Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Таиландтың әскери тарихы – мың жылдық қарулы күрес, қуатты Кхмер империясынан тәуелсіздік үшін болған соғыстардан бастап, Бирма және Вьетнам сияқты аймақтық бәсекелестерімен күреске дейін, сондай-ақ Ұлыбритания мен Францияның отаршылдық империяларымен шиеленіскен қарым-қатынастар мен қақтығыстарды қамтиды. Оңтүстік-шығыс Азия аймағындағы маңызды орны, кең және көбінесе қиын-қыстау жерінің әсері, сонымен қатар әскери технологияның өзгеруі Таиландтың және оның көрші елдерінің қазіргі заманғы ұлт мемлекеттерге айналуына шешуші ықпал етті. Соғыстан кейінгі кезеңде Таиландтың Америка Құрама Штаттарымен әскери байланысы оның Суық соғыста да, соңғы терроризмге қарсы күресте де маңызды рөл атқарғанын көрсетті, ал әскерилерінің ішкі саясатқа араласуы халықаралық қоғамның назарын жиі аударды.
The military history of Thailand encompasses a thousand years of armed struggle, from wars of independence from the powerful Khmer Empire, through to struggles with her regional rivals of Burma and Vietnam and periods of tense standoff and conflict with the colonial empires of Britain and France. Thailand's military history, dominated by her centrality in the south eastern Asian region, the significance of her far flung and often hostile terrain, and the changing nature of military technology, has had a decisive impact on the evolution of both Thailand and her neighbours as modern nation states. In the post war era, Thailand's military relationship with the United States has seen her play an important role in both the Cold War and the recent War on Terror, whilst her military's involvement in domestic politics has brought frequent international attention.
Сухотай дәуірі (12381350)
Сиам әскери мемлекеті 14 ғасырда бір кездегі қуатты Кхмер империясының ыдырауынан туындады. Кхмерлер, бір кездегі күшті әскери мемлекет, қазіргі Камбоджа аймағында орналасқан болатын. Олар кхмер жауынгер патшаларына жеке адалдығы бар капитантар басқарған жалдама әскерлер мен құрғақ маусымда жиналған шаруалар арқылы аймаққа үстемдік етті. Кхмер армиясы негізінен жаяу әскерге негізделген, көбінесе соғыс пілдерімен күшейтілді, ал кейін Қытайдан баллисталық артиллерияны қабылдады. Осы кезеңнің соңында Сиам және Вьетнамдағы кхмер аумақтарындағы халық көтерілістері мен тәуелсіз Чампа мемлекетінің шабуылдары кхмер күшін әлсіретті. 1178-79 жылдары Чампа әскерлері Кхмер астанасы Ангкор-Ватты тонағаннан кейін, кхмерлердің кең аумақтарын бақылау қабілеті тез төмендеді. Тәуелсіздік алған алғашқы Сиам мемлекеті – Сукхотай, 1350 жылы жаңадан тәуелсіз Аюттая мемлекетімен бірікті.
The Siamese military state emerged from the disintegration in the 14th century of the once powerful Khmer Empire. Once a powerful military state centred on what is today termed Cambodia, the Khmer dominated the region through the use of irregular military led by captains owing personal loyalty to the Khmer warrior kings, and leading conscripted peasants levied during the dry seasons. Primarily based around its infantry, the Khmer army was typically reinforced by war elephants and later adopted ballista artillery from China. By the end of the period, indigenous revolts amongst Khmer territories in Siam and Vietnam, and external attack from the independent kingdom of Champa, sapped Khmer strength. After the sack of the Khmer capital Angkor Wat by Champa forces in 1178–79, Khmer's ability to control its wider territories diminished rapidly. The first Siamese kingdom to gain independence, Sukhothai, soon joined to the newly independent Ayutthaya kingdom in 1350.
Аюттая дәуірі (1350-1767)
1352 жылдан кейін Аюттая әлсіреп бара жатқан Кхмер империясының басты қарсыласы болды, бұл 1431 жылы Аюттаяның Ангкорды шабуына әкеп соқты. Соңғы жылдары Кхмер үстемдігінің құлауын пайдалануға тырысқан көптеген мемлекеттер үздіксіз соғыс жүргізді. Аймақтағы ешбір тараптың технологиялық басымдығы болмағандықтан, шайқастардың нәтижесі көбінесе әскерлердің санын анықтады.
After 1352 Ayutthaya became the main rival to the failing Khmer empire, leading to Ayutthayan Sack of Angkor in 1431. The subsequent years saw constant warfare as numerous states attempted to exploit the collapse of Khmer hegemony. As none of the parties in the region possessed a technological advantage, the outcome of battles was usually determined by the size of the armies.
АюттаяЛан На Уар (14411474)
1441 жылы Аюттая патшалығы мен Лан На патшалығы арасында соғыс басталды. Екі тараптың да бірін-бірі жеңіп алуға мүмкіндігі болмады және олар тепе-теңдік күйінде қалды.
In 1441, a war started between the Kingdom of Ayutthaya and the Kingdom of Lan Na. Neither side were able to overcome the other and they were left in a stalemate.
Бірма-Сиам соғысы (1547-1549)
1547 жылы Табиншвехти патшасы Сиамға шапқыны жасады және Аюттхаяны жаулауға шама келді, бірақ кері шегінуге мәжбүр болды. Бұл сиамдықтар үшін Пирр жеңісі болды, себебі бейбітшілік шартымен олар Тенассерим жағалауын Бірмаға беріп қойды.
In 1547, King Tabinshwehti invaded Siam and almost captured Ayutthaya, but had to retreat. It was a Siamese pyrrhic victory as they lost the Tenasserim Coast to Burma in exchange for peace.
Бірма-Сиам соғысы (1563-1564)
1563 жылы король Байнаунг Сиамға шапқыны жасап, оны вассал ретінде бағындырды. Сиамдықтар 1568 жылы Бірма билігіне қарсы көтерілуге тырысты, бірақ Бірма көтерілісті басып тастауға жетті. Соғыс пілдерін пайдалану жалғасты, кейбір шайқастарда қолбасшылар пілдер үстінде жеке дуэльде кездесті. 1592 жылы Тунгу патшасы Нанда Байин өзінің ұлы Минги Сваға Аюттхаяға шабуыл жасауға бұйрық берді. Бірмалықтар келді, бұл Юддхахатти шайқасына әкеп соқты. Наресуан Минги Сваны шайқас барысында екеуі де піл үстінде болғанда өлтіре алды. 1599 жылы Бірма әскері Аюттхаядан шыққаннан кейін Наресуан Пегу қаласын басып алды, бірақ Тунгу вице-королі Минье Тхиату Нанда Байинды алып, Тунгуға қайтып кетті. Наресуан Пегуға жеткенде, қаланың қираған күйінде екенін көрді. Ол Тунгудан Нанда Байинды қайтаруды сұрады, бірақ Минье Тхиату бас тартты. Әрбір жеңіске жеткен науқаннан кейін Аюттхая жаулап алынған бірнеше адамдарды өз аумағына алып келіп, оларды қабылдап, жұмыс күшіне қосты. Оңтүстікке қарай Аюттхая Малай штаттарын оңай бағындырды. Алайда, солтүстікте Бірма патшалығы Сиам патшалығына әскери қауіп төндірді. 16 ғасырда жиі бөлініп, біртұтас болмаса да, Бірма біртүтас кезеңдерде Аюттхаяны жеңіп, 1564 және 1569 жылдардағы шайқастарға себеп болды. Бұдан кейін Бірмада ұзақ уақытқа дейін бірліксіздік орнады. Бірма 1767 жылы Аюттхаяға қайтадан шапқыны жасады, бұл жолы астананы өртеп, елді уақытша бөліп тастады. Генерал, кейін патша болған Таксин билікті өз қолына алып, 1767 жылы Фо Сам Тон лагеріндегі шайқаста Бірмалықтарды жеңді. Қытайдың саяси қолдауымен Таксин Вьетнамға қарсы бірнеше науқан жүргізіп, 1779 жылы Камбоджаны Вьетнамдықтардың билігінен босатты. Солтүстікте Таксиннің әскерлері Ланна патшалығын Бірмалықтардың билігінен босатып, маңызды буферлік аймақ құрды және 1778 жылы Лаос патшалықтарын жаулап алды. Соңында, ішкі саяси келіспеушіліктер, әсіресе қытайлық ықпал туралы алаңдаушылықтар Таксиннің тақтан түсірілуіне және 1782 жылы генерал Чакридің Рама I ретінде тағайындалуына, Бангкоктегі жаңа астанасы бар Раттанакосин патшалығының құрылуына әкелді. Аймақтық үстемдік үшін әскери бәсекелестік жалғасты, Сиамдықтар Камбоджа патшалығына бақылауын сақтау үшін әскери операцияларын жалғастырды және Сиамдықтар Вьетнамдағы қарсыласты Тэй Сон әулетін құлатуға қолдау көрсетті. Кейінірек Вьетнам императоры Сиам билігіне қарсы Камбоджа көтерілісін қолдады және Камбоджа астанасы Пномпеньде бірнеше жылға вьетнамдық гарнизонды орналастырды. Бірмамен қақтығыс Сиам-Бірма соғысының (1785-86) екі науқанында жаңадан жаңғырды, екі жылда да алғашқы Бірмалық табыстар Сиамның шешуші жеңістерімен тоқтатылды. 1809 жылы Рама II билікке келгеннен кейін, билікке келудің артықшылығын пайдалануға тырысқан Таланг науқаны деп аталатын соңғы Бірмалық шабуыл болды. Талангтың қирауына қарамастан, Раманың соңғы жеңісі Сиамның Бірмаға қарсы салыстырмалы әскери басымдығын растады және бұл қақтығыс Бірманың Сиам аумағына жасаған соңғы шабуылы болды.
In 1563, King Bayinnaung invaded Siam and managed to conquer it as vassals. The Siamese tried to revolt against Burmese rule in 1568, but the Burmese were successful in putting down the rebellion. The use of war elephants continued, with some battles seeing personal combat between commanders on elephants. In 1592, Nanda Bayin king of Toungoo ordered his son Mingyi Swa to attack Ayutthaya Naresuan encamped his armies at Yuddhahatthi. The Burmese then arrived, leading to the Battle of Yuddhahatthi. Naresuan was able to killed Mingyi Swa while both were on elephants during the battle. After that Burmese army withdrew from Ayutthaya in 1599, Naresuan occupied the city of Pegu but Minye Thihathu Viceroy of Toungoo took Nanda Bayin and left for Toungoo. When Naresuan reached Pegu, what he found was only the city in ruins. He requested Toungoo to send Nanda Bayin back to him but Minye Thihathu refused. After each victorious campaign, Ayutthaya carried away a number of conquered people to its own territory, where they were assimilated and added to the labour force. To the south, Ayutthaya easily achieved domination over the outlying Malay states. To the north, however, the kingdom of Burma posed a potential military threat to the Siamese kingdom. Although frequently split and divided in the 16th century, during periods of unity Burma could, and did, defeat Ayutthaya in battle, such as in 1564 and 1569. What followed was another prolonged period of Burmese disunity. Burma successfully invaded Ayutthaya again in 1767, this time burning the capital and temporarily dividing the country. General, later King, Taksin assumed power and defeated the Burmese at the battle of Pho Sam Ton Camp later in 1767. With Chinese political support, Taksin fought several campaigns against Vietnam, wresting Cambodia from Vietnamese control in 1779. In the north, Taksin's forces freed the Kingdom of Lanna from Burmese control, creating an important buffer zone, and conquered the Laotian kingdoms in 1778. Ultimately, internal political dissent, in part fed by concerns over Chinese influence, brought the deposition of Taksin and the establishment of General Chakri as Rama I in 1782 and the founding of the Rattanakosin Kingdom with its new capital city at Bangkok. Military competition for regional hegemony continued, with continued Siamese military operations to maintain their control over the kingdom of Cambodia, and Siamese support for the removal of the hostile Tây Sơn dynasty in Vietnam with the initially compliant ruler of Nguyễn Ánh. In later years, the Vietnamese emperor was less cooperative, supporting a Cambodian rebellion against Siamese authority and placing a Vietnamese garrison in Phnom Penh, the Cambodian capital, for several years. Conflict with Burma was renewed in the two campaigns of the Burmo Siamese war (1785–86), seeing initial Burmese successes in both years turned around by decisive Siamese victories. The accession of Rama II in 1809 saw a final Burmese invasion, the Thalang campaign, attempting to take advantage of the succession of power. Despite the destruction of Thalang, Rama's ultimate victory affirmed Siamese relative military superiority against Burma, and this conflict was to represent the final invasion of Siamese territory by Burma.
Сиам және Еуропаның әскери қатері (18261932)
1826 жылы Бирманы басып алған британдықтар Таиландтың әскери тарихында еуропалық отаршылдықтың қауіп-қатері басым болатын ғасырға жол ашты. Алайда, бастапқыда Сиамның назары дәстүрлі қарсыластары – Бирма мен Вьетнамға аударған еді. Сиам 1826 жылы Бирмаға қарсы Ұлыбританияны қолдауға араласты, бірақ оның сәлсіз өнері Чао Анувонның Коратқа шабуылына себеп болды. Леди Моның қарсыласуы оны мәдени қаһарман ретінде таныстырды, ал екі жылдан кейін генерал Бодиндечаның жеңісі оны тай әскери тарихындағы маңызды тұлға ретінде бекітті. Сиам-Вьетнам соғысындағы (1841–1845) сәтті науқаны Камбоджадағы Сиам билігін қайта растады. 1849 жылы Бирманың әлсіреуі Кенгтунг пен Чианг Хунгтың Бирма бақылауындағы Шан мемлекеттерінде көтеріліске ықпал етті. Чианг Хунг бірнеше рет Сиамның қолдауын сұрады, ал Сиам 1852 жылы алғашқы күштерді жіберумен жауап берді. Екі әскер де солтүстік таулы аймақтарда қиындықтарға тап болды, және 1855 жылға дейін Сиамдықтар ғана Кенгтунгқа жетті, бірақ үлкен қиындықтар мен Сиамдық ресурстардың сарқылуы олардың кері шегінуіне әкелді. Бұл соғыстар дәстүрлі үлгіде жалғасты, соғыс пилдері майданда жеңіл артиллерияны тасыды, бұл көбінесе шайқаста шешуші фактор болды. Сонымен қатар, 1830–1860 жылдар аралығында Ұлыбританиямен және кейіннен Франциямен болған Бірінші және Екінші опиум соғыстарындағы Қытайдың көрінетін әскери әлсіздігі Сиамды 1850 жылдары қытай билігінен бас тартуға итермеледі. Алайда Сиам еуропалық державалардың әскери және саудалық қысымына ұшырады, және 1851 жылы патша Рама III өлім төсегінде былай деді: «Біз енді Бирмамен және Вьетнаммен соғыс жасамауымыз керек. Біз тек Батыспен ғана соғысамыз». Наполеон III тұсында Франция Сиамға шығыстан әскери қысымды күшейтті. 1840 жылдары Вьетнамға Францияның теңіздік араласуы императорлық науқанға жол ашты. Сайгон 1859 жылы құлдырады, ал Вьетнамдағы француз билігі 1874 жылы расталды. Франция 1863 жылы Камбоджаны басып алып, оны Вьетнаммен біріктіріп, 1887 жылы Индокитай колониясын құрды. Оңтүстіктен, 1870 жылдардағы Ларут және Кланг соғыстарына Ұлыбританияның қатысуы Малай мемлекеттеріне оның ықпалын және саяси инвестициясын арттырды. Солтүстіктен, 1852 жылғы Екінші ағылшын-бірман соғысында жеңіске жеткен Ұлыбритания, ақырында Үшінші ағылшын-бірман соғысында Бирманы жаулап алды және 1886 жылға қарай Бирма Корольдігін Британдық Радж құрамына қосты. Еуропалық әскери үстемдік негізінен еуропалық теңіз күштерінің үстемдігімен, көмірмен жұмыс істейтін кемелермен, жергілікті қоңыр су теңіз флотын басып, темірден жасалатын кемелермен қамтамасыз етілді. Дегенмен, еуропалық науқандар логистиканың қиындықтары мен шығындарымен және климатпен, әсіресе безгек қатерімен шектелді. Сиамның патшасы Монгкут кезінде Сиамның жауабы батыс үлгісінде реформалаудың кең ауқымды бағдарламасын бастау болды, оған Сиам әскері де кірді. Тайландтың Корольдік армиясы өзінің пайда болуын 1852 жылы Монгкуттың еуропалық дәстүрдегі Корольдік Сиам армиясын құруына байланысты. 1887 жылы Сиамда тұрақты әскери басшылықтар болды, тағы да еуропалық үлгіде, ал ғасырдың аяғына қарай Сиам 1875 жылдан бастап Данияның әскери резерв офицері Андреас ду Плессис де Ришельемен бірге Корольдік флотқа ие болды. 1902 жылы оның кетуінен кейін адмирал принц Абхакара Киартивонгсенің реформалары бойынша Пхрая Чонлайуттайотин (Phraya Chonlayutthayothin) тай абырой титулымен. Сиамның еуропалық басқыншылықты болдырмау үшін орталықтандырылған әскери күшке деген назарын бұрынғы орталықтандырылған әскери және саяси келісімдер есебінен арттырып, орталықтандырылған әскери билікке қарай үрдіс бастады, ол 20 ғасырдағы Таиландқа жалғасты. Сиамның әскери күші артып келе жатқанына қарамастан, Сиамның тәуелсіздігі XIX ғасырдың аяғында Ұлыбритания мен Франция арасындағы бәсекелестікке байланысты болды. Өсе келе дамыған күрделі әскери күшті дамытып, бір отаршылдық бәсекелесті екіншісіне қарсы ойнату арқылы Сиам монархтары 1890 жылдарға дейін ыңғайсыз бітімгершілікке қол жеткізе алды. Бұл күрестің соңғы актісі 1893 жылғы франко-сиамдық қақтығыста Таиландтың шығыс аумағын француздықтардың басып алуы болды, бұл алдағы қырық жыл бойы аймақта Сиам мен Франция арасындағы бейбітшілікке жол ашты. Француз Индокитайының генерал-губернаторы Лаосты француз әскерінің қатерлі әсерімен француз билігіне тапсыру үшін Бангкокқа елші жіберді. Сиам үкіметі оларды ағылшындар қолдайтынына қате сеніп, Меконг өзенінің шығысындағы аумақтарын бермей, керісінше әскери және әкімшілік күштерін күшейтті. Опиум контрабандасы күдігімен француз саудагерлерін қууы және Сиамнан оралған француз дипломатының өзіне-өзі қол жұмсауы француздықтарды Сиамның шығыс аумақтарын беруден бас тартуын соғысқа себеп деп қарастыруға итерді. 1893 жылы француздықтар флотқа Чао Прая өзенімен Бангкокқа баруға бұйрық берді. Олардың қарулары Сиамдық патша сарайына бағытталған күйде, француздықтар Сиамдықтарға даулы аумақтарды беруге және соғысқа дейін келген шығындарды өтеуге талап қойды. Сиам үлтіматумға шартсыз мойынұсынбағанда, француздықтар Сиам жағалауын блокадалады. Теңізде де, құрлықта да жауап бере алмаған Сиам француздық талаптарға толығымен бағынды, британдықтардан қолдау таппады. Сиамның келесі қақтығысы – Бірінші дүниежүзілік соғыста екі жылдық қатысуы, ол Одақтас державалар тарапынан соғысқа қатысты, Ұлы соғыста Еуропада күштерге ие болған жалғыз тәуелсіз азиялық мемлекет. 1917 жылғы бұл араласудың нәтижесінде АҚШ, Франция және Британ империясымен жасалған теңсіз сауда шартының кейбір шарттары қайта қаралып немесе толығымен жойылды, бірақ бұрынғы ғасырда жоғалған Сиамдық аумақтардың көп бөлігі қайтарылмады.
The British victories over Burma in 1826 set the stage for a century in which the military history of Thailand was to be dominated by the threat of European colonialism. Initially, however, Siamese concern remained focused on its traditional rivals of Burma and Vietnam. Siam intervened in support of Britain against Burma in 1826, but her lackluster performance inspired Chao Anouvong's surprise attack on Korat. Lady Mo's resistance established her as a cultural heroine, and General Bodindecha's victory two years later established him as a major figure in Thai military history. His successful campaign in the Siamese–Vietnamese War (1841–1845) reaffirmed Siamese power over Cambodia. In 1849, weakening Burmese power encouraged revolt amongst the Burmese controlled Shan states of Kengtung and Chiang Hung. Chiang Hung repeatedly sought Siamese support, and ultimately Siam responded with the initial dispatch of forces in 1852. Both armies found difficulties campaigning in the northern mountainous highlands, and it took until 1855 before the Siamese finally reached Kengtung, though with great difficulty and the exhaustion of Siamese resources ultimately resulted in their retreat. These wars continued to be fought in the traditional mode, with war elephants deployed in the field carrying light artillery during the period, often being a decisive factor in battle. Meanwhile, the visible military weaknesses of China in the First and Second Opium Wars with Britain and later France between the 1830s and 1860s encouraged Siam to reject Chinese suzerainty in the 1850s. Siam, however, was under military and trade pressure itself from the European powers, and as King Rama III reportedly said on his deathbed in 1851: "We will have no more wars with Burma and Vietnam. We will have them only with the West." Under Napoleon III, France escalated the military pressure on Siam from the east. France's naval interventions in Vietnam in the 1840s gave way to a concerted imperial campaign. Saigon fell in 1859, with French ascendancy in Vietnam being confirmed in 1874. France took Cambodia in 1863, combining it with Vietnam to form the colony of Indochina in 1887. From the south, Britain's involvement in the Larut and Klang wars of the 1870s increased both its grip over and political investment in the Malay states. From the north, Britain, triumphant in the Second Anglo Burmese War of 1852, ultimately concluded its conquest of Burma in the Third Anglo Burmese War and had incorporated the Kingdom of Burma into the British Raj by 1886. European military dominance was driven largely by the dominance of European naval power, coal powered vessels, increasingly iron clad, eclipsing the local brown water navies. Nonetheless, European campaigns remained limited by the difficulties and costs of logistics and the climate, especially the threat of malaria. Siam's response under King Mongkut was to commence a wide programme of reform on the Western model, which including the Siam military. The Royal Thai Army traces its origins as a standing force to Mongkut's creation of the Royal Siamese Army as a standing force in the European tradition in 1852. By 1887, Siam had permanent military commands, again in the European fashion, and by the end of the century, Siam had also acquired a Royal Navy from 1875 with a Danish naval reserve officer, Andreas du Plessis de Richelieu in charge, and after his departure in 1902 with the Thai noble title Phraya Chonlayutthayothin (Thai: พระยาชลยุทธโยธินทร์) under the reforms of Admiral Prince Abhakara Kiartiwongse. Siam's increasing focus on centralised military force to deter European invasion came at the cost of the former decentralised military and political arrangements, beginning a trend towards centralised military power that would continue into 20th century Thailand. Despite the growing Siamese military strength, Siam's independence during much of the late 19th century hinged on the ongoing rivalry between Britain and France across the region, especially in the search for lucrative trade routes into the Chinese hinterlands. By developing an increasing sophisticated military force and playing one colonial rival against the other, successive Siamese monarchs were able to maintain an uneasy truce until the 1890s. The closing act of this struggle was the French occupation of eastern Thai territory in the Franco Siamese conflict of 1893, which paved the way for an uneasy peace between Siam and France in the region for the next forty years. French Indochina's Governor General had sent an envoy to Bangkok to bring Laos under French rule, backed by the threat of French military force. The Siamese government, mistakenly believing that they would be supported by the British, refused to concede their territories east of the Mekong River and instead reinforced their military and administrative presence there. Spurred on by the expulsion of French merchants on suspicion of opium smuggling, and the suicide of a French diplomat returning from Siam, the French took the Siamese refusal to concede its eastern territories as a causus belli. In 1893 the French ordered their navy to sail up the Chao Phraya River to Bangkok. With their guns trained on the Siamese royal palace, the French delivered an ultimatum to the Siamese to hand over the disputed territories and to pay indemnities for the fighting so far. When Siam did not immediately comply unconditionally to the ultimatum, the French blockaded the Siamese coast. Unable to respond by sea or on land, the Siamese submitted fully to the French terms, finding no support from the British. Siam's next conflict was its two year involvement in the First World War, fighting on the side of the Entente Powers, the only independent Asian nation with land forces in Europe during the Great War. The result of this intervention in 1917 was the revision or complete cancellation of some of the unequal trade treaties with the United States, France, and the British Empire – but not the return of the bulk of the disputed Siamese territories lost in the previous century.
Екінші дүниежүзілік соғыс және Жапониямен одақ (19321945)
Таиланд үшін – 1939 жылы Сиамнан қайта аталған – Екінші дүниежүзілік соғыс аймақтағы Ось және Одақтас күштері арасындағы екіжақты күресті, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Азиядағы тарихи қарсыластар арасындағы аймақтық күресті қамтыды. Басқа аймақтық ойыншылар сияқты, 1932 жылғы төңкерістен кейін әскери билікте болған және премьер-министр генерал-майор Плейк Пибульсонгграм (халық арасында «Фибун» деп танылған) басқарған Таиланд Францияның құлауы мен Жапонияның кеңеюінен туған биліктегі өзгерістерді пайдаланып, өткен ғасырдың жоғалтуларын өтеуге тырысты. Таиланд британдық және неміс техникасының қоспасына негізделген әскеріне, сондай-ақ жапондық және американдық ұшақтарынан құралған әуе күштеріне елеулі инвестиция жасады. Конфликт үш негізгі кезеңге бөлінді. 1940 жылы Францияның құлауынан кейін және Францияның Қиыр Шығыстағы отарлық аумақтарында жапондық базалар құрылғаннан кейін Таиланд Меконг шекарасында әуе шабуылын бастап, Виентьян, Сисофон және Баттамбанг қалаларына салыстырмалы түрде кедергісіз шабуыл жасады. 1941 жылдың қаңтар айының басында тай әскері Лаосты жылдам басып алып, Камбоджа үшін күрделі шайқасқа кірісті, онда француз бөлімшелерін қуу қиынға соқты. Теңізде француз флотының күшті күштері үстемдікке ие болып, Ко Чангта шайқаста жеңіске жетті, одан кейін Ко Чанг шайқасында француз жеңісі тіркелді. Жапондықтар қақтығысқа делдалдық жасады, 28 қаңтарда жалпы қарулы тоқтату туралы келісімге қол қойылды, ал 9 мамырда Токиода бейбіт келісімге қол қойылды, онда жапондықтар француздарды даулы аумақтардан бас тартуға мәжбүр етті. Екінші кезеңде Жапония британдықтардың аймақтағы бақылауын әлсіретуден пайдаланып, Таиландқа шабуыл жасады, осы елді британдық Малайяға және оның маңызды мұнай қорларына, сондай-ақ солтүстік-батысқа қарай Бирмаға апаратын жолдағы кедергі ретінде қарады. 1941 жылдың 8 желтоқсанында тай және жапондық әскерлері арасындағы қысқа ұрыстан кейін Таиланд жапондықтардың кіру талабын қабылдады. Сол айдың соңында Фибун Жапониямен өзара шабуылдау және қорғану одағы туралы келісімге қол қойды, бұл жапондықтарға тай теміржолдарына, жолдарына, әуежайларына, теңіз базаларына, қоймаларына, байланыс жүйелеріне және казармаларына толық қол жеткізуге мүмкіндік берді. Жапондықтардың қолдауымен Таиланд 1909 жылғы келісім бойынша иелене алмаған Солтүстік Малайзиядағы бұрынғы иеліктерін қайта иеленді және солтүстік шекарасындағы Бирмадағы Шан штаттарында бұрынғы одақтастарына қарсы науқан жүргізді. Соғыстың соңғы кезеңінде Жапонияның аймақтағы әлсіреуі және жапондықтардың жабдықтар мен материалды тартып алуы Таиландқа әскери пайданы азайтып, тең емес одақты барған сайын айқын оккупацияға айналдырды. Одақтас әуе күштері елде басымдыққа ие болып, Бангкокты және басқа да нысаналарды бомбалады. Азаматтық саяси элитаның көңілі Фибун режимі мен әскерилерге қарсы бұрылып, премьер-министрді 1944 жылдың маусым айында қызметтен кетуге мәжбүр етті. Жапонияның құлауымен Франция мен Ұлыбритания Таиландтың соғыс кезінде аннексиялаған жерлерін қайтаруды талап етіп, жағдайды соғысқа дейінгі жағдайға қайтарды. Бұл қақтығыс аймақтағы әуе күшінің маңыздылығын көрсетті, мысалы, 1941 жылы француз әскерлеріне қарсы пикируші бомбалаушыларды қолдану. Сондай-ақ, тиімді әуе соғысы үшін жақсы оқытылған ұшқыштардың маңыздылығын көрсетті. Нәтижесінде, қақтығыс көбінесе қиын өтуге болатын жерлердегі логистиканың қиындықтарын көрсетті, бұл қымбат әскери науқандарға әкелді – бұл француз Индокитайындағы қақтығыстар кезінде соғыстан кейінгі кезеңде қайта пайда болған ерекшелік.
For Thailand – renamed from Siam in 1939 – the Second World War involved both the bilateral struggle between the Axis and Allied forces in the region and the regional struggle across Southeast Asia between historic rivals. Like other regional actors, Thailand – under military rule following the coup of 1932 and led by Prime Minister Major General Plaek Pibulsonggram (popularly known as "Phibun") – was to exploit the changes in power caused by the fall of France and the expansion of Japan to attempt to offset the losses of the previous century. Thailand's considerable investment in her army, based on a mixture of British and German equipment, and her air force – a blend of Japanese and American aircraft – was about to be put to use. The conflict fell into three broad phases. During the initial phase following the fall of France in 1940 and the establishment of Japanese bases in France's Far Eastern colonial territories, Thailand opened up an air offensive along the Mekong frontier, attacking Vientiane, Sisophon, and Battambang with relative impunity. In early January 1941, the Thai Army launched a land offensive, swiftly taking Laos whilst entering into a more challenging battle for Cambodia where the pursuit of French units there proved more difficult. At sea, however, the heavier forces of the French navy quickly achieved dominance, winning skirmishes at Ko Chang, followed by the French victory at the Battle of Ko Chang. The Japanese mediated the conflict, and a general armistice was agreed 28 January, followed by a peace treaty signed in Tokyo on 9 May, with the French being coerced by the Japanese into relinquishing their hold on the disputed territories. During the second phase, Japan took advantage of the weakening British hold on the region to invade Siam, seeing the country as an obstacle on the route south to British held Malaya and its vital oil supplies, and northwest to Burma. On 8 December 1941, after several hours of minimal fighting between Siamese and Japanese troops, Thailand acceded to Japanese demands for access. Later that month Phibun signed a mutual offensive defensive alliance pact with Japan giving the Japanese full access to Thai railways, roads, airfields, naval bases, warehouses, communications systems, and barracks. With Japanese support, Thailand annexed those former possessions in northern Malaya it had been unable to acquire under the 1909 treaty, and conducted a campaign against its former allies in the Shan states of Burma along its northern frontier. By the final stages of the war, however, the weakening position of Japan across the region and the Japanese requisition of supplies and materiel reduced the military benefits to Siam, turning an unequal alliance into an increasingly obvious occupation. Allied air power achieved superiority over the country, bombing Bangkok and other targets. The sympathies of the civilian political elite, moved perceptibly against the Phibun regime and the military, forcing the prime minister from office in June 1944. With the fall of Japan, France and Britain insisted on the return of those lands annexed by Siam during the conflict, returning the situation to the situation ante bellum. The conflict highlighted the new importance of air power across the region, for example the use of dive bombers against French troops in 1941 It had also highlighted the importance of well trained pilots to effective air war. Ultimately, the conflict emphasised the challenges of logistics across often impassable terrain, which generated expensive military campaigns – a feature to reemerge in the postwar period during the conflicts in French Indochina.
Тайланд және аймақтық коммунизм (1945-1990)
Таиландтың соғыстан кейінгі әскери тарихы аймақта коммунизмнің өсуімен ерекшеленді, ол тез арада «суық соғыстың» бірінші қатарына айналды. Таиландтың бірден-бір үкіметтері Оңтүстік-Шығыс Азиядағы коммунистік блоктың көбінесе олардың тарихи әскери қарсыластарынан тұратындығын анықтады және аймақтық күреске, сондай-ақ отандық коммунистік көтеріліске барынша тартылды. Таиландтың соғыстан кейінгі басшылары көбінесе монархияның беделін қайта жаңғыртуға және Тайландтың дәстүрлі жауы – француздарға қарсы ашық көтеріліс ұйымдастырған вьетнамдықтармен тығыз байланысты коммунизмнің өсуін тоқтатуға ұмтылған дәстүрлілер еді. Корея соғысына Таиландтың қатысуынан және АҚШ-тың аймақтағы ықпалының артуынан кейін, 1954 жылы Оңтүстік-Шығыс Азия шартты ұйымы (SEATO) құрылғаннан кейін Таиланд ресми түрде АҚШ-тың одақтасы болды. Индокитайдағы соғыс вьетнамдықтар мен француздар арасында жүріп жатқанда, Таиланд екі бұрынғы қарсыласын тең дәрежеде ұнатпағандықтан, бастапқыда қақтығысқа араласудан бас тартты. Бірақ АҚШ пен вьетнамдық коммунистер арасындағы соғыс басталғаннан кейін, Таиланд АҚШ жағына берілді. 1961 жылы Таиланд АҚШ-пен құпия әскери келісімге келді, ал 1963 жылы АҚШ әскерлері үшін әуе және әскер базаларын пайдалануға рұқсат берді, содан кейін өз әскерлерін Вьетнамға жіберді. «Королеваның кобралары» аталған Таиландтың Корольдік ерікті полкі және кейіннен «Қара пантералар» аталған Таиландтың Корольдік армиясының экспедициялық дивизиясы (кейін бригада) 1967 жылдың қыркүйегінен 1972 жылдың наурызына дейін Оңтүстік Вьетнамда қызмет етті. Алайда, Таиланд 1964 жылдан 1972 жылға дейін Лаостағы жасырын соғысқа және жасырын операцияларға көбірек қатысты. Вьетнамдықтар Таиланд коммунистік партиясының елдің әртүрлі аймақтарындағы көтерілісін қолдап, кек алды. 1975 жылы Бангкок пен Вашингтон арасындағы қарым-қатынас нашарлады, нәтижесінде АҚШ-тың барлық әскери қызметкерлері мен базалары кері қайтарылды және Таиландтың тікелей қақтығысқа қатысуы аяқталды. Вьетнамдағы коммунистік жеңіс Таиландтағы коммунистік қозғалысты одан әрі күшейтті. 1976 жылы Таиландтың әскери қызметкерлері, полиция және басқалары Таммасат университетінде наразылық білдіргендерге оқ атқандары байқалды. Көптеген адамдар қаза тапты, ал аман қалғандары зорлық-зомбылыққа ұшырады. Бұл оқиға Таммасат университетіндегі қырғын ретінде танылды. Бұл қырғыннан кейін және Танин Крайвиксиеннің репрессивті саясатынан кейін қозғалысқа деген қолдау артты, ал 1970 жылдардың соңында қозғалыста 12 000-ға жуық қарулы көтерілісші бар деген болжам жасалды, олардың көпшілігі Лаос-Кхмер шекарасы бойындағы солтүстік-шығыста орналасқан. Тайланд армиясының қарсы көтеріліс науқандары 1980 жылдары көтерілісшілердің қызметі көбінесе тоқтатылғанын көрсетті. Сонымен қатар, 1978 жылы Вьетнамның Пол Пот режимін құлату мақсатымен Камбоджаға басып кіруі (Тайланд пен Қытай тарапынан үндеусіз қолдау көрсетілді) Вьетнамның Таиландқа қарсы соғысын Таиланд шекарасына жеткізді, нәтижесінде Вьетнамның Таиланд аумағындағы қалған Қызыл кхмер лагерлеріне қарсы шағын шекаралық шабуылдар мен рейдтер 1988 жылға дейін жалғасты. Тайланд АҚШ-тың қолдауымен 1979 жылдан бастап Таиланд аумағындағы базалардан Камбоджаның жаңа вьетнамдық үкіметіне қарсы әрекет еткен Кхмер халықтық ұлттық азаттық майданының құрылуына демеу берді. 1987-1988 жылдары Таиланд пен Лаос шекарасында да ұсақ-түйек қақтығыстар болды.
Thailand's military history in the post war period was dominated by the growth of Communism across the region, which rapidly became one of the fault lines in the Cold War. Thailand's successive governments found that the Communist bloc in south east Asia largely consisted of their historical military rivals, and were increasing drawn both into the regional struggle and into having to deal with Communist insurgency at home. Thailand's postwar leaders were mainly traditionalists, seeking to restore the prestige of the monarchy and to defeat the growth of Communism, which was closely associated with Thailand's traditional enemies, the Vietnamese – now in open revolt against the French. Following Thailand's participation in the Korean War, and with the steady growth of US involvement in the region, Thailand formally became a US ally in 1954 with the formation of the Southeast Asia Treaty Organization (SEATO). Whilst the war in Indochina was being fought between the Vietnamese and the French, Thailand – disliking both her old rivals equally – initially refrained from entering the conflict, but once it became a war between the US and the Vietnamese Communists, Thailand committed itself strongly to the US side. Thailand concluded a secret military agreement with the US in 1961, and in 1963 openly allowed the use of their territories as air bases and troop bases for US forces before finally sending her own troops to Vietnam. A Royal Thai Volunteer Regiment (the "Queen's Cobras") and later the Royal Thai Army Expeditionary Division ("Black Panthers"), then a brigade, served in South Vietnam from September 1967 to March 1972. Thailand was however more involved with the secret war and covert operations in Laos from 1964 to 1972. The Vietnamese retaliated by supporting the Communist Party of Thailand's insurgency in various parts of the country. By 1975 relations between Bangkok and Washington had soured; eventually all US military personnel and bases were forced to withdraw and direct Thai involvement in the conflict came to an end. The Communist victory in Vietnam further emboldened the Communist movement within Thailand. In 1976, Thai military personnel, police and others, were seen shooting at protesters at Thammasat University. Many were killed and many survivors were abused. This came to be known as the Thammasat University massacre. After this massacre and the repressive policies of Tanin Kraivixien sympathies for the movement increased, and by the late 1970s it was estimated that the movement had about 12,000 armed insurgents, mostly based in the northeast along the Laotian Khmer border. Counter insurgency campaigns by the Thai military meant that by the 1980s insurgent activities had been largely defeated. Meanwhile, the Vietnamese invasion of Cambodia in 1978 to remove the Pol Pot regime – tacitly supported by Thailand and China – brought the Vietnamese Thailand conflict up to the Thai border, resulting in small border raids and incursions by Vietnamese against the remaining Khmer Rouge camps inside Thai territory, that lasted until 1988. Thailand, meanwhile, with US support sponsored the creation of the Khmer People's National Liberation Front, which operated against the new Vietnamese backed Cambodian government from 1979 onwards from bases inside Thailand. Similar small skirmishes emerged along the Thai Laotian border in 1987–1988.
Коммунистік кезеңнен кейінгі кезең
Тайландтың соңғы жиырма жылдық әскери тарихында сыртқы шабуыл қаупі емес, тай әскерінің ішкі саясаттағы рөлі басым болды. 1980 жылдардың көп бөлігінде Таиландты премьер-министр Прем Тинсуланонда басқарды, ол парламенттік саясатты қайта жаңғыртып, демократиялық көшбасшы болды. Содан кейін ел 1991-1992 жылдардағы қысқа мерзімді әскери биліктен басқа демократиялық режимде қалды, бірақ 2006 жылы «Тай Рак Тай» партиясының жемқорлыққа қатысты күдік туғызған наразылықтары әскерилерді төңкеріс жасауға итермеледі. 2007 жылғы желтоқсандағы жалпы сайлауда азаматтық үкімет қайта орнатылды, алайда тай әскерінің ішкі саясатқа жиі араласу мәселесі күшін жойған жоқ. Сонымен қатар, 2004 жылы Яла, Паттани және Наративат провинцияларында этникалық малайлар мен ислами радикалдар жүргізген ұзақ жылдарға созылған оңтүстік көтерілісі күшейді, нәтижесінде тай азаматтарына жасалған шабуылдар көбейді. Тайландтың қарулы күштері жауап ретінде күш қолданды. Қазіргі уақытта тай әскерінен 155 адам қаза тапты, 1600 көтерілісші жойылды, 1500-ге жуық адам тұтқынға алынды, ал шамамен 2729 азамат қаза тапты. Президент Буш басқарған кезеңде АҚШ-тың «Терроризмге қарсы соғысы» аясында Таиландқа көрсеткен күшті әскери көмегі тай әскеріне осы көтеріліспен күресуде көмектесті, бірақ Тайланд Корольдік үкіметінде осы науқанды басқаруда әскерилердің және азаматтық биліктің рөлі туралы пікірталас жалғасуда. АҚШ Әуе күштерінің бөлімдеріне 2001 және 2003 жылдары Ауғанстан мен Ирак үстінен миссиялар орындау үшін тай әуе базаларын пайдалануға рұқсат берілді. Тайланд әскері Оңтүстік-Шығыс Азия Ұлттарының қауымдастығы (АСЕАН) аясында берік аймақтық қарым-қатынастарды сақтап келеді, мұны Тайланд, АҚШ, Жапония, Сингапур және Индонезиядан келген әскерилердің қатысуымен 2018 жылы өткен жылдық «Cobra Gold» оқу-жаттығулары көрсетеді. Бұл жаттығулар Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі әскери жаттығулар болып табылады. Бұрынғы қарсыластарды біріктіретін бұл қауымдастық аймақтағы тұрақтылық пен бейбітшілікті сақтауда маңызды рөл атқарады.
The last twenty years of Thailand's military history has been dominated less by the threat of external attack, but by the role of the Thai military in internal politics. For most of the 1980s, Thailand was ruled by prime minister Prem Tinsulanonda, a democratically inclined leader who restored parliamentary politics. Thereafter the country remained a democracy apart from a brief period of military rule from 1991 to 1992, until, in 2006 mass protests against the Thai Rak Thai party's alleged corruption prompted the military to stage a coup d'état. A general election in December 2007 restored a civilian government, but the issue of the Thai military's frequent involvement in domestic politics remains. Meanwhile, the long running southern insurgency, waged by the ethnic Malays and Islamic rebels in the three southern provinces of Yala, Pattani, and Narathiwat intensified in 2004, with attacks on ethnic Thai civilians by insurgents escalating. The Royal Thai Armed Forces in turn responded with force. Casualties currently stands at 155 Thai military personnel killed against 1,600 insurgents killed and about 1,500 captured, against the backdrop of about 2,729 civilian casualties. Strong US military support for Thailand under President Bush, as part of the US War on Terror, assisted the Thai military in this counter insurgency role, although discussions continue in the Royal Thai Government as to the role of the military, vis à vis civilians, in the leadership of this campaign. US Air force units have also been permitted to use Thai air bases once more, flying missions over Afghanistan and Iraq in 2001 and 2003 respectively. The Thai military maintains strong regional relations under the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) organisation, illustrated by the annual Cobra Gold exercises, the latest in 2018, involving soldiers from Thailand, the US, Japan, Singapore, and Indonesia. The exercises are the largest military exercises in Southeast Asia. This association, bringing together many former enemies, plays an important part in ensuring ongoing peace and stability across the region.