Кіріспе

Arcangues (aʁkɑ̃g; ) - Францияның оңтүстік-батысындағы Nouvelle Aquitaine аймағындағы, бұрынғы Баск провинциясы Лабоурдта орналасқан Пиреней Атлантики департаментіндегі коммуна.

Орналасқан жері

Аркангуес Байон қалалық аймағының құрамына кіреді және Байоннан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым, Биаррицтен оңтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым, ал Устарицтен солтүстік-батысқа қарай 6 шақырым жерде орналасқан.

Қол жеткізу

A63 автожолы коммунаның солтүстік ұшынан өтеді, ең жақын шығу коммунаның батысында орналасқан, бірақ шығысқа қарай сәл алыс орналасқан шығу тікелей D3 жолына қосылады, ол коммуна мен ауыл арқылы оңтүстікке қарай Сент-Пе-сюр-Нивельге дейін созылады. Сонымен қатар, D755 жолы коммунаның солтүстігінде D3 жолынан бөлініп шығып, коммунаның батысы арқылы оңтүстікке қарай коммунаның оңтүстік-батыс шекарасында D255 жолымен жалғасады. Англеттен Устарицке дейінгі D933 жолы да коммунаның шығыс ұшынан өтеді, ал коммуна ішіндегі ауылдық жолдарға қосылатын айналма жол бар.

Гидрографиялық

Аркангу коммунасы арқылы Өхабья өзені, Урдайнцко эррека және Харриеттако эррека ағып өтеді. Соңғы екеуі Адурдың саласы – Ниваға құяды.

Демография

Коммуна тұрғындары француз тілінде аркангуайз немесе аркангуайздер, ал баск тілінде аррангоистар деп аталады.

Экономика

Қала Оссау-Ирати атауымен қорғалатын тектік белгі (AOC) аймағының құрамына кіреді. ETPM (Multiple Public Works Company) – Arcangues қаласында орналасқан, электр және телекоммуникация желілеріне арналған жұмыстарды жүзеге келтірумен айналысатын тәуелсіз француз компаниясы.

Мәдениет және мұра

Баск үйінің қалың ағаш ламельдерден жасалған жалюзилері, қасбеттердің немесе каркастың басқа ағаш бөліктерімен бірдей түспен боялады. Олар көбінесе "баск қызылы" деп аталатын қою қызыл түсте болады. 19 ғасырдан бері өте қою көк, прус көгі және "терең" қою жасыл түстер де қолданылады, сондай-ақ кейде өте ақ сұр түс те кездеседі. Аркангус қаласында маркиз Пьер д'Аркангус ашық көк түсті енгізді, ол Аркангус көгі деп аталды. 1969 жылы Аркангусте алғашқы Сеаска Икастола құрылды.

Тілдер

Принц Луи Люсьен Бонапарттың (1863) жеті Баск провинциясының картасына сәйкес, Аркангуесте сөйленетін баск диалектісі Солтүстік Жоғары Наварре диалектісі еді. Алайда, жіктеме өзгерді. Жаңа әдістемелік критерийлерге сүйене отырып, баск диалектологиясы соңғы жылдары едәуір дамыды және филолог Колдо Зуазоның соңғы зерттеулеріне сәйкес, Аркангуесте қолданылатын баск диалектісі – шығыс-батыс қосалқы диалектісі бар Наварро-лабордин диалектісі. Бұл шығыс және батыс Наварро-лабордин қосалқы диалектілерін біріктіретін аралық қосалқы диалект. Осыған дейін Баск елінде білім алмау немесе сауатсыздық мәселесі болған жоқ. Халықтың ауызша мәдениеті болды және ол олардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткілікті еді. Бұл өмір салты 20-ғасырда түбегейлі өзгерді, француз тілі басым тілде сауаттылықтың маңыздырақ болуына байланысты, баск тілін жалпы халық арасында ығыстырды. Содан кейін, 1960-жылдардың соңында стандартты баск тілі оқытыла бастады. Ол жергілікті диалекттің орнын алмады, бірақ радио, теледидар, баспа, интернет, зерттеу, оқыту, әдебиет, әкімшілік сияқты барлық ресми салаларды біріктіруді мақсат етті. Дегенмен, бейресми аймақтарда диалект әлі де қолданылады, әсіресе баск тілінде сөйлейтін адамдар көп болатын жерлерде. Осы өзгерістерге қарамастан, орта мерзімде Наварро-лабордин диалектісі сөйлейтін адамдарымен бірге жойылып, оның орнына бірыңғай тіл – batua келмеуі мүмкін.

Қоршаған орта мұрасы

Коммуна аумағының бір бөлігі Аквитания табиғи аймақтары академиясы басқаратын Эрота Хандия аймақтық табиғи қорығына кіреді, және олар Чорумиллас (Хуррумилакс) тоғанын да басқарады: коммунаның солтүстік-батысында орналасқан сулы-батпақты жер.