Кіріспе

Аранку (aʁɑ̃ku) — Францияның оңтүстік-батысындағы Атлантикалық Пиренейлер департаментіндегі коммуна. Ол бұрынғы Төменгі Наварра провинциясында орналасқан. Баниу өзені, Гав-де-Паудың саласы, осы коммуна аумағынан өтеді.

Топонимика

Гаскон тілінде "Аранку" сөзі "Аранкон" деп, ал баск тілінде "Эранго" деп аталады. Аранкоен (13 ғасыр), Аранкоэй және Аранко (1584, Дакс диоцезінен бөлінген кезде). Аранку атауы баск тіліндегі "arangoien" сөзінен шыққан, ол "жоғарғы аңғарды" білдіреді.

Тарихқа дейінгі дәуір

Батыс Еуропаның Жоғарғы Палеолит дәуірінің кейінгі мәдениеттерінің бірі – Магдален дәуіріне жататын құралдар Аранку аумағындағы Бурруиллан үңгірінен табылды. Үңгірде аң аулау нәтижесінде алынған мыңдаған жануар сүйектері, сондай-ақ мыңдаған кремний және сүйек құралдары табылған.

Қазіргі тарих

1973 жылдың 1 қаңтарында Аранку, Бергуэй және Виелленав-сюр-Бидузе коммуналары біріктірілді. 1977 жылдың 15 қарашасында Аранку тәуелсіздігін қайта иеленді, ал Бергуэй және Виелленав-сюр-Бидузе бірігіп қалды.

Аранку және Баск елі

Жан Батист Орпустан 1309 жылы Наварренкстегі патша билігіне салық төлейтін приходтар тізімінде Аранкуды еске алады. Арануды орта ғасырдың соңында Эжен Гойенехе де атаған. Ол: «Граммонттың ықпалының нәтижесінде [Аранкуды қоса алғанда, көршілес приходтардың жағдайы] белгісіз» деп жазды. Дегенмен, жаңа заманнан бастап Аранкудың Наварра Корольдығына адалдығын көрсететін ешқандай дәлел табылмады. Сондай-ақ, Граммон герцогтығымен немесе Бидаш тәуелсіз княздығымен байланысқа қатысты да ешқандай мәлімет жоқ. Сент-Жак де Бидаш коллегиялық шіркеуінің бөлімі осы жерлердің иесі болды; приход Франциядағы Ланн әкімшілік округінде орналасқан, ол Гастингес әкімшілік аймағының қарамағына кірді. Аранку, сөзсіз, қазіргі ауданға жатады, бірақ ол Төменгі Наварра коммуналарының тізіміне де енген. 2009 жылы қала әкімі Александр Бордес қала туралы веб-сайтында жариялағанда, ол тарап тартпады. Керісінше, ол «терең тамырланған мәдениеттердің үйлесімін» және «қаланың Гасконь, Беарн, Баск елі және Наварра шекарасындағы орналасуын» баса көрсетті. Оның сайтында қала «баск-беарн» деп сипатталған.

Экономика

Аранку экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына негізделген. Аранку, Оссау Ирати ірімшігінің Appellation d'origine contrôlée (француздық өңірлік мақұлдамасы) құрамына кіреді. Аранкуда әктас кеніші бар. 1993 жылға дейін ол Букаудағы зират пен «Ciments de l'Adour» зауыты үшін таспен қамтамасыз еткен. Тас Бедуз және Адур өзендерімен баржалармен тасымалданды.

Діни мұра

13 ғасырда салынған l'Assomption de la Bienheureuse Vierge Marie шіркеуі тарихи ескерткіш ретінде тіркелген. Онда романдық және готикалық сәулет өнерлерінің белгілері бар. Шіркеу Сент-Жак де-Компостель (Via Turonensis) қасиетті жолында орналасқан. Шіркеудің ішінде көзді тамақтандыратын қасиетті бұлақ ағып, жертөледегі жуынатын орынға су жеткізеді. Шіркеуде 18 ғасырға жататын Нотр-Дам д'Аранку аталған Мадонна мүсіні, сондай-ақ Лабетс-Бискайдан әкелінген гиларри (диск тәрізді жерлеу тасы) және Мәдениет министрінің тізімінде сақталған әртүрлі заттар (құрбандық шатыры, су шашу құбылысы және крест) бар. Шіркеуде сонымен қатар тіркелген әйнек суреттері де кездеседі.