Кіріспе

Жюль Верннің ойдан шығарылған кейіпкері Том Айртон – француз жазушысы Жюль Верннің екі романында кездесетін ойдан шығарылған тұлға. Ол алғаш рет «Қалдықтарды іздеу» (1867–1868) романында маңызды кейіпкер ретінде таныстырылады. Кейіннен ол «Сұмдық арал» (1874) романында қайта пайда болады, онда бұрынғы романның соңында белгісіз қалған тағдыры шешіледі, сонымен қатар оның мінезі өзгеріске ұшырап, құтқарылуға жетеді.

Қаңқалар іздеу

Шотландиялық кемеші Айртон капитан Гарри Гранттың басшылығында үш мачталы "Британия" кемесінде каватермейстер болып қызмет етті. Грантпен болған пікір келіспеушіліктері мен қатаң дау-жанжалдар Айртонды көтеріліс ұйымдастыруға итермеледі, бірақ оның сәтсіз аяқталуы нәтижесінде кемеден қуылды. Австралия жағалауында жалғыз қалған Айртон Гранттың кемесі мен экипажының басына келген апат туралы ешқандай хабар алмады. Қашқан сотталғандардың тобымен бірігіп, Айртон Австралия төңірегінде қылмыстық жолмен өмір сүре бастады, ол шебер қарақшыға айналды, ал ақырында Бен Джойс есімімен қарақшылардың әйгілі басшысы болды. "Британияның" кемесінен апатқа ұшырағандарды іздеу үшін келген лорд Гленарванның шотландтық экспедициясының пайда болуын қолға алып, жылдам кемеге ие болып, пираттық басшы болуды көздеді. "Британияның" суға батқанын алғаш рет естіген Айртон іздеушілерді кеме апатының болжамды орнын табуға қатысты жалған ізденіске салу арқылы алдады, сонымен бірге өз тобымен бірге экспедицияны тоқтатып, кешіктіруге тырысып, олардың қуатты кемесі "Дунканды" тартып алуды жоспарлады. Алайда, ерекше жағдайлардың салдарынан оның опасыз жоспары кері соғып, ол іздеушілердің қолына түсіп, жасаған қылмыстары үшін қатаң жазаға тартылды. Тағдыры туралы келісімге келу мүмкіндігіне ие болған Айртон Гленарванмен келісімге келді: ол кемеден апатқа ұшырағандар туралы шындықты айтса, ағылшын заңдарының қолына берілмей, Табор аралында кемеден құлаған адам ретінде тасталып кетеді деді. Оның берген ақпараты іздеушілерге ешқандай пайдасы болмаса да, жоғалған кемеден апатқа ұшырағандар Табор аралында керемет түрде табылды, ал келісімді сақтау қажет болғандықтан, Айртон олардың орнына қойылды және оның қылмыстарын өтеу үшін белгісіз мерзімге сол жерде қалдырылды.

Құпиялы арал

Айртон "Сырлы аралда" қайта пайда болады, Линкольн аралында өмір сүретін кемеден құтылғандар көршілес Табор аралында тастап кетілген адамның бар екенін біліп, оны құтқаруға шығады. Оны тауып, ұзақ жылдар бойы жалғыздық пен өкініштен зардап шеккендіктен, ол ақырында ақыл-есінен айырылып, жабайыға айналғанын көреді. Линкольн аралына әкелінген соң, ол қоныс аударғандардың қамқорлығы мен достығының арқасында психикалық денсаулығын қалпына келтіреді. Өзінің өткеніне қатты өкініп, адал адамдардың арасында өмір сүруге лайық емес екенін сезінетін ол, олардың қатарына еріксіз қосылады. Бірақ, ол топтың ортақ игілігі үшін еңбек ету арқылы өзін-өзі ақтауға және аралға қарақшылар шабуыл жасаған кезде бұрынғы өмірінің құлқына бармай, жаңа достарына берілгендігін көрсету арқылы өзінің құндылығын дәлелдейді. Осылайша өзгере отырып, ол кейіннен достарымен бірге қоғамға оралады.

Басқа медиада

Айртон (осы жерде "Томас" деген есіммен) 1961 жылы түсірілген "Сырлы арал" фильмінде еске алынады. Топ қарақшылар оны құртып, тілі кесілген күйде, ол аралдағы үңгірде жатқан-жақсысымен күн көріп, өмір сүрді. Бірақ, азапқа шыдамай, өз-өзіне қол жұмсады. Фильмнің басты кейіпкерлері оның қаңқасын және өмірін баяндайтын күнделігін үш жылдан кейін, 1865 жылы сол үңгірде табады. Ал түпнұсқа романдағы оның тағдыры (оның "адамдықтан жануарлыққа тонуы") соғыс тілшісі Спиллит Айртонның тағдыры туралы сенсациялық мақала жазғанда айтылады. Gainax анимесі "Надя: Көк судың құпиясы", Жюль Верннің көптеген туындыларынан элементтер алған (әсіресе, Капитан Немо және Наутилус), онда Надя мен Джин USS Abraham Lincoln бу пароход фрегатында қызмет ететін Айртон есімді адаммен кездеседі. Айртонның қызмет ететін жағдайы нақты белгісіз, бірақ ол "Наутилус" болып шыққан, алдында айтылған "теңіз құбыжығын" зерттеп жатқанын мәлімдейді. Одан кейін ол сериалдың "Арал" арқасында көрінеді. Верннің әңгімелерінен өзгеше, анимеде Айртон ақылды, бірақ "қызықсыз" комедиялық кейіпкер ретінде бейнеленген.