Жапон тілін компьютерге енгізу әдістері

Кіріспе

Компьютерде жапон таңбаларын енгізу әдістері

Компьютерде жапон таңбаларын енгізу үшін жапон тілінің енгізу әдістері қолданылады. Компьютерлерге жапон тілін енгізудің екі негізгі әдісі бар. Бірі – ромажи деп аталатын жапон тілінің латын әрпімен жазылған нұсқасы (сөзбе-сөз "латын әрпі"), ал екіншісі – жапон канасына сәйкес пернетақта түймелері арқылы. Кейбір жүйелер графикалық интерфейс немесе GUI арқылы да жұмыс істей алады, онда таңбалар түймелерге немесе суреттерге басу арқылы таңдалады.

Жапондық пернетақталар

Жапондық пернетақталарда (екінші суретте көрсетілгендей) хирагана және латын әріптері көрсетілген. JIS, яғни Жапон өнеркәсіп стандартының пернетақта орналасуы латын әріптерін ағылшын тіліндегі QWERTY орналасуында сақтайды, олардың үстінде сандар орналасқан. Сандық емес және әріптік емес символдардың көпшілігі ағылшын тіліндегі пернетақталардағыдай, бірақ кейбір символдар басқа жерде орналасқан. Хирагана әріптері әртүрлі пернетақталарда біркелкі ретпен орналасқан. Мысалы, компьютер тікелей хирагана енгізу үшін қолданылғанда, Q, W, E, R, T, Y пернелері сәйкесінше た, て, い, す, か, ん (та, те, и, су, ка және н) әріптерін көрсетеді.

Кіріс пернелері

Жапон тілінде жазу үшін рим және хирагана жазу режимдері арасында ауысу, сондай-ақ хирагана мен канджи арасында түрлендіру қажет болғандықтан (төменде талқыланғандай), пернетақтада әдетте бірнеше арнайы пернелер болады. Бұл компьютерден компьютерге өзгереді, ал кейбір операциялық жүйе (ОЖ) өндірушілері қолданылатын пернетақта түріне қарамастан, тұрақты пайдаланушы интерфейсін қамтамасыз етуге тырысады. Жапондық емес пернетақталарда опция немесе басқару пернелерінің тізбегі төменде аталған барлық тапсырмаларды орындай алады. Көптеген жапон пернетақталарында бір перне рим әріптері мен жапон әріптері арасында ауысады. Кейде әр режимде (рим және жапон) пайдаланушы жылдам теріп жазғанда түсініксіздікті болдырмау үшін жеке пернесі болуы мүмкін. Сонымен қатар, компьютерге соңғы хирагана әріптерін канджиге түрлендіруді бұйрық беретін перне болуы мүмкін, бірақ әдетте бос орын пернесі де осы мақсатқа қызмет етеді, себебі жапон жазуында бос орындар қолданылмайды. Кейбір пернетақталарда жазудың әртүрлі формаларын ауыстыруға арналған режим пернесі бар. Бұл, әрине, тек бірнеше жапон символдары жиынтығын қамтитын пернетақталарда ғана мүмкін болады. Хирагана, катакана, жартылай енді катакана, жартылай енді рим әріптері және толық енді рим әріптері – бұл кейбір нұсқалар. Типик жапон әрпі шаршы болып келеді, ал рим әріптері әдетте ені бойынша өзгеріп отырады. Барлық жапон әріптері шаршы қоршаудың кеңістігін алып жатқандықтан, мәтіннің торлы орналасуын сақтау үшін кейде рим әріптерін де осы шаршы формада енгізу қажет. Шаршы әрп таңбалар ұяшығына орнатылған бұл рим әріптері толық енді деп аталады, ал қалыпты әріптер жартылай енді деп аталады. Кейбір шрифттерде олар жартылай шаршыға, мысалы, моно кеңістікті шрифттерге сәйкес келеді, ал басқаларында сәйкес келмейді. Көбінесе шрифттер екі нұсқада ұсынылады: біреуі жартылай енді әріптерімен моно кеңістікті, ал екіншісі пропорционалды жартылай енді әріптерімен. Пропорционалды жартылай енді әріптері бар шрифт атауы көбінесе «пропорционалды» дегенді білдіретін «P» префиксімен белгіленеді. Соңында, пернетақтада соңғы енгізілген кана әрпін канджиге түрлендірмеуді ОЖ-ға хабарлайтын арнайы перне болуы мүмкін. Кейде бұл жай ғана «Return/Enter» пернесі болады.

Since Japanese input requires switching between Roman and hiragana entry modes, and also conversion between hiragana and kanji (as discussed below), there are usually several special keys on the keyboard. This varies from computer to computer, and some OS vendors have striven to provide a consistent user interface regardless of the type of keyboard being used. On non Japanese keyboards, option or control key sequences can perform all of the tasks mentioned below. On most Japanese keyboards, one key switches between Roman characters and Japanese characters. Sometimes, each mode (Roman and Japanese) may even have its own key, in order to prevent ambiguity when the user is typing quickly. There may also be a key to instruct the computer to convert the latest hiragana characters into kanji, although usually the space key serves the same purpose since Japanese writing doesn't use spaces. Some keyboards have a mode key to switch between different forms of writing. This of course would only be the case on keyboards that contain more than one set of Japanese symbols. Hiragana, katakana, halfwidth katakana, halfwidth Roman letters, and fullwidth Roman letters are some of the options. A typical Japanese character is square while Roman characters are typically variable in width. Since all Japanese characters occupy the space of a square box, it is sometimes desirable to input Roman characters in the same square form in order to preserve the grid layout of the text. These Roman characters that have been fitted to a square character cell are called fullwidth, while the normal ones are called halfwidth. In some fonts these are fitted to half squares, like some monospaced fonts, while in others they are not. Often, fonts are available in two variants, one with the halfwidth characters monospaced, and another one with proportional halfwidth characters. The name of the typeface with proportional halfwidth characters is often prefixed with "P" for "proportional". Finally, a keyboard may have a special key to tell the OS that the last kana entered should not be converted to kanji. Sometimes this is just the Return/Enter key.

Басты бармақты ауыстыратын пернетақталар

Бас бармақпен жылға қатыратын пернетақта – жапондық кәсіби машинистер арасында танымал баламалы дизайн. Стандартты жапондық пернетақта сияқты, ол латын әріптерімен қатар хирагана әріптерін де көрсетеді, бірақ орналасуы толыққандай өзгеше. Көптеген әріптер пернелерінде екі кана әрпі болады, бұл барлық әріптерді батыстық пернетақталардағыдай үш қатарға сыйдыруға мүмкіндік береді. Дәстүрлі пернетақтадағы бос орын пернесінің орнына екі қосымша модификатор пернесі бар, олар бас бармақтармен басқарылады – біреуі белгіленген әріпті енгізу үшін, ал екіншісі дауысты дыбыстар үшін қолданылады. Жартылай дауысты дыбыстарды кішкентай саусақпен басқарылатын стандартты Shift пернесі арқылы немесе дауысты нұсқасы жоқ әріптер үшін дауысты дыбысқа алмастыру арқылы енгізуге болады. Канадан канжиге аудару кез келген басқа пернетақта түріндегідей жүзеге асырылады. Кейбір үлгілерде арнайы аудару пернелері бар, ал басқаларында бас бармақпен жылға қатыратын пернелер осы функцияны қоса атқарады.

Ромаджи кірісі

Кананы тікелей енгізуге балама ретінде, көптеген жапондық мәтін енгізу редакторы ромаджи арқылы жапон тіліндегі мәтінді енгізуге мүмкіндік береді, одан кейін оны канаға немесе канджиге түрлендіруге болады. Бұл әдіс кана белгілері бар жапондық пернетақтаның болуын қажет етпейді.

Кетай кірісі

Жапон тілінде жазу үшін қолданылатын негізгі жүйе – сандық пернетақта. Әрбір сан кананың белгілі бір тізбегімен байланысты, мысалы, "2" саны үшін ка, ки, ку, ке, ко тізбегі, ал дұрыс кананы алу үшін батырманы бірнеше рет басу қажет. Әрбір перне гожюондағы (5 қатар × 10 бағаналы кана торы) бағанаға сәйкес келеді, ал басу саны қатарды анықтайды. Дакутен және хандакутен белгілері, тыныш белгілер және басқа да символдар да сол батырмалар арқылы қосылуы мүмкін. Канадан канжиге ауысу жебе және басқа пернелердің көмегімен жасалады.

Басқа

Жапонияда экрандағы бағдарламалау арқылы мәтін енгізуге мүмкіндік беретін басқа да тұтынушылық құрылғылар, мысалы, сандық бейнежазу құрылғылары мен бейне ойын консольдары, пайдаланушыға сандық панель мен толық пернетақта (QWERTY немесе әліпбилік тәртіп) арасында ауысуға мүмкіндік береді.

Канжадан канага түрлендіру

Каналар енгізілгеннен кейін, олар өзгеріссіз қалады немесе канджиге (қытай иероглифтеріне) түрлендіріледі. Жапон тілінде көптеген омофондар бар, сондықтан кана жазуын (айтылуын көрсететін) канджиге (сөздің стандартты жазба түрін көрсететін) түрлендіру көбінесе бірнеше мүмкіндіктерді қамтиды. Канадан канджиге түрлендіргіш енгізілген кана үшін кандидат канджи иероглифтерінің тізімін ұсынады, ал пайдаланушы бос орын немесе жебе пернелерін қолданып, тізімді дұрыс жазуға жеткенше қарап шыға алады. Дұрыс жазу түріне жеткенде, Enter пернесін немесе кейде «henkan» пернесін басу түрлендіру процесін аяқтайды. Бұл таңдауды тышқан немесе басқа көрсеткіш құрылғысы арқылы графикалық интерфейс (GUI) көмегімен де басқаруға болады. Егер хирагана қажет болса, символдар енгізілгеннен кейін бірден Enter пернесін басу түрлендіру процесін аяқтап, енгізілген хирагананы шығарады. Егер катакана қажет болса, ол әдетте канджи нұсқаларымен бірге ұсынылады. Кейбір пернетақталарда «muhenkan» (無変換) пернесін басу катакана мен хирагана арасында ауыстырады. Күрделі канадан канджиге түрлендіргіштер (жинамалы түрде енгізу әдісі редакторлары немесе IME деп аталады) бірнеше кана сөздерін бірден канджиге түрлендіруге мүмкіндік береді, бұл пайдаланушыны әр қадамда түрлендіруден босатады. Пайдаланушы енгізудің кез келген кезеңінде бос орынды немесе «henkan» пернесін басып түрлендіруді іске қоса алады, ал түрлендіргіш сөздерді дұрыс бөлуге тырысады. Кейбір IME бағдарламалары пайдаланушыға дұрыс канджиді таңдауға көмектесу үшін әр сөздің қысқаша анықтамасын көрсетеді. Кейде канадан канджиге түрлендіргіш барлық сөздер үшін дұрыс канджиді таба алады, бірақ егер таба алмаса, курсор (жебе) пернелерін кандидат сөздер арасында алға-артқа жылжу үшін немесе цифрлық пернелерді тікелей таңдау үшін қолдануға болады (курсор пернелерін бірнеше рет басып, таңдауды растау үшін Enter пернесін баспай). Егер таңдалған сөз шекаралары дұрыс болмаса, сөз шекараларын басқару пернесі (немесе Shift пернесі, мысалы, iBus Anthy) және жебе пернелерін қолдану арқылы оларды жылжытуға болады.

After the kana have been input, they are either left as they are, or converted into kanji (Chinese characters). The Japanese language has many homophones, and conversion of a kana spelling (representing the pronunciation) into a kanji (representing the standard written form of the word) is often a one to many process. The kana to kanji converter offers a list of candidate kanji writings for the input kana, and the user may use the space bar or arrow keys to scroll through the list of candidates until they reach the correct writing. On reaching the correct written form, pressing the Enter key, or sometimes the "henkan" key, ends the conversion process. This selection can also be controlled through the GUI with a mouse or other pointing device. If the hiragana is required, pressing the Enter key immediately after the characters are entered will end the conversion process and results in the hiragana as typed. If katakana is required, it is usually presented as an option along with the kanji choices. Alternatively, on some keyboards, pressing the muhenkan (無変換) button switches between katakana and hiragana. Sophisticated kana to kanji converters (known collectively as input method editors, or IMEs), allow conversion of multiple kana words into kanji at once, freeing the user from having to do a conversion at each stage. The user can convert at any stage of input by pressing the space bar or henkan button, and the converter attempts to guess the correct division of words. Some IME programs display a brief definition of each word in order to help the user choose the correct kanji. Sometimes the kana to kanji converter may guess the correct kanji for all the words, but if it does not, the cursor (arrow) keys may be used to move backwards and forwards between candidate words, or digit keys can be used to select one of them directly (without pressing cursor keys multiple times and pressing Enter to confirm the choice). If the selected word boundaries are incorrect, the word boundaries can be moved using the control key (or shift key, e. g. on iBus Anthy) plus the arrow keys.

Оқу жүйелері

Қазіргі жүйелер пайдаланушының конверсия бойынша қалауын үйренеді және соңғы таңдалған үміткерлерді конверсия тізімінің жоғары жағына шығарады, сондай-ақ сөздерді таңдағанда пайдаланушы қолдануы мүмкін сөздерді есте сақтайды.

Болжамдық жүйелер

Ұялы телефондардағы жүйелер одан да әрі барып, бүкіл сөз тіркестерін немесе сөйлемдерді болжауға тырысады. Бірнеше кана енгізілгеннен кейін телефон автоматты түрде толық сөз тіркестерін немесе сөйлемдерді аяқтау мүмкіндіктері ретінде ұсынады, енгізілген мәтіннен асып түседі. Мұндай болжам әдетте бұрынғы хабарламаларда қолданылған сөздерге негізделген.