Кіріспе

Қайталану құны немесе алмастыру құны дегені – бір ұйымның активті қазіргі уақытта оның ағымдағы құнына сәйкес алмастыру үшін төлеуге тиіс соманы білдіреді. Сақтандыру саласында "алмастыру құны" немесе "алмастыру құны шамасы" – сақтандырылған заттың құнын анықтаудың бірнеше әдістерінің бірі. Алмастыру құны – заттың немесе құрылымның жойылғанға дейінгі жағдайына келтіруге кеткен нақты шығын. Бұл заттың "нарықтық құнынан" өзгеше болуы мүмкін және әдетте тозуды ескере отырып төленетін "нақты ақшалай құннан" ажыратылады. Мүлікті сақтандыру шарты бойынша, жоғалған активті алмастыру немесе жөндеу жұмыстарын жүргізу алдында ғана алмастыру құны төленеді деген шарт кең таралған. Бұл артық сақтандырудың алдын алады, ол өртке және сақтандыру алаяқтығына ықпал етеді. Алмастыру құны бойынша сақтандыру полистері 20 ғасырдың ортасында пайда болды; оған дейін артық сақтандыру туралы алаңдаушылық олардың қолжетімділігін шектеді. Мысалы: егер теледидар алмастыру құны бойынша сақтандырылған болса, осыған ұқсас теледидардың бүгін сатып алуға болатын құны – сол зат үшін төленетін өтемақы сомасын анықтайды. Бұл саясат нақты ақшалай құн бойынша саясаттан қымбат, онда полис иесіне жойылған заттың тозуы үшін өтемақы төленбейді. Сақтандыру компаниясы талап бойынша төлейтін жалпы сомаға басқа факторлар да, мысалы, бірлескен сақтандыру немесе шегерімдер де қатысуы мүмкін. Алмастыру құны әдісінің жақтаушыларының бірі – бизнес экономикасының голланд профессоры Теодор Лимперг болды.

Сатушылар

Сақтандырушылар алмастыру құнының бағалауларын сатып алады. Ірі бағалау компанияларына CoreLogic еншілес компаниясы Marshall Swift Boeckh, Verisk Analytics PropertyProfile, Bluebook International және E2Value кіреді. Тұтынушыларға арналған құралдарға AccuCoverage және Home Smart Reports жатады.

АҚШ-тағы үйді сақтандыру

Егер үйді қайта жаңарту үшін жеткіліксіз сақтандыру алынса, сақтандырылған тұлға сақтандырылмаған айтарлықтай шығындарды өз қаражатынан төлеуге мәжбүр болуы мүмкін. 2013 жылы жасалған сауалнама көрсеткендей, үйлердің шамамен 60 пайызының ауыстыру құны бағасы 17 пайызға жуық төмен бағаланған. Кей жағдайларда, апаттан кейін "сұраныстың күрт өсуіне" байланысты бағалау тым төмен болуы мүмкін. Бұрын тұтынушылар "кепілдік берілген ауыстыру құны" сақтандыруын сатып ала алатын, ол бағалау жеткіліксіз болған жағдайда жеткілікті соманы қамтамасыз ететін, бірақ 1991 жылғы Окленд өрт дауылдары, Лагуна Бич өрттері және 1994 жылғы Нортридж жер сілкінісі сияқты бірнеше Калифорниядағы апаттардан кейін мұндай сақтандыру "іс жүзінде жойылды".

Кепілдіктің төмендігі

Сақтандыру мәселесі мемлекеттік деңгейде шешілсе де, көптеген штаттар біршама ұқсас тәжірибелерді ұстанады. Калифорния және Техас штаттарында сақтандырылған тұлға сақтандыру сомасын дұрыс анықтауға жауапты. Дегенмен, бір зерттеу көрсеткендей, тұтынушылардың шамамен жартысы бұл жауапкершілікті сақтандыру компаниясының мойнында деп санайды. Тұтынушылар сақтандыру компаниясының жүйесі арқылы осы қорытындыға келуі мүмкін, ал бір заңгердің пікірінше, бұл жағдай сақтандырудан "қолдау күтуге" негіз болады. Бұл кейбір штаттарда қабылданған даулы сақтандыру құқығының қағидасы. Калифорнияда 2007 жылғы Everett vs. State Farm General Insurance Company ісі Калифорнияның Сақтандыру департаменті мен Біріккен полис иелерінің сақтандыру ұйымының істі жарияламау туралы сұранысын қабылдамады.