Кіріспе

1964–1966 жылдары Серджо Леоне режиссерлік еткен батыс фильмдері

Долларлар трилогиясы, сондай-ақ Аты жоқ адам трилогиясы деп белгілі, Серджо Леоне түсірген үш спагетти-вестерн фильмінен тұратын итальяндық фильмдер сериясы. Фильмдердің атаулары: «Бір жұдырық доллар» (1964), «Азғантай доллар үшін» (1965) және «Жақсы, жаман және ұсақ» (1966). Олардың ағылшын тіліндегі нұсқаларын United Artists, ал итальян тіліндегілерін Unidis және PEA таратқан. Бұл серия спагетти-вестерн жанрын қалыптастырғанымен және көптеген спагетти-вестерн фильмдерін жасауға түрткі болғанымен танымал. Үш фильм де тарихындағы ең жоғары бағаланған батыс фильмдерінің қатарында тұрады. Леоненің ниеті болмаса да, үш фильм Клинт Иствуд сомдаған, бірдей киім киіп, бірдей мінез-құлық танытқан «Аты жоқ адамның» ерліктерін баяндайтын трилогия ретінде қабылдалды. «Аты жоқ адам» концепциясын фильмдерді трилогия ретінде сату үшін күшті идея іздеген американдық дистрибьютор United Artists ойлап тапты. Иствудтың кейіпкерінің аты бар (лақап аты болғанымен) және әр фильмде әртүрлі: «Джо», «Манко» және «Блонди».

Бір қолшаң доллар (Per un pugno di dollari, 1964)

Бірінші фильмде Есімі жоқ адам түсініксіз себептермен Мексика мен АҚШ шекарасындағы Сан-Мигель қаласына, екі қарсыласты контрабандашы отбасы – Рожолар мен Бакстерлердің базасына келеді. Есімсіз адам (ескі жерлеуші Пириперо оны "Джо" деп атаған) оларды бір-біріне қарсы ойнатуға шешім қабылдайды: ақпарат бергені үшін, тұтқындарды ұстағаны үшін және адамдарды өлтіргені үшін сыйлық жинап, сонымен қатар аяусыз Рамон Рохоның тұтқынында ұстаған әйелге, оның күйеуі мен ұлына қашып шығуға көмектеседі. Рожолар оны тауып, азаптайды, бірақ ол қашып құтылады. Рожолар оны іздеп жүргенде қарусыз Бакстерлерді қырғынмен өлтіреді, бірақ Пирипероның көмегімен ол қаладан жасырынып жүреді. Есімсіз адам Рожолар онымен дос болған жергілікті қонақүй иесі Сильванитоны аспақ болғанда қайта оралады. Ол Дон Мигель Рохоны суыққанды түрде өлтіреді, Сильванитоны босату үшін соңғы оғын қолданады және Рамонмен қарулы жекпе-жекте айқасып, оны өлтіреді. Рохолардың соңғы қалған ағасы Эстебанды Сильванито терезеден атуға тырысқанда өлтіреді. Есімі жоқ адам АҚШ және Мексика үкіметтері тергеу жүргізетінін біліп, енді бейбіт қаладан кетеді.

Бірнеше доллар үшін (Per qualche dollaro in più, 1965)

Екінші фильмде Есімсіз адам ("Манко" деген лақап атпен таныстырылады) ақша үшін қарақшыларды өлтіретін сыйлық аулаушы ретінде, сондай-ақ дәл сол қылмыскерлерді аңшылыққа шығаратын орта жастағы сыйлық аулаушы полковник Дуглас Мортимер ретінде таныстырылады. Екеуі де түрмеден қашып шыққан "Эль Индио" деп аталатын психопаттық мексикалық қарақшыны іздеді, олар бастапқыда бір-бірімен бәсекелеседі, бірақ оны өлтіру үшін олар бірге жұмыс істеуі керек екенін түсінеді. Манко Эль-Индионың тобына кіріп, Мортимер сырттан әрекет етеді. Манко Эль-Индионың Эль-Пасо банкін тонау туралы күрделі жоспарын ашып, оған қатысуға мәжбүр болады, бірақ ол ешбір кінәсіз адамды жарақаттауға тырыспайды. Кейіннен Эль-Индио өзінің тобын Мексикадағы Агуа-Калиентеге көшіреді, онда Манко мен Мортимер ақшаны ұрлап, Банкке қайтаруға тырысады. Эль Индио олардың жоспарларын ашып, бірақ бүкіл топқа емес, екіге бөліп ақша алу үшін, оның бірден басқа барлық серіктестерін өлтіру операциясының бір бөлігі ретінде қашып кетулеріне мүмкіндік береді. Эль Индионың жоспарына сәйкес, сыйлық аулаушылар мен қарақшылар арасында шайқас басталады, екеуі оларды сәтті өлтіреді, ал Эль Индионың құтқарып қалуды көздеген адамы да өлтіріледі. Ақырында Манко Мортимердің Эль-Индионы іздеуін өзіне қарағанда әлдеқайда жеке екенін біледі және оған бандитті жеке жекпе-жекте өлтіруге мүмкіндік береді. Мортимер Манкоға ақшаны қалдырып, өткенімен татуласып, қашып кетеді. Манко бандиттердің өліктерін ат арбасына салып, ұрланған банктік ақшамен бірге борышын алу үшін қашады.

Жақсы, жаман және сұм (Il buono, il brutto, il cattivo, 1966)

Үшінші фильмде Америка Азамат соғысы кезінде мексикалық бандит Туко Рамирес пен Есімі жоқ адам (Туко оны "Блонди" деп атайды) кішкентай қалаларды алдап, бірлесіп жұмыс істейді: Блонди Тукоға арналған сыйлықтарды жинап, оны асып тастауға дайын тұрғанда босатады. Осы уақытта "Ангел Көздері" атты жалдамалы сарбаз "Джексон" есімді адамды іздеп жүр. Ол Конфедерация армиясынан 200 000 доллар ұрлаған. Ангел Көздері Джексонның бұрынғы серіктестерінің бірінің отбасына қорқыныш келтіреді және Джексон қазір "Билл Карсон" деген лақап атымен жүргенін біледі (ол өзінің алғашқы серіктестерінің екеуін де өлтірген). Блонди мен Туконың серіктестігі керіскеңдеседі, Туко бірнеше рет өлімге бір қадам қалып, мойнына арқан ілгізілгенде, 50/50-ден артық үлес талап етеді; Блонди дереу Тукоға сатқындық жасайды: "Қалаға қайту жолы 70 миль ғана, егер сен сияқты адам деміңді тоқтатсаң, шыдап шығасың деп ойлаймын". Кейін Туко Блондини ұстап алып, кек қайтару үшін азаптайды, алдымен оны арқанға байлап қоюға тырысады, бірақ соғыстың күшті күйзелісі оларды бөліп жібереді. Содан кейін Туко Блондини ұстап алып, оны "бұл тозақтан жүз миль сүйреп апарады, жақсы серуен": биік шөл. Туконың кек алу әрекеті олар конфедерацияның каретасына тап болғанда тоқтап қалады, онда жаралы және суға мұқтаж Билл Карсон болады. Карсон қанға батқан күйде, алтын жасырылған зираттың атын Тукоға айтады. Бірақ Туко суға бара жатқанда, өліп бара жатқан Блонди қасынан өтіп, қазына көмілген қабірдің атын біледі. Карсон қайтыс болғаннан кейін. Туко ол сыйлықты Блондисіз таба алмайтынын түсінеді. Екеуі де ыңғайсыз одақ құрады. Олар қазынаға бара жатқан жолда Одақ армиясының әскерлерімен ұсталады және Ангел Көздерінің сержант болып көрінген түрме лагеріне әкелінеді. Ангел Көздері Туконы құпияның жартысын айтуға мәжбүр етеді және қабірді көрсету үшін Блондини жалдайды. Үшеуі де түрмеден қашып шығады. Блонди, Туко және Ангел Көздері сатқындық пен алдасу ойынын бастайды. Туко мен Блондиге Одақ пен Конфедерация арасындағы қатыгез соғыс кедергі келтіреді. Содан кейін Блонди Туконы зираттың атын айтуға алдайды. Олар ақырында қазына жасырылған зиратқа жетеді, бірақ үш жақты қақтығысқа түседі, онда ешкімнің жеңіске жететіні белгісіз. Блонди күйген сигара мен тас алады; ол басқаларға қабірдің атын тастың астына жазатынын айтады. Содан кейін тасты зираттың ортасына қояды, фильмдегі "мексикалық тұйыққа тірелу" дуэлі басталады. Дуэльден кейін Блонди ақшаның жартысын алып, Туконы тұрақсыз қабір тасына байлап, арқанға іледі. Блонди алысқа қарай аттанады, ал Туко оны қатты қарғыйды. Туко өзін-өзі асып тастауға жақындағанда, Блонди оны мылтығымен алыстан босатады.

Даму

"Бір қолшаң доллар" – Тохо компаниясы сотқа шағымдануына себеп болған Акира Куросаваның 1961 жылғы Тоширо Мифунэнің "Йоджимбо" фильмінің ресми емес қайта түсірілімі. "Жақсы, жаман және сұм" алғашқы екі фильмде Иствудтың кейіпкері киетін киімді біртіндеп жинап алатынын көрсететіндіктен және ол Америка Азамат соғысы (1861–1865) кезінде орын алатындықтан, оны соңынан түсірілген фильм деп есептеуге болады, ал қалған екі фильмде салыстырмалы түрде заманауи қарулар мен басқа да керек-жарақтар қолданылған. Мысалы, "Бірнеше доллар үшін" фильмінде Ли Ван Клифтің кейіпкері өмірінен түскен Конфедерацияның ардагері болып көрінеді, ал "Бір қолшаң доллар" фильміндегі зират көрінісінде 1874 жылғы қабір тасы бар.

Актерлік құрам

Иствудтан басқа, үш фильмнің барлығында да Марио Брега, Альдо Самбрелл, Бенито Стефанелли және Лоренцо Робледо сомдады. Трилогияда тағы төрт актер әрқайсысы екі рет, әртүрлі рөлдерде ойнады: Ли Ван Клиф, Джан Мария Волонте, Луиджи Пистилли және Джозеф Эггер.

Музыка

Композитор Эннио Морриконе барлық үш фильмге де түпнұсқа музыка жазды, бірақ "Бір жұдырық доллар" фильмінде ол нұсқасына қарай "Дэн Савио" немесе "Лео Николс" деп көрсетілген.

Сыни қабылдау

Фильм Rotten Tomatoes Metacritic Біршама доллар 98% (8.20/10 орташа рейтинг) (53 шолу) 65 (7 шолу) Аз ғана доллар үшін 92% (8.10/10 орташа рейтинг) (38 шолу) 74 (8 шолу) Жақсы, жаман және елік 97% (8.80/10 орташа рейтинг) (75 шолу) 90 (7 шолу)

Саундтректер

Атауы АҚШ-та шығу күні Ұзындығы Композитор(лары) Лейбл Бір жұп доллар: Түпнұсқа фильм саундтрегі 1964 ЖБҚ Эннио Морриконе ЖБҚ Бірнеше доллар үшін: Түпнұсқа фильм саундтрегі 1965 ЖБҚ Жақсы, жаман және ұсақ: Түпнұсқа фильм саундтрегі 1966 ЖБҚ

Комикстер сериясы

2007 жылдың шілдесінде американдық комикс компаниясы Dynamite Entertainment «Аты жоқ адам» атты комикс кітабын шығара бастайтынын жариялады. «Жақсы, жаман және сұм» оқиғаларынан кейін орын алатын комиксті Кристос Гейдж жазды. Dynamite оны «Блонди» деп атайды, бұл лақапты Туко «Жақсы, жаман және сұм» фильмінде оған қолданады. Бірінші саны 2008 жылдың наурыз айында «Аты жоқ адам: Жақсы, жаман және одан да сұм» деген атаумен жарық көрді. Люк Либерман мен Мэтт Уолперт 7-11-ші сандарды жазуды өз мойнына алды. Бастапқыда Чак Диксон 12-ші санда жазу жұмыстарын жүргізуге жоспарланған еді, бірақ Dynamite серияны тоқтатты және Диксонның сюжетін «Жақсы, жаман және сұм» деп аталатын жаңа серияда пайдалануды жөн көрді. Атауына қарамастан, жаңа серия фильмге бейімдеу емес еді. Сегіз сан шығарғаннан кейін Dynamite сериядан бас тартты.

Үй медиасы

Фильмдер Италияда және басқа елдерде әртүрлі VHS форматтарында шығарылды, соның ішінде Леоненің басқа спагетти-вестерн фильмдерімен бірге қорапталған басылымдары да болды (Once Upon a Time in the West және Duck, You Sucker!). 1999 жылғы DVD, сондай-ақ 2010 және 2014 жылғы Blu-ray жинақтары MGM (20th Century Fox Home Entertainment таратымында) фильмдер жиынтығын "Аты жоқ адам трилогиясы" деп нақты атап көрсетеді.