Аризонадағы «Толқын» тас формациясы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Аризона штатындағы Вермильон жартасының ұлттық ескерткішіндегі тау жыныстары, АҚШ. "Толқын" – АҚШ-тың Аризона штатында, Ютамен солтүстік шекарасына жақын орналасқан құмтас тау жынысы. Бұл құрылым Колорадо үстіртінің Пария каньоны – Вермильон жартасының шөлді аймағындағы Койота буттарының етегінде жатыр. Аймақ Юта штатының Канаб қаласындағы Grand Staircase–Escalante ұлттық ескерткішінің кіреберіс орталығындағы Жерді басқару бюросы (BLM) тарапынан басқарылады. Бұл тау түзілімі түрлі-түсті, толқын тәрізді пішіндерімен және оған жетудің қиындығымен туристер мен фотографтар арасында кеңінен танымал. Құрылымның нәзік болуы және оны бағалауға ниет білдірген көптеген адамдардың болуына байланысты, күніне лотерея жүйесі арқылы 16 адамға дейін немесе 4 топқа (қайсысы бірінші орын алса) екі күн бұрын рұқсаттар беріледі (үміткерлер үлкен Канаб кіреберіс орталығы, Вермильон жартасы және Пейдж аймақтарын қамтитын геозонада өтініш беруі керек). Сонымен қатар, жоспарланған саяхаттан төрт ай бұрын әр күндік онлайн рұқсаттар 48 адамға және/немесе 12 топқа (қайсысы бірінші орын алса) қолжетімді. Рұқсат алғандарға жол картасы және саяхат туралы ақпарат ұсынылады.

Геология

Толқын Юра дәуіріндегі Навахо құмтасына эрозия арқылы пайдал болған, қиылысатын U пішіндес ойыстардан тұрады. Бұл тау жыныстарының құрамына кіретін екі негізгі ойыстың ені 19 метр, ұзындығы 36 метр, ал екіншісінің ені 2 метр, ұзындығы 16 метр. Алғашқыда, сирек болатын су ағыны осы ойыстарды Навахо құмтасының жарылымдары бойымен эрозияға ұшыратты. Ойыстар қалыптасқаннан кейін, оларға жаңбыр суын жеткізген су жинау алабы қысқарып, ағынның осы ойыстарды тереңдетуге жеткіліксіз болды. Нәтижесінде, ойыстар қазір көбінесе желдің әсерінен эрозияға ұшырайды, бұл олардың тік қабырғаларындағы құмтасқа ойылып жасалған эрозиялық сатылар мен тіреулердің бағытынан көрінеді. Бұл эрозиялық сатылар мен тіреулер желдің басым бағытына қатысты орналасқан, себебі жел қазір табиғи түрде осы ойыстарға және олар арқылы өтеді. Толқын ірі масштабты қиылысқан эольдық құмтас жиынтықтарын көрсетеді, олар ырғақты және циклдық түрде алмасатын дән ағыны және жел толқыны қабаттарынан тұрады. Ырғақты және циклдық алмасатын қабаттар Юра дәуіріндегі басым желдің кезеңдік өзгеруін көрсетеді, өйткені үлкен құм төбелері құмды шөл арқылы жылжып өтті. Толқын ішінде көрінетін жұқа қырқалар мен қабырғалар – Навахо құмтасындағы ырғақты және циклдық алмасатын дән ағыны және жел толқыны қабаттарының әртүрлі эрозиялануының нәтижесі. Бұл қабаттар эрозияға әртүрлі төзімділікке ие, себебі олар құмның түйіршік мөлшерінің өзгеруіне байланысты әртүрлі цементтелген. Жұмсақ құмтас, әсіресе Толқынның қырқалары мен қабырғалары, өте нәзік. Сондықтан, кішкентай қырқаларды бұзбау үшін келушілердің сақтықпен жүруі қажет. Кейбір аймақтарда Толқын Навахо құмтасындағы деформацияланған қабаттарды ашады. Бұл қабаттар құмтас пайда болғанға дейін, құмның литификациялануынан бұрын деформацияланған. Олардың физикалық сипаттамаларына сүйенсек, бұл деформация динозаврлардың осы құмды жинақтағаннан кейін таптап, араластыруынан туындаған болуы мүмкін. Динозаврлардың іздері және шөлде мекендейтін бунақденелілердің, мысалы, қоңыздар мен басқа да жәндіктердің қазба қалдықтары Солтүстік Койота Боттс Далалық аймағындағы Навахо құмтасында табылды.

The Wave consists of intersecting U shaped troughs that have been eroded into Navajo Sandstone of Jurassic age. The two major troughs which comprise this rock formation are 62 feet (19 m) wide by 118 feet (36 m) long and 7 feet (2 m) wide by 52 feet (16 m) long. Initially, infrequent runoff eroded these troughs along joints within the Navajo Sandstone. After their formation, the drainage basin, which fed rainwater to these troughs, shrank to the point that the runoff became insufficient to contribute to the cutting of these troughs. As a result, the troughs are now almost exclusively eroded by wind, as indicated by the orientation of erosional steps and risers cut into the sandstone along their steep walls. These erosional steps and risers are oriented relative to the predominant direction of the wind as it is now naturally funneled into and through these troughs. The Wave exposes large scale sets of cross bedded eolian sandstone composed of rhythmic and cyclic alternating grainflow and windripple laminae. The rhythmic and cyclic alternating laminae represent periodic changes in the prevailing winds during the Jurassic period as large sand dunes migrated across a sandy desert. The thin ridges and ribbing seen within The Wave are the result of the differential erosion of rhythmic and cyclic alternating grainflow and windripple laminae within the Navajo Sandstone. These laminae have differing resistance to erosion as they have been differentially cemented according to variations in the grain size of the sand composing them. The soft sandstone is fragile, especially the ridges and ribbing of The Wave. As a result, visitors must walk carefully to avoid breaking the small ridges. In some areas The Wave exposes deformed laminae within the Navajo Sandstone. These laminae were deformed prior to the lithification of the sand to form sandstone. Judging from their physical characteristics, this deformation likely represents the trampling and churning of these sands by dinosaurs after their deposition. Dinosaur tracks and the fossil burrows of desert dwelling arthropods, such as beetles and other insects, have been found in the Navajo Sandstone within the North Coyote Buttes Wilderness Area.

Көркемдік маңызы

"Тұбырды" суретке түсіру үшін ең қолайлы уақыт - ортаңғы сағаттар, яғни ортасында көлеңке болмайтын кез. Бірақ таңғы және кешкі көлеңкелер де керемет суреттерге мүмкіндік береді. Жаңбырдан кейін көптеген су тобырлары пайда болады, онда жүздеген шаян (Lepidurus apus) кездеседі. Бұл су тобырлары бірнеше күнге дейін сақталуы мүмкін. "Тұбырдың" үстінде, батыс жағында көпшілік "екінші тұбыр" немесе "орта тұбыр" деп атайтын жер бар, оның түсі аздап әлсіз болғанымен, көптеген келушілер мен фотографтар үшін қызығушылық тудырады. Лос-Анджелес Таймс газетінен Хьюго Мартин былай деді: "Егер сіз "Тұбырдың" бір-екі суретін түсірмесеңіз, өзіңізді пейзаж суретшісі деп атауға болмайды".

Қол жеткізу саясаты

Толқын Пария каньонының Вермильон жарларының ең табиғи аймағында орналасқан. Бұл ең табиғи аймақты АҚШ Ішкі істер министрлігінің бөлігі – Жерді басқару бюросы (BLM) басқарады. Толқынға бару үшін BLM-нан күндізгі пайдалануға рұқсат алу қажет. Көктем мен күз маусымдары ең танымал, бірақ Толқынның танымалдылығы соншалық, наурыздан қарашаға дейін алдын ала лотерея немесе күндізгі лотерея арқылы рұқсат алу мүмкіндігі 50%-дан аспайды. Толқын еуропалық туристердің арасында кеңінен танымал, өйткені ол 1996 жылы шыққан неміс деректі фильмі «Таңғажайып Табиғат» (Fascinating Nature) және 2004 жылғы «Табиғаттың құпиялары – Жеті маусым» (Faszination Natur – Seven Seasons) атты құрастырмада көрсетілген.

Кіру жолдары

Пария каньоны мен Толқынға қол жеткізу үшін төрт бастапқы нүкте бар. Алайда, аймақтың табиғи толықтығын сақтау мақсатында, ешқандай бастапқы нүктеден Толқынға бағыттап тұратын ресми жолдар немесе көрсеткіштер жоқ. Ақ үй бастапқы нүктесі – басты кіреберіс және ең көп қолданылатын нүкте. Бакскин шатқалы мен Уайр өткелі бастапқы нүктелері тәжірибелі туристерге Пария каньонының негізгі саласы – Бакскин шатқалына кіруге мүмкіндік береді. Пария каньонының төменгі жағында орналасқан Ли Ферри бастапқы нүктесі – каньонның барлық ұзындығын басып өтетін туристер үшін әдеттегі шығу орны. Толқынға ең қысқа жол Wire Pass бастапқы нүктесінен басталады, ол 89 тас жолының оңтүстігіне қарай шамамен 13 шақырым жерде, House Rock Valley тас жолы бойымен, Пейдж қаласынан батысқа қарай 57 шақырым немесе Юта штатының шығысына қарай 62 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл жол жақсы ауа-райы кезінде көптеген көлік түрлеріне қол жетімді. Дауыл кезінде және одан кейін, тіпті төрт дөңгелекті көлікпен де жол кешірілмейтін болуы мүмкін. Wire Pass бастапқы нүктесінде кең тұрақ алаңы және дәретхана бар, бірақ су жоқ. Оған Аризона жағынан да, 89A тас жолымен Джейкоб көлінен Кайбаб үстіртінен Навахо көпіріне қарай барып, содан кейін House Rock Valley тас жолына солтүстікке бұрылу арқылы да жетуге болады. Бұл Юта жағына қарағанда топырақ жолмен ұзаққа созылатын жол. Wire Pass бастапқы нүктесінен Толқынға жету үшін шамамен 5 шақырым ашық шөлді басып өту қажет, ал Толқынға барып-қайту арақашықтығы шамамен 10 шақырымды құрайды, мұнда биіктік шамамен 107 метрге көтеріледі. Бұл ең қысқа маршрут болғанымен, басқа маршруттарға қарағанда сәл қиынрақ. Жаз айларында бұл аймақта температура көтеріледі, сондықтан саяхатты ерте бастаған жөн. Кез келген маусымда саяхатқа шыққандар күшті жел, ұшатын құм және көлеңке аздығы сияқты шөлдің қатал жағдайларына дайын болуы керек. Бұл нұсқаулық компас, GPS немесе визуалды навигациямен қолдануға арналған. Толқынға баратын және бастапқы нүктеге қайтатын жолдар үшін әрқайсысында алты бақылау бекеті бар. Әр бекетте алдағы жердің түсті суреті, азимут, ендік, бойлық, UTM координаттары, солтүстік және шығыс көрсетілген. Саяхатшылар саяхатты бастамас бұрын нұсқаулықты мұқият зерттеуі ұсынылады. Қажет болмаса да, Жерді басқару бюросы шөлде қиын жағдайға тап болған туристерге рұқсат етілген гидтердің тізімін ұсынады.

There are four trailheads which provide access to Paria Canyon and The Wave. However, in an effort to maintain the natural integrity of the region, there are no formal trails or signage to guide hikers to The Wave from any of the trailheads. The White House trailhead is the main entrance, and the one most commonly used. The Buckskin Gulch and Wire Pass trailheads offer more experienced hikers access to Buckskin Gulch, the main tributary of Paria Canyon. The Lee's Ferry trailhead, located at the lower end of Paria Canyon is the normal exit point for hikers traveling the entire length of the canyon. The shortest hike to The Wave begins at the Wire Pass Trailhead, about 8.3 mile (13 km) south of U. S. Route 89 along House Rock Valley Road, a dirt road about 35.4 mile (57 km) west of Page, Arizona or 38.6 mile (62 km) east of Kanab, Utah that is accessible to most vehicles in good weather. During and after a storm the road may be impassable, even with a four wheel drive vehicle. The Wire Pass Trailhead includes a wide parking lot with restrooms, but no water. It is also accessible from the Arizona side by taking U. S. Route 89A from Jacob Lake on the Kaibab Plateau toward Navajo Bridge, turning north onto the House Rock Valley Road, after descending from the Kaibab. This is a longer access route over dirt road than from the Utah side. From the Wire Pass Trailhead, The Wave can be reached by hiking approximately 3 mile (5 km) across open desert, making the round trip to and from The Wave nearly 6 mile (10 km), climbing about 350 feet (107 m) in altitude. Although this is the shortest route, it is also a slightly more challenging hike than several of the other available routes. Temperatures in this area typically climb above in the summer, so it is best to start the hike early. Anyone attempting the hike in any season is wise to be prepared for harsh desert conditions, including fierce winds, blowing sand, and little shade. The guide is designed for use with compass, GPS, or visual navigation. There are six checkpoints each for the outbound hike to The Wave and the return to the trailhead. Each checkpoint includes a marked color photo of the terrain ahead, azimuth, latitude, longitude, UTM, northing, and easting. Visitors are well advised to closely study the guide sheet before starting their hike. While not required, the Bureau of Land Management provides a list of authorized guides for those hikers who may be uncomfortable in a wilderness situation.