Кіріспе

1436 және 1455 жылғы құлдық туралы папалық бұйрықтар

Romanus Pontifex (латынша: "Рим папасы") – кем дегенде үш папалық бұйрықтың атауы: 1436 жылы Папа Евгений IV шығарған; екіншісі – 1451 жылғы 21 қыркүйекте Папа Николай V шығарған бұйрық, ол Австрия герцогтарын еврейлерге онда тұруға рұқсат бергені үшін кез келген шіркеу санкциясынан босатты. Ал 1455 жылы Николай V Португалияның католик королі Афонсу V-ті мұсылмандарға қарсы шайқастары үшін мақтап, Батыс Африкаға жасаған әскери жорықтарын қолдады және оған барлық сарацендерді, түріктерді және басқа да христиан емес халықтарды тұтқындап, бағындырып, оларды мәңгілік құлдыққа салуды бұйырды. Шіркеу басшылары құлдықтың, бейдін халықтары арасындағы "варварлық" мінез-құлыққа қарсы табиғи қорқытушы және христиандық әсер ететін құрал ретінде қызмет ететінін айтты. "Dum Diversas" бұйрығын күшейту ретінде, шіркеу басшылары Португалия тажымен бірге Африкадағы Бохадор мүйісінен оңтүстікке қарайғы барлық жерге билік ету құқығына ие екенін жариялады. Бұл бұйрықтың басты мақсаты – Португалия королінің осы аймақтардағы сауда және отарлау практикасына кедерес келтірмеу үшін басқа христиан патшаларын шектеу болды, әсіресе португалдықтар мен кастилиялықтардың жаңа ашылған жерлерге үстемдік үшін күрескен кезінде.

Тиімділігі

Король Афонсу V 1455 жылы 5 қазанда Лиссабон соборында сауда өкілдерін хабардар ету үшін бұқа туралы салтанатты лекция оқыды. Бұқа арқасында португалдар Африка мен Азияның жаңа аймақтарында саудаға монополия құрды. Бұл сонымен қатар, аталған аймақтағы шетелдік кемелерді тексеруге заңдық негіз болды. Тарихшы Стивен Боун: «Принц Генрих және король Афонсу V португалдық сауда қызметін шіркеудің ісіне деген ықыласпен жамылды» деп жазды. Осы миссионерлерді тағайындау құқығы Афонсу мен оның мұрагерлеріне берілді.

Отарлаушылық

1493 жылы Папа Александр VI Inter caetera атты бұйрығын шығарды, онда бір христиан мемлекетінің бұрын басқа христиан мемлекеті билеген жерлерге билік орнатуға құқығы жоқ екені айтылды. Dum Diversas және Romanus Pontifex бұйрықтары Inter Caetera-мен бірге империализм дәуірін ақтау үшін пайдаланылған деп есептеледі. Олар 15-16 ғасырлардағы құл саудасының дамуына ықпал етті, тіпті 1537 жылғы "Sublimis Deus" бұйрығы христиан емес адамдарды құлдыққа салуға тыйым салса да. Испания монархиясының наразылығынан кейін Рим папасы Sublimis Deus-тің іске асыру жоспарын кері қайтарды. Рим папасы Пауль III 1545 жылы Римде құлдықты, Генрих VIII-ді айыптағаннан кейін оны қолдаған ағылшындарды құлдыққа салуды және 1548 жылы мұсылман құлдарын сатып алуды ресми мақұлдады. Норман Хаусли: «Пап сотын тек гранттар беруде әділсіздік танытқаны үшін немесе 1454 жылы Евгений IV Канар аралдарында қолданған шараларды жиі қолданбағаны үшін ғана сынау әділетсіз болар еді» деп мәлімдеді. Осы кезеңде ашып табу, оның ішінде дінге көшіру және құлдыққа салу идеялары крест жорығы және рыцарлық дәстүрлерімен байланысты болды.

Америка Құрама Штаттары

1823 жылы «Джонсон Макинтошқа қарсы» ісінде Бас судья Джон Маршалл «ашылу доктринасының» «жалпыға танылғандығын» қолдады. Бұл доктрина бойынша, ашылу арқылы, оны жасаған мемлекеттің поддандылары немесе өкілеттігі арқылы, басқа еуропалық мемлекеттерге қарсы титул берілді, және бұл титул иелену арқылы толықтырылуы мүмкін еді. Испания өзінің титулын тек Папаның үкіміне ғана негіздемеді. Оның Франциямен, Ұлыбританиямен және АҚШ-пен шекара мәселелері жөніндегі талқылаулары, оның оны ашылу арқылы алынған құқыққа негіздегенін көрсетті. Португалия Бразилияға деген құқығын да осы титулмен сақтады. Пікірдің көп бөлігі – дикта болып табылады; демек, пікірде туындаған мәселе – аборигендік титулдың берілмейтін құқық екендігі, және бұл принцип дерлік барлық ортақ құқық жүйелерінде нығайтылған заң болып табылады. Бұл шешім 1831 жылы «Чероки ұлты Грузияға қарсы» ісінде расталды, Грузияға штаттағы чероки тайпаларына қатысты штаттық заңдарды қолдану құқығын берді және тума американдық тайпаларын «ішкі тәуелді ұлттар» деп сипаттады. Бұл шешім «Вурчестер Грузияға қарсы» ісінде түзетілді, онда АҚШ федералдық үкіметінің, жеке штаттардың емес, үндістер ісінде билік құқығы бар екендігі айтылды, бірақ еуропалықтардың ашқаннан кейін титул құқығының жоғалғаны сақталды. Соңғы жылдары таино және онондага тайпалары сияқты тума американдық топтары Ватиканнан 1452, 1455 және 1493 жылдарғы паптік бұйырларды жоюға шақырды. Гауденосауне паптік бұйырларға қарсылық көрсетіп, екі қатарлы вампум арқылы бұйырларды шартты түрде қабылдады, және екі қатарлы вампум арқылы былай деді: «Сен біздің Әкемізсің және мен сенің Ұлыңмын дейсің. Біз Әке мен Ұл сияқты болмаймыз, ағайындылар сияқты болайық. Бұл белбеу біздің сөздерімізді растайды. Екеуміз де бір-бірімізге міндетті заңдар шығармаймыз немесе бір-біріміздің ішкі істеріне араласпаймыз. Ешқайсымыз да екіншісінің кемесін басқаруға тырыспаймыз».

Миссия

1498 жылы Васко да Гама Үндістанға теңіз жолын ашқаннан кейін португалдар төрт ғасыр бойы сауда жасады. Португалиялық дін қызметкерлері тек португалдардың рухани қажеттіліктерін қамтамасыз етті, ал басқа елдердің дін қызметкерлеріне португалдық Үндістанда қызмет етуге рұқсат берілмеді. Гоада Папаның өкілдері тұтқындалып, Португалияға жіберілді.