Кіріспе

Владимир Набоковтың кітабы. «Speak, Memory» – жазушы Владимир Набоковтың өмірбаяндық естеліктері. Кітапқа 1936 және 1951 жылдар аралығында жарық көрген жекелеген эсселер енген, олар 1951 жылы алғашқы басылымды құрады. Набоковтың өңделген және толықтырылған басылымы 1966 жылы жарық көрді.

Қолданылу аясы

Бұл кітап оның әйелі Вераға арналған. Ол 1903 жылдан бастап 1940 жылы Америкаға көшіп кеткенге дейін өмірін қамтиды. Алғашқы он екі тарауда Набоков революцияға дейінгі Санкт-Петербургте және Сиверская маңындағы Выра поместьесінде тұратын аристократиялық отбасындағы жастық шағын еске түсіреді. Қалған үш тарауда оның Кембридждегі және Берлин мен Париждегі орыс эмигрант қауымының мүшесі болған жылдары еске алынады. Есте сақтау арқылы Набоков өткенге ие бола алады. Набоков "Мадемуазель О" атты шығармасын 1936 жылы француз тілінде, ал 1943 жылы "Атлантик Масялында" ағылшын тілінде баспадан шығарды, оның ойдан шығарылған туынды екенін көрсетпеді. Автобиографияның кейінгі бөліктері жеке немесе жинақталған әңгімелер түрінде жарияланды, әр тарау өз алдына тұра алады. Эндрю Филд Набоковтың өткенді "есте сақтау қуыршақтары" арқылы еске түсіргенін (мысалы, оның тәрбиешілері Колетт пен Тамара сипаттамаларында) байқады, бірақ Вера мен Дмитриймен жақын отбасылық өмірі "өзгеріссіз" қалды. Филд көбелектер туралы тараудың автордың шындықты және ойдан шығарылғанды қалай байланыстыратынының қызықты мысалы екенін айтты. Мысалы, ол өзінің алғашқы көбелегінің Ресейдегі Вырада қалай қашып кетіп, содан қырық жылдан кейін Колорадода көбелектерді аулау кезінде "қолға түскенін" баяндайды. Кітаптың алғашқы жолы, "Бесік тұңғиық үстінде дірілдейді, және ақыл-ес бізге өмір – екі мәңгілік қараңғылық арасындағы қысқа ғана жарық сәулесі ғана екенін айтады", Томас Карлайлдың "Бір өмір; екі мәңгілік арасындағы уақыттың шағын жарқырауы" деген сөзін қайталап жазған болуы мүмкін. Бұл Карлайлдың 1840 жылғы "Батыр туралы, Батырларды құрметтеу және Тарихтағы Батырлық" лекциясында жарияланған. Бұған ұқсас ой римдік ақын Лукрецийдің "Нәрселердің табиғаты туралы" еңбегінде де кездеседі. Бұл жол ағылшын жазушысы Энтони Берджестің автобиографиясы "Кішкентай Уилсон және Ұлы Құдай" кітабының басында пародияланды: "Егер сізге афористикалық бастама қажет болса, міне, осы. Екі мәңгілік жалқаулық арасында қысылып, қазір жалқаулыққа түсуге ешқандай себеп жоқ". Набоков мәтінде баспагерінің оқырмандар "айтуға қиын болатын кітапты" сатып алмайтынынан қорқып, "Сөйле, Мнемосина" деп атаудан бас тартқанын жазады. Ол алғаш рет 1951 жылы Ұлыбританияда "Speak, Memory" және АҚШ-та "Conclusive Evidence" деген атпен бір томдық кітап ретінде жарық көрді. Орыс тіліндегі нұсқасы 1954 жылы "Басқа жағалаулар" (Drugie berega) деп аталды. Бірнеше фотосуреттер қосылған кеңейтілген басылым 1966 жылы "Speak, Memory: An Autobiography Revisited" деген атпен жарияланды. 1999 жылы Альфред А. Кнопф бұрын жарияланбаған "16-тарау" бөлімін қосып, жаңа басылым шығарды. Жеке жарияланған тараулардың, екі ағылшын нұсқасының және орыс нұсқасының арасында айырмашылықтар бар. 1917 жылы мүлкін жоғалтқан Набоков есте сақтау арқылы жазып, кейбір мәліметтерді түзету қажет екенін түсіндірді; сондықтан журналдарда және кітапта жарияланған тараулар әртүрлі. Сондай-ақ, естеліктер ағылшын немесе орыс тілінде сөйлейтін оқырманға бейімделді. Оның автобиографиясының мәтінінің үнемі өзгеруі "нақтылықты" оқырман, "құрметті қонақ" емес, тек Набоковтың өзі ғана "иелене алады" деген пікірді тудырады.