірге қою» туындысын еске түсіреді. Тұлғалар дерлік өмірлік мөлшерде бейнеленген. Мария қарапайым қызыл көйлек киіп, жатып жатыр. Басы салбырап, қолы төмен түсіп, ісінген, жайылып жатқан аяқтары – Құдай анасының мәйітінің жалаңаш және шынайы бейнесін көрсетеді. Караваджо әдетте Құдай анасының қасиеттілігін көрсету үшін қолданылатын иконографиядан толығымен бас тартады. Бұл денеде, діни суреттердегі құрметпен бейнеленген кескіндердің ешқайсысы қалмаған. Караваджоның суреті – Марияның өлімі анық көрінетін соңғы маңызды католик туындысы. Караваджо оның көтерілуін емес, қайтысын бейнелейді. Бұл тұлға, Ренассанс және Барокко дәуіріндегі көтерілу суреттері сияқты, 50 немесе одан да көп жастағы әйелге қарағанда әлдеқайда жас көрінеді; орта ғасырлық өлім бейнелеулері бұл тұрғыдан алғанда көбінесе шынайырақ болды.

Ықпал

Бұл картина XVI ғасырдың соңы мен XVII ғасырдың басында Караваджо тудырған иконографиялық және формальді революцияны бейнелейді. Әртіс өзін құнды, жасаңқы манеризм әуесінен алыстатып, шыншыл, күшті, сергекті стильді қалыптастырды. Ол қасиетті бейнелерді бейнелеудің қағидаларына алаңдамай, адамдардың өмірін және сезімдерін беру міндетін қойды. Оның XVII ғасырдағы көркемдік ойлаудың қалыптасуына тигізген әсері зор болды.