Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Түркия Республикасындағы бұқаралық ақпарат құралдарына шолу
Overview of mass media in the Republic of Turkey
Түркиядағы бұқаралық ақпарат құралдарына түрлі көзқарастарды білдіретін отандық және шетелдік мерзімді басылымдар кіреді, ал отандық газеттер өте бәсекелі. Бұқаралық ақпарат құралдары қоғамдық пікірге күшті әсер етеді. Таралымы бойынша ең танымал күнделікті газеттер – Sabah, Sözcü, Hürriyet, Posta және Milliyet. Телерадио хабарларын тарату құралдарының таралуы өте жоғары, себебі спутниктік тарелкалар мен кабельдік жүйелер кеңінен қолжетімді. 2018 жылғы зерттеуге сәйкес, түрік тұтынушылары Еуропа елдерімен салыстырғанда бұқаралық ақпарат құралдары сауаттылығы бойынша екінші орында тұр, бұл оларды жалған жаңалықтарға әсіресе осал етеді. Төмен білім деңгейі, оқу көрсеткіштерінің төмендігі, медиа еркіндігінің шектеулігі және қоғамдағы сенімсіздік деңгейінің төмендігі осы нәтижеге әкелді, нәтижесінде Түркия Солтүстік Македониядан кейін екінші орында болды. Reuters институтының 2018 жылғы «Цифрлық жаңалықтар» есебіне сәйкес, Түркия адамдар толығымен құрастырылған оқиғаларға ең көп шағым түскен ел болды.
The mass media in Turkey includes a wide variety of domestic and foreign periodicals expressing disparate views, and domestic newspapers are extremely competitive. The media exert a strong influence on public opinion. By circulation, the most popular daily newspapers are Sabah, Sözcü, Hürriyet, Posta, and Milliyet. The broadcast media have a very high penetration as satellite dishes and cable systems are widely available. Turkish consumers are the second most media illiterate when compared to countries in Europe, leaving them especially vulnerable to fake news, according to a 2018 study. A combination of low education levels, low reading scores, low media freedom and low societal trust went into making the score, which saw Turkey being placed second lowest only to North Macedonia. According to the Reuters Institute Digital News Report 2018, Turkey was the country where people complained the most about completely made up stories.
Кино
Түрік кино өнері мен индустриясы, немесе Yeşilçam (Жасыл қарағай), түрік мәдениетінің маңызды бөлігі болып табылады және жылдар бойы Түркиядағы көрермендерге, Еуропадағы эмигранттарға ойын-сауық сыйлап, соңғы уақытта араб әлемінде және сирек жағдайларда АҚШ-та дамып келеді. Осман империясында алғаш рет көрсетілген фильм – 1895 жылы Люмьер ағайындарының «Ла-Сиотадағы пойыздың келуі» фильмі, ол 1896 жылы Стамбулда көрсетілді. Түрік киноматографының алғашқы туындысы – Фуат Өзкінайдың 1914 жылы түсірген «Сан-Стефанодағы орыс ескерткішінің бұзылуы» атты деректі фильмі. Алғашқы көркем фильм – Седат Симавидің 1917 жылы шыққан «Шпион» фильмі. Түркиядағы алғашқы дыбысты фильм 1931 жылы көрсетілді. 2000 жылдан бері кинотеатрларға барушылардың саны экономикалық өсіммен, саяси либерализациямен және кинотеатрлардың жақсаруымен бірге артты. 2009 жылы Түркияда 255 фильм көрсетілді, олардың 35 миллион көрермені болды, оның ішінде 70 түрік фильмі, олар көрермендердің жартысын құрады. Дегенмен, кинотеатрлардың көрермендері еуропалық орташа көрсеткіштен төмен және негізгі қалалармен шектелген. Түркияда жылына 40 фильм түсіріледі. Түрік фильмдеріне Еуропалық Одақтың Eurimages кино қоры және Түркияның Мәдениет министрлігі қолдау көрсетеді, кейде олар шетелде өз еліндегіден де көп көрермен тартады. 2007 жылы екі түрік кинокомпаниясы шетелдік инвесторларға сатылды (АҚШ-тың Colony Capital компаниясы – Cinemars, Ресейдің Eurasia Cinemas компаниясы – AFM). Түркияда телекоммуникацияны либерализациялау процесі 2004 жылы Телекоммуникация басқармасы құрылғаннан кейін басталды және 2013 жылдың мамыр айына дейін жалғасуда. Жеке сектор компаниялары ұялы телефон, қашықтықтан телефон және интернетке қол жеткізу саласында жұмыс істейді. 2009 жылдың желтоқсанына қарай 16,5 миллион тұрақты телефон желісі, 62,8 миллион ұялы телефон абоненті және 6,2 миллион кеңжолақты абонент тіркелді. Түркияда телекоммуникацияны либерализациялау дамып келеді, бірақ баяу қарқында. Телекоммуникация басқармасы (қазір Bilgi İletişim ve Teknolojileri Kurumu немесе BTK деп аталады), техникалық тұрғыдан тәуелсіз ұйым болғанымен, оны әлі де Көлік және коммуникация министрлігі бақылайды. Алға басулар жасалуда (мысалы, жергілікті және қашықтықтан қоңыраулар енді бәсекеге ашық), бірақ қазіргі уақыттағы операторлар көптеген салаларда монополияны сақтап, оған қол жеткізуді шектеуде. Мысалы, оптикалық желілерді жалға алу әлі де басқа операторларға қол жетімді емес, сондықтан абоненттер екі есеп төлеуге мәжбүр (бірін желіні жалға алу үшін қазіргі уақыттағы операторға, екіншісін таңдалған операторға). Қазіргі уақыттағы операторлар жергілікті желілерді ажырату пункттерінде өздерінің оптикалық талшықты кабельдерін қосуға тыйым салады, бірақ техникалық жағынан бұған рұқсат беру қажет. Жақында компания қалааралық сыйымдылық бизнесіндегі екі ойыншының бірі – Invitel компаниясын сатып алу туралы хабарлады, бұл Түркияның Бәсекелестік жөніндегі басқармасы сатып алуды қалай қарастыратыны туралы сұрақтар тудырды. BTK-ның бәсекелестік ортаны қамтамасыз етудегі жетіспеушілігін нарықтағы оның үлесі дәлелдейді. Кеңжолақты желіде қазіргі уақыттағы оператор нарықтың шамамен 95%-ын иеленеді. Президенттік үкіметтік аудит кеңсесі (T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu) 2010 жылдың ақпан айында BTK-ға қатысты сынға толы есеп жариялады, онда 115 мәселе қарастырылуы керек еді. Мысалы, №20 есепте BTK 2005-2008 жылдар аралығында жоспарланған жұмыстарының тек 50-78%-ын ғана орындағаны көрсетілген. Баламалы операторлар қарқынды өсіп келеді, бірақ BTK-ға бәсекелестік ортаны жақсарту үшін көп жұмыс жасау қажет. Саяси билік – Көлік, теңіз және коммуникация министрлігі, бірақ сонымен қатар екі жоғарғы кеңес бар: Радио және теледидар жоғарғы кеңесі (RTÜK) және Ақпараттық және коммуникациялық технологиялар басқармасы (BTK). Интернет және нүктеден нүктеге телекоммуникация BTK-ның бақылауында болса, радио және теледидар хабарларын тарату RTÜK-тің бақылауында.
The Turkish film art and industry, or Yeşilçam (Green Pine), is an important part of Turkish culture, and has flourished over the years, delivering entertainment to audiences in Turkey, expatriates across Europe, and more recently prospering in the Arab world and in rare cases, the United States. The first movie exhibited in the Ottoman Empire was the Lumiere Brothers' 1895 film, L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat, which was shown in Istanbul in 1896. The first Turkish made film was a documentary entitled Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı (Demolition of the Russian Monument at San Stefano), directed by Fuat Uzkınay and completed in 1914. The first narrative film, Sedat Simavi's The Spy, was released in 1917. Turkey's first sound film was shown in 1931. The number of cinema spectator has risen since 2000, in parallel to economic growth, political liberalisation and improved quality of theatres. In 2009, around 255 movies were distributed in Turkey, with a reach of 35 million, of which 70 Turkish movies, which capitalised half of the audience. The cinema audience though remains below European average, and limited to the main cities. 40 movies are produced yearly in Turkey. Award winning Turkish films have often been supported by the European Union Eurimages film fund and by the Turkish Ministry of Culture, sometimes attracting more audience abroad than domestically. Two Turkish film companies have been bought by foreign investors in 2007 (Cinemars by USA's Colony Capital and AFM by Eurasia Cinemas from Russia). The telecommunications liberalisation process started in Turkey in 2004 after the creation of the Telecommunication Authority, and is still ongoing as of May 2013. Private sector companies operate in mobile telephony, long distance telephony and Internet access. There were 16.5 million fixed phone lines, 62.8 million mobile phone subscribers, and 6.2 million broadband subscribers by December 2009. Telecommunications liberalisation in Turkey is progressing, but at a slow pace. The Telecommunication Authority (now renamed Bilgi İletişim ve Teknolojileri Kurumu or BTK), while technically an independent organization, is still controlled by the Ministry of Transport and Communications. While progress is being made (for example, local as well as long distance calls are now open to competition), the incumbent has so far managed in many areas to restrict access and protect its monopoly. For example, wholesale line rental is still not available to alternative operators, making it necessary for subscribers to pay two bills (one for line rental to the incumbent, and one to the chosen operator). The incumbent has so far managed to prevent any operator from connecting its own fiber optic cable at local loop unbundling exchanges, though it is technically required to allow this. Recently, the incumbent announced it is acquiring Invitel, one of only two other players in the inter city capacity business, raising questions as to how the Turkish Competition Board will treat the acquisition. The lack of progress by the BTK in ensuring a competitive playing field can be evidenced by the market share the incumbent still holds. In broadband, the incumbent's provider still occupies roughly 95% share of the market. The Governmental Audit Office of the President (T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu) issued a highly critical report of the BTK in February 2010, listing 115 findings to be addressed. For example, the report found #20 points out that the BTK has completed only 50% to 78% of its stated work plans in each of the years from 2005 to 2008. Alternative operators are rapidly growing, yet much progress needs to be made by the BTK to improve the competitive landscape. The political authority is the Ministry of Transport, Maritime and Communication But there are also two supreme councils; Radio and Television Supreme Council (RTÜK) and Information and Communication Technologies Authority (BTK). While internet and point to point telecommunication is controlled by BTK, radio and television broadcast is controlled by RTÜK.