Пирзадалар: Тарихы, тегі және географиялық таралуы
Pirzada
Пирзада – Ислам дінінде әулиелер мазарында қызмет ететін рулар. Көбінесе олар әулиелердің ұрпақтары, «әулие баласы» деген мағынаны білдіреді. Түркия, Иран, Пәкістан және т.б. елдерде кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пирзадалар тарихи тұрғыдан мұсылман елдеріндегі суфи мазары мен қасиетті орындарының ресми қамқорлары ретінде сипатталады. Олардың ең алғашқы айғақтары Ильханат, Тимуридтер және Мамлюктер кезеңінде Бағдадта, Иракта кездеседі. Көбінесе Пирзада – оларға тағайындалған қабірде жерленгендердің ұрпағы болған, сондықтан Пирзадалардың көпшілігі – Сәйедтер. Пирзада сөзі парсы тілінен шыққан, онда "Пир" (پیر) сөзі "ақсақал" немесе "үлкен" мағынасын білдіреді, ал "зада" жұрнағы "ұлы" дегенді көрсетеді. Бұл сонымен қатар көптеген Үнді-Арий мәдениеттерінде және олардың тілдерінде ата-тегі ретінде қолданылады, парсы тілінде Пирзада "әулиенің ұлы" деп аударылады. Бүгінде осы есімді көбінесе мұсылман отбасыларын әлемнің түрлі аймақтарында – Түркия, Иран, Ауғанстан, Пәкістан, Үндістан және Бангладеш сияқты елдерде кездестіруге болады. Олардың көптеген тамырлары Орталық Азияның таулы аймақтарына жетеді, оған Украина, Армения, Әзірбайжан, Түрікменстан, Чеченстан, Қырғызстан және Тәжікстан сияқты бұрынғы Кеңес Одағының республикалары кіреді. Қазіргі Пирзада диаспорасының көп бөлігі 15 ғасыр шамасында Орталық Азиядан бірнеше аймаққа бірден жасаған үлкен көші-қон қозғалысынан туындаған.
Pirzada is historically described as official custodians of Sufi mausoleums and shrines in Muslim lands, with their earliest mentions being in Baghdad, Iraq, during the period of the Ilkhanate, Timurids and Mamluks. Often a Pirzada was a descendant of those buried within the tomb they were assigned to, hence most of the Pirzadas are Syeds. The word Pirzada comes from a Persian word, Pir (پیر) which means elder and the suffix zada means; son of. It also serves as surname for their ascendants in many Indo Aryan cultures and their accompanying languages, with Pirzada translating into "the son of a saint" in Persian. Today, predominantly Muslim families bearing the name can be found in various regions around the world, including Turkey, Iran, Afghanistan, Pakistan, India and Bangladesh. Much of their lineage can be traced to the central Asian plateaus, consisting of the Soviet Union's former republics, such as Ukraine, Armenia, Azerbaijan, Turkmenistan, Chechnya, Kyrgyzstan, Turkmenistan, and Tajikistan. Much of the modern day Pirzada diaspora derives from the mass migration of the community from Central Asia towards several different areas immediately at a date that is estimated to be sometime during the 15th century.
Түркияның Pirzadas
Пирзадалардың Орталық Азиядағы тамырлары Осман империясының бұрынғы аймақтарында олардың болуына әкелді. 1710 жылғы Осман империясының халық санағы деректері Стамбул, Денизли, Бурса және Токат сияқты түрік қалаларында Пирзадалардың тұрғандығын көрсетеді, олардың кәсіптері негізінен тоқыма, қаржы және әскери қызмет салаларында болды. 1741 жылғы жазбаларға сәйкес, Цюнейт Пирзада Осман империясының алты атқыштар дивизиясы – Капикулу Суварилериде Бинбашы, яғни майор шеніне ие болды. Түркиядағы Пирзадалар Үндістан субконтинентіндегі туыстарындары сияқты кілем тоқумен айналысты, Осман салық түбіртектері 1874 жылға дейін Токатта дамыған қолөнершілік дәлелдейді.
The origins of Pirzadas as they lay in Central Asia also translated into their presence in the realms of the former Ottoman Empire. As late as 1710, Ottoman census records indicate Pirzadas residing in Turkish municipalities such Istanbul, Denizli, Bursa, and Tokat, with their professions revolving around textiles, finance, and military service. Cüneyt Pirzada held the rank of Binbaşı, or Major, in the Kapıkulu Süvarileri, or Six Divisions of Cavalry of the Ottoman Empire, as per records from 1741. The Pirzadas of Turkey also practiced carpet weaving in much the same fashion as their counterparts in the Indian subcontinent, with Ottoman tax receipts displaying a thriving artisan practice in Tokat as late as 1874.
Ирандық Пирзада
Пирзадалар алғаш рет қазіргі Персияда, 1785 жылдан 1925 жылға дейін Иранды басқарған Каджар әулетінің тұсында тіркелген. Халық санағы деректері бойынша, олардың алғашқы кездесуі 1783 жылы Әзірбайжан шекарасына жақын Урмия ауылында болды, алайда олар осы аймақта шамамен бір ғасыр бұрыннан белгілі болған. Бастапқыда фермерлер қауымы болған Пирзадалар, ақырында Тегеран мен Қом қалаларындағы сақтанушы қаржы банкирлерінің білімді отбасы ретінде көзге түсе бастады. Салықтық тізілімдер олардың Каджар әулетінің шенеуніктері мен Парсыға тауарын жеткізігісі келетін шетелдіктер арасындағы сауда-саттық пен несие беруді жеңілдетушілер ретіндегі рөлін көрсетеді. Кейбір Пирзадалар қаржылық тәжірибелерін Каджар әулетінің қызметіне жұмсады, ал отбасының алты буыны 1911 жылға дейін үкіметте мемлекеттік қызметкерлер мен бюрократтар болып қызмет еткен. Бұған қоса, Пирзадалар тоқыма және қаржы саласындағы біліктіліктерін біріктіріп, Ислам өнері мен тауарларының өндіріс орталығы болған Исфаханның артықшылықтарын пайдаланды, отбасы тек тоқумен ғана айналыспай, сонымен қатар өздерінің дербес кілем бизнесін де басқарды.
Pirzadas were first recorded in modern day Persia during the rule of the Qajar dynasty, which ruled Iran from 1785 to 1925. Census records indicate their first presence being in the village of Urmia, close to the border with Azerbaijan, in the year 1783, although they had been a mainstay in the region for close to a century prior. Originally a farming community, Pirzadas eventually began to emerge as an astute family of financial bankers in the cities of Tehran and Qom, with tax records indicating their roles as facilitators of mercantile trade and credit among officials of the Qajar dynasty and foreigners wishing to ship their wares to Persia. Some Pirzadas eventually harnessed their financial backgrounds for the purpose of the Qajar themselves, with an upwards of six generations of the family serving as civil servants and bureaucrats for the government till the last recorded instance of 1911. In addition, Pirzadas combined their expertise in textiles and finance in order to benefit from Isfahan's status as the artisan hub of Islamic crafts and goods, as the family not only wove, but handled the business behind their own autonomous carpeting businesses.
Ауғанстанның Пирзадасы
Ауғанстанның пирзадалары салыстырмалы түрде аз болды: бұл қауым ешқашан бір отбасының бірнеше ондаған қолдаушысынан аспады, алайда олардың аз бөлігі Газни қаласында табылады.
The Pirzadas of Afghanistan were relatively few in number: the community never expanded beyond a few dozen patrons of a single family, although a minority of them are found in the city of Ghazni.
Бангладештің пирзадасы
Бангладештегі пирзадалар – түрлі суфи пирлерінен тараған алуан топ. Пирзада – суфидің гадди нәшинге тағайындаған адамы саналады. Пирзада атағымен танылған көрнекті тарихи тұлғалардың қатарында Раджшахидің суфи әулиесі Пирзада Мұхаммед Ахмадулла және 1782 жылы Мұхаррам көтерілісіне басшылық еткен Силхет пирзадасы бар.
The Pirzadas in Bangladesh are a diverse group, descending from various different Sufi pirs. The Pirzada is considered to be the one who is nominated by the Sufi to the gaddi nasheen. Among the notable historic personalities who were known by the title of Pirzada are Pirzada Muhammad Ahmadullah, a Sufi saint of Rajshahi, and the Pirzada of Sylhet who lead the Muharram Rebellion in 1782.
Үндістанның Пирзадасы
Ата-тегі туралы ең алғашқы жазба 1693 жылы Пәкістанның Пәнджаб аймағындағы Нурмахал қаласындағы Серай Нурмахалда қызмет еткен Нур уд-дин Пирзада есімді Моғол сарайының шенеунігінде кездеседі. Үндістан субконтиненті Британ империясының толық бақылауына өткен кезде, Эхсан Пирзада Амритсарда кілем тоқу одағын басқарды, ол кілемдерді британдық патшалық отбасының мүшелері мен Британдық Раджда тұратын ағылшын аристократтары, мысалы, Пәнджаб провинциясының алғашқы британдық губернаторы сэр Джон Лоуренс, Біріккен Үндістан үшін тоқыды.
The earliest recorded instance of the surname lays in a Mughal court official named Nur ud din Pirzada, who served at the Serai Nurmahal in the city of Nurmahal in Punjab, in 1693. By the time the Indian subcontinent was fully under control of the British Empire, Ehsan Pirzada ran a carpet weaving guild in Amritsar that wove rugs for use by members of the British royal family, and Anglo aristocrats that resided in the British Raj, such as Sir John Lawrence, the first British governor of the Punjab province, United India.
Кашмирдің пирзадалары
Пирзада/Пирзада немесе Пир/Пир фамилиясын Кашмир аңғарындағы Үндістанның Жаму және Кашмир одақтық аумағындағы Кашмир индустары мен Кашмир мұсылмандары екеуі де қолданады. Кашмирдегі Пирзадалардың тегі Таяу Шығысқа дейін жетеді. Кашмир индуистік Пирзадалары – мұсылман билеушілерінің ғылыми еңбектері үшін марапаттаған жергілікті брахмандар; ал Кашмирдегі мұсылман Пирзадаларының көп бөлігі 14 ғасырда Иран мен Орталық Азиядан Үнді Гималайына ислам дінін тарату үшін көшіп келген Сәйідтер тегінен шыққан.
Pirzada/Peerzada or Pir/Peer as a last name is used by both Kashmiri Hindus and Kashmiri Muslims in the Kashmir Valley of the Indian union territory of Jammu and Kashmir. The origins of Pirzadas in Kashmir can be traced back to Middle East. While the Hindu Peerzadas of Kashmir are local Brahmins who were awarded the title by Muslim rulers for their scholarly nature; most of the Muslim Pirzada/Peerzadas in Kashmir belong to the Syed caste, who moved to the Indian Himalayas from Iran and Central Asia in the 14th century to spread Islamic religious preachings.
Дін
Пирзадалар саидтар немесе Пирс әулеттерімен байланысты, бірақ олардың діни ағымдары мен тармақтарында әртүрлілік бар. Олардың көпшілігі – мұсылман. Әлем бойынша кездесетін Пирзадалардың шамамен 70 пайызы сүннит мұсылмандары. Пәкістан мен Солтүстік Үндістандағы Пирзадалар исламның сүннит бағытына жақын, ал қалған 30 пайызын құрайтын азшылық Ага Ханға сенім білдіріп, шиит мұсылмандық дәстүрлерін ұстанады. Үндістанның Джамму және Кашмир аймағындағы Кашмир алқабында Пирзадалардың өте шағын бөлігі индуист брахмандарды құрайды.
Pirzadas are affiliated with sayeds or Pirs family, although there does exist a diversity in regards to the sects and subdivisions of the faith. By religion, are almost entirely Muslim. Almost 70% Pirzadas found around the world are Sunni Muslims. Peerzadas in Pakistan and Northern India sympathize with the Sunni branch of Islam, while almost all of the remaining 30% minority within them who actively profess faith in the Aga Khan and subsequently the practices of the Shia Muslim. A small minuscule minority of Peerzadas in the Kashmir Valley of Jammu and Kashmir, India are Hindu Brahmin.