Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цитаталау жүйесі – мәтіндегі цитаталар жақшалардың ішінде берілетін цитаталау жүйесі. Олар әдетте "әдебиеттер тізімі", "сілтемелер", "пайдаланылған әдебиеттер" немесе "мәтін соңындағы цитаталар" деп аталатын бөлімде толық, әліпбилік тәртіппен тізімделеді. Жақша ішіндегі цитаталар, басқаша айтқанда, әдебиеттер тізіміндегі сілтемелердің орнына қолданылуы мүмкін (Ванкувер жүйесі). Жақша ішіндегі цитаталар көбінесе екі стильдің біреуін қолданады:
Автор – жыл (Гарвард жүйесі деп те аталады): негізінен табиғаттану және әлеуметтік ғылымдарда қолданылады, сондай-ақ Америка Химиялық қоғамы және Америка Психологиялық қауымдастығы (APA стилі) ұсынады;
Автор – атау немесе автор – бет: негізінен гуманитарлық ғылымдар мен өнерде қолданылады, ал Қазіргі тілдер қауымдастығы (MLA) ұсынады (MLA нұсқаулығын қараңыз).
Citation system
Parenthetical referencing is a citation system in which in text citations are made using parentheses. They are usually accompanied by a full, alphabetized list of citations in an end section, usually titled "references", "reference list", "works cited", or "end text citations". Parenthetical referencing can be used in lieu of footnote citations (the Vancouver system). Parenthetical referencing normally uses one of these two citation styles:
Author–date (also known as Harvard referencing): primarily used in the natural sciences and social sciences, and recommended by the American Chemical Society and the American Psychological Association (APA) (see APA style);
Author–title or author–page: primarily used in the arts and the humanities, and recommended by the Modern Language Association (MLA) (see MLA Handbook).
Кемшіліктер
Кеңістікті алып, назарды аудару, әсіресе көптеген еңбектер бір жерде келтірілгенде (мұндай жағдай көбінесе бұрынғы жұмыстардың үлкен көлемін қарау кезінде туындайды). Сандармен белгіленген төменгі немесе соңғы жазбалар, керісінше, бір диапазонға біріктірілуі мүмкін, мысалы "[27–35]". Дегенмен, бұл кемшілікке қарамастан, жақшадағы сілтемелер жалпы құжат үшін тиімді болуы мүмкін, себебі, мысалы, "(Smith 2008: 34)" абзацта аз орын алады, ал дәл сол ақпаратты төменгі немесе соңғы жазбада толық жолға жазу қажет болады. Өнер және гуманитарлық ғылымдардың көптеген салаларында жарияланым күні нақты бір еңбек туралы ең маңызды ақпарат емес. Сондықтан, автор-күн сілтемелерінде, мысалы "(Dickens 2003: 10)", көрсетілген күн түпнұсқа жарияланғаннан кейін көптеген басылымдар немесе аудармалар пайда болғандықтан, бетте оқығанда артық немесе мағынасыз болып көрінеді. Ғылыми салалардағы сілтемелерді салыстырыңыз: "Соңғы сараптама көрсеткендей, жабайы табиғатта қырқ жүз қалдырылды (Jones et al. 2003)", мұнда күннің маңызы бар. Осылайша, өнер және гуманитарлық ғылымдардың кейбір түрлеріндегі оқырманға автор-тақырып сілтемелері, мысалы MLA стилінде "(Dickens Oliver, 10)", жақсы көмектеседі, себебі бетте мағыналы ақпарат беріледі. Тарихи зерттеулерде ерекшелік бар, өйткені бастапқы дереккөзді келтіргенде жарияланым күні маңызды, бірақ тарихтың көптеген салаларында басқа себептерге байланысты төменгі жазбалар артықшылыққа ие. Бірақ, жалпы алғанда, Гарвард сияқты автор-күн жүйелерін ғалымдар, ал MLA сияқты автор-тақырып жүйелерін гуманитарлық ғалымдар әзірлегенін атап өту орынды. Сол сияқты, өнер және гуманитарлық ғылымдардың көптеген салаларында еңбектер жиі қайта басылып шығатындықтан, әртүрлі автор-күн сілтемелері бір еңбекке сілтеме беруі мүмкін. Мысалы, "(Spivak 1985)", "(Spivak 1987)" және "(Spivak 1996)" бір эссеге сілтеме беруі мүмкін және автор-тақырып стилінде "(Spivak 'Subaltern')" ретінде жақсы көрсетілуі мүмкін. Мұндай түсініксіздіктерді түпнұсқа жарияланым күнін қосу арқылы шешуге болады, мысалы "(Spivak 1985/1996)", бірақ бұл қиын және жақшадағы сілтемелердің басты кемшілігін – оқырманды алаңдатуын және бетте тартымсыз көрінуін күшейтеді. Академиялық емес сілтемелер үшін, әсіресе жеке авторы белгісіз болған жағдайларда, мысалы үкіметтік құжаттар мен стандарттарда, ережелер күрделі немесе түсініксіз болуы мүмкін. Мәтіннің бір бөлігін, онда сілтемелер бар, алып тастағанда, редакторлар сілтемелер бөлімін де тексеруі керек, алынып тасталған мәтінде келтірілген дереккөздер қағаздың немесе кітаптың басқа жерлерінде қолданылған-қолданылмағанын анықтау үшін, егер жоқ болса, мәтінде нақты келтірілмеген кез келген сілтемені жою керек (бірақ бұл мәселені сілтеме менеджерін пайдалану арқылы шешуге болады). Автор-күн әдісін (бірақ емес автор-тақырып) өте көп еңбек еткен авторлар туралы монографияларда қолданғанда шатасу тудыруы мүмкін. Мәтіндегі сілтемелер және кітаптың соңындағы басылған күні бойынша реттелген еңбектер тізімі қателерге және шатастыруға әкелуі мүмкін: мысалы, Harvey 1996a, Harvey 1996b, Harvey 1996c, Harvey 1996d, Harvey 1995a, Harvey 1995b, Harvey 1986a, Harvey 1986b және т.б. Мәтіннің жиі жақшалармен және сандардың ұзын тізбегімен араласуы типографиялық тұрғыдан әдепсіз. Көптеген тарихи журналдар (экономикалық және әлеуметтік тарихтан басқа) барынша икемділік қажеттілігі үшін төменгі жазбаларды қолданады. Архивтерге және т.б. бастапқы дереккөздерге сілтеме жасау ұзақ және күрделі ақпаратты қамтиды, олардың барлығы маңызды оқырман үшін бірден маңызды болуы мүмкін. Бұған қызықты мысал ретінде антропологтар Джон және Жан Комароффтың атақты "Аян және революция" еңбегін келтіруге болады, онда тарихи оқиғалар антропологиялық тұрғыдан қарастырылған: жақшадағы сілтемелер ғылыми дереккөздер үшін қолданылса да, авторлар өздері де пайдаланып отырған тарихи архивтік материалдарға жазбалар қолдануды қажет деп тапты. Егер жақшадағы сілтемелер авторлардың аттарымен әліпбилік ретімен біріктірілсе, бұл әліпбидің соңында әріптен басталатын тегі бар авторларды кемсітуге әкелуі мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, әліпбилік тізімдер авторларды олардың аты-жөндерімен ерекшелеуге әкелуі мүмкін (мысалы, қаржыландыру, сілтемелер). Сондықтан кейбір стильдік нұсқаулықтар авторларды хронологиялық тәртіппен тізімдеуді ұсынады.
Taking up space and distracting, especially when many works are cited in a single place (which often occurs when reviewing a large body of previous work). Numbered footnotes or endnotes, by contrast, can be combined into a range, e. g. "[27–35]". However this disadvantage is offset by the fact that parenthetical referencing may be economical for the overall document since, for instance, "(Smith 2008: 34)" takes up a small amount of space in a paragraph, whereas the same information would require a whole line in a footnote or endnote. In many disciplines in the arts and humanities, date of publication is often not the most important piece of information about a particular work. Thus, in author–date references such as "(Dickens 2003: 10)", the date is essentially redundant or meaningless when read on the page, since works may go through numerous editions or translations long after the original publication. Compare a reference in a science discipline such as "The last survey indicated that four hundred were left in the wild (Jones et al. 2003)", where the date is meaningful. The reader of certain forms of arts and humanities scholarship may thus be better aided by the use of author–title referencing styles such as MLA: for example, "(Dickens Oliver, 10)", where meaningful information is given on the page. Historical scholarship is an exception, since, when citing a primary source, date of publication is meaningful, though in most branches of history footnotes are preferred on other grounds. Generally speaking, however, it is instructive that author–date systems such as Harvard were devised by scientists, whereas author–title systems such as MLA were devised by humanities scholars. Similarly, because works are frequently reprinted in many arts and humanities disciplines, different author–date references might refer to the same work. For example, "(Spivak 1985)", "(Spivak 1987)", and "(Spivak 1996)" might all refer to the same essay — and might be better rendered in author–title style as "(Spivak 'Subaltern')". Such ambiguities may be resolved by adding an original date of publication, for example, "(Spivak 1985/1996)", though this is cumbersome and exacerbates the principal disadvantage of parenthetical referencing, namely its distraction for the reader and unattractiveness on the page. Rules can be complicated or unclear for non academic references, particularly those where the personal author is unknown, such as government issued documents and standards. When removing a portion of text which has citations in it, the editor(s) must also check the Reference sections to see if the sources cited in the removed text is used elsewhere in the paper or book, and if not, to delete any reference not actually cited in the text (although this issue can be eliminated by the use of reference manager software). The use of the author–date methods (but not author–title) can be confusing when used in monographs about particularly prolific authors. In text citation and back of the book listings of works arranged by date of publication are conducive to errors and confusion: for example, Harvey 1996a, Harvey 1996b, Harvey 1996c, Harvey 1996d, Harvey 1995a, Harvey 1995b, Harvey 1986a, Harvey 1986b, and so on. The mixing of text with frequent parentheses and long strings of numbers is typographically inelegant. Most historical journals (apart from economic and social history) use footnotes because of the need for maximum flexibility. Primary source references to archives, etc., involve long and complex information, all of which may be immediately relevant to a serious reader. An interesting example of this arose with the famous work of the anthropologists John and Jean Comaroff, Of Revelation and Revolution which treated historical events from anthropological perspective: although parenthetical references were used for scholarly sources, the authors found it necessary to use notes for the historical archive material they were also using. If parenthetical referencing is combined with alphabetic order of author names, this can lead to discrimination of authors with last names starting with a letter in the end of the alphabet. Studies have demonstrated that alphabetical lists can lead to a significant discrimination of authors with last names in the end of such lists (e. g., funding, citations). Some style guides therefore suggest to list the authors chronologically instead.
Шығу тегі және қолданылуы
Авторлық стильдің пайда болуы Гарвард университетінің анатомия профессоры және зоологиялық зертхана директоры Эдвард Лоренс Марктың еңбегімен байланысты, ол оны Гарвардтың салыстырмалы зоология мұражайы кітапханасында сол кезде және қазір қолданылып жүрген каталогтау жүйесінен алған болуы мүмкін. 1881 жылы Марк бақшадағы шымшықтың эмбриогенезі туралы мақала жазды, онда 194-бетте жақша ішінде автор мен жарық көрген жыл көрсетілген – мұндай сілтеменің алғашқы белгілі мысалы. Осыған дейін, Эли Черниннің British Medical Journal журналында жазғанынша, сілтемелер аяқ жазбаларда әртүрлі стильдерде келтірілген, ал мәтінде жұлдызшалар мен қанжарлар сияқты әртүрлі баспа белгілері қолданылған. Черниннің жазуынша, 1903 жылы Маркқа арналған, Теодор Рузвельттің де арасында болған 140 студенттің құрметті жинағы авторлық-күндік жүйенің Маркқа тиесілі екенін растайды. Жинақта Марктың 1881 жылғы еңбегіне мақтау айтылып, ол "зоология ғылымына цитаталарды толық және дәл келтіруді, сондай-ақ мәтіннен библиографияға сілтеме жасаудың ыңғайлы әрі бірыңғай әдісін енгізді" деп жазылған. 1945 жылы British Medical Journal журналының редакциялық ескертмесінде расталмаған әңгіме бойынша, "Оуэн жүйесі" термині Гарвард университетінің кітапханасына келген ағылшын қонағымен таныстырылды, ол цитаталау жүйесіне әсерленді және Англияға оралғаннан кейін оны "Гарвард жүйесі" деп атады. Бірақ 2022 жылы Cell журналы Гарвард стилінен бас тартатынын хабарлады.
The origin of the author–date style is attributed to a paper by Edward Laurens Mark, Hersey professor of anatomy and director of the zoological laboratory at Harvard University, who may have copied it from the cataloguing system used then and now by the library of Harvard's Museum of Comparative Zoology. In 1881 Mark wrote a paper on the embryogenesis of the garden slug, in which he included an author–date citation in parentheses on page 194, the first known instance of such a reference. Until then, according to Eli Chernin writing in the British Medical Journal, references had appeared in inconsistent styles in footnotes, referred to in the text using a variety of printers' symbols, including asterisks and daggers. Chernin writes that a 1903 festschrift dedicated to Mark by 140 students, including Theodore Roosevelt, confirms that the author–date system is attributable to Mark. The festschrift pays tribute to Mark's 1881 paper, writing that it "introduced into zoology a proper fullness and accuracy of citation and a convenient and uniform method of referring from text to bibliography." According to an editorial note in the British Medical Journal in 1945, an unconfirmed anecdote is that the term "Owen system" was introduced by an English visitor to Harvard University library, who was impressed by the citation system and dubbed it "Harvard system" upon his return to England. but the major biology journal Cell announced in 2022 that it was moving away from the Harvard style.
Автор атау
Автор–атау немесе автор–бет әдісі, сондай-ақ МЛА стилі деп аталады, мәтіндегі сілтеме сілтеме негіздейтін сөйлемнің немесе оның бөлігінің соңында жақша ішінде беріледі және автордың атын (бір автордың бірнеше жұмысы болған жағдайда қысқа атау жеткілікті) және қажет болған кезде бет нөмірін қамтиды (Смит 1) немесе (Смит, Ойын 1). (Бет нөмірлерінің алдында "б." немесе "бб." қойылмайды және атаулардағы маңызды сөздер МЛА стилінің талаптарына сәйкес үлкен әріппен жазылады.) Толық сілтемелер әдебиеттер тізімінде келтіріледі.
In the author–title or author–page method, also referred to as MLA style, the in text citation is placed in parentheses after the sentence or part thereof that the citation supports, and includes the author's name (a short title only is necessary when there is more than one work by the same author) and a page number where appropriate (Smith 1) or (Smith, Playing 1). (No "p." or "pp." prefaces the page numbers and main words in titles appear in capital letters, following MLA style guidelines.) A full citation is given in the references section.
Мазмұны туралы ескертулер
Мазмұндық ескертулер әдетте негізгі мәтінде келтірілмейтін пайдалы ақпарат пен түсіндірмелерді қамтиды. Мұндай ескертулер қадамдық немесе соңғы жазба түрінде, тіпті олардың біріктіріліп берілуі мүмкін. Осындай мазмұндық ескертулердің өзінде негізгі мәтін сияқты жақша ішіндегі сілтемелер болуы мүмкін.
A content note generally contains useful information and explanations that do not fit into the primary text itself. Content notes may be given as footnotes or endnotes or even a combination of both footnotes and endnotes. Such content notes may themselves contain a style of parenthetical referencing, just as the main text does.