Мысықұрлы Зисхе: 1932-нің Берлиніндегі күш пен тағдыр трагедиясы

Кіріспе

2001 жылы Вернер Герцогтың түсірген драмалық фильмі. «Жеңілмейтін» фильмінде Тим Рот, Джоуко Ахола, Анна Гурари және Макс Раабь рөлдерін сомдайды. Фильм Германиядағы еврей күшті жігітінің тарихын айтады. Шынайы Зише Брейтбарт (сондай-ақ Зигмунд Брейтбарт) кейіпкеріне негізделген Герцог, Брейтбарт өмірінің қарапайым фактілерін пайдаланып, шындық пен ойдан шығарылғанды ұштастырады (мысалы, оқиға 1932 жылы Берлинде өтеді, ал Брейтбарт 1925 жылы қайтыс болғаннан кейін тоғыз жыл өткен). Бұл адам күшінің, өзіңді адалдықпен танудың және өз тарихыңмен мақтан тұтудың аллегориясын жасайды. Фильмде неміс композиторы Ханс Циммердің, Клаус Баделтпен бірлесіп жазған түпнұсқа музыкасы ойнайды. «The Pledge» фильмімен бірге (оны Циммермен бірге жазған) бұл Баделттің көркем фильмдер индустриясындағы алғашқы жобаларының бірі және Герцогпен бірнеше ынтымақтастықтарының бірі болып табылады.

Сюжет

Зише Брейтбарт (Жоуко Ахола) – Польшаның ауылдық аймақтарында тұратын православиелік еврей ұстаның ұлы. Ол өте күшті, көбінесе күн бойы ауыр жұмыс істегендіктен. Талантты агент Брейтбарттың еврей штетліндегі күшін көріп, оны Берлинге шақырып, күш көрсетуші ретінде жұмыс табуға көндіреді. Ханюсен (Тим Рот ойнаған, нақты Эрик Ян Ханюсенге сілтеме) – шебер алаяқ және мистик, кабареде әртүрлі шоулар ұйымдастырады. Ханюсен Брейтбартқа сары шашты парик пен скандинавиялық шлем кигізіп, оны «Сигфрид» деп атайды, осылайша оны арийлік физикалық қабілеттер туралы түсінікпен байланыстырады. Бұл көбінесе нацистік көрермендерге ұнайды, ол үлкен сәттілікке жетеді. Бұл қараңғы комедия, бірақ сонымен қатар Берлиндегі дінсіз еврейлердің өмірін қамтитын терең драмалық оқиға. Оқиғада Брейтбарт, тартымды сахна музыканты Марта, олардың басшысы Ханюсен, оны қорлайтын және жоғары деңгейдегі нацистердің арасындағы қарым-қатынас көрсетіледі. Ақырында Брейтбарт ашуланып, көңілі толады. Брейтбарттың інісі Бенжамин (Джекоб Бенджамин Вайн) оны еврейлік тамырына мақтан етуге көндіреді, сондықтан ол ескертусіз өзінің «арий» емес екенін жариялап, париктерін шешіп, өзін жаңа еврей Самсоны деп атайды. Бұл оны жергілікті еврейлердің батыры етеді, олар жаңа Самсонды көру үшін кабареге ағылады. Нацистер бұған наразы болады, ал Ханюсен Брейтбарттың беделін түсіруге тырысады. Ол күшті адамның артындағы нағыз күш – оның мистикалық қабілеттері екенін көрсетуге тырысады, тіпті оның осал пианиношысы Марта да оның күшімен шынжырларды сындырып, салмақ көтере алады деп мәлімдейді. Ханюсен нацистердің оккультизммен айналысатынын біледі және Гитлердің болашақ үкіметіне қатысуды үміттенеді. Сондықтан ол Гиммлер мен Геббельс сияқты адамдармен жақын қарым-қатынас жасайды. Бірақ, соңында ол Herschel Steinschneider есімді чех еврей алаяғы екені анықталады. Осының салдарынан Ханюсен қоңыр көйлектермен ұрланып, өлтіріледі. Брейтбарт Холокост деп аталатын оқиғаны болжайды және еврей халқына оның жақындап келе жатқанын ескерту үшін Польшаға оралады. Өкінішке орай, оған ешкім сенбейді және ол 1933 жылы Гитлер билікке келер алдында екі күн бұрын жұқпалы жарадан қайтыс болады, соңғы титрлерде көрсетілгендей. Соңғы сахнада ол инфекция салдарынан санасыз жағдайда болады. Рождество аралының қызыл шабақтарымен қоршалған түсінде ол өзінің кіші інісі Бенджаминнің Холокосттан аман-есен қашып бара жатқанын көреді.

Zishe Breitbart (Jouko Ahola) is the son of an Orthodox Jewish blacksmith in rural Poland. He is fantastically strong, largely from working at hard labour all day. A talent agent sees how strong Breitbart is in his Jewish shtetl home and convinces him to move to Berlin, where he can find work as a strongman. Hanussen (an allusion to the real life figure Erik Jan Hanussen, played by Tim Roth), an epic con man and supposed mystic, runs a cabaret variety show. Hanussen gives Breitbart a blonde wig and a Nordic helmet and calls him "Siegfried" so as to identify him with the Aryan notion of physical superiority. This appeals to the largely Nazi clientele, and he is a big hit. This is a dark comedy but is equally a deeply dramatic story, involving the mainly secular Jews of Berlin. Included is interaction between Breitbart, an attractive stage musician Marta, their boss Hanussen, who abuses her, and some very top level Nazis. Ultimately Breitbart becomes disgusted and dismayed. A visit from Breitbart's young brother, Benjamin (Jacob Benjamin Wein), convinces Breitbart to be proud of his Jewish heritage, and so, without warning, he takes off the blonde wig in the middle of his act to announce that he is not an "Aryan", and calls himself a new Jewish Samson. This has the effect of making him a hero to the local Jews, who flock to the cabaret to see their new Samson. The Nazis aren't as pleased, and Hanussen tries to discredit Breitbart. He tries to make it seem that it was his mystic powers that were the true strength behind the strongman, and makes it look as though even his frail female pianist Marta can break chains and lift weights if under his power. Hanussen knows the Nazis dabble in the occult and hopes to become a part of Hitler's future government. He therefore hobnobs with the likes of Himmler and Goebbels. In the end, however, he is exposed as a Czech Jewish con artist named Herschel Steinschneider. As a result, Hanussen is kidnapped and murdered by the Brownshirts. Breitbart foresees what will be known as the Holocaust and returns to Poland to warn the Jewish people of its coming. Unfortunately, no one believes him and he accidentally dies from an infected wound, according to the final titles, two days before Hitler takes power in 1933. In the final scene he is in a delirium as a result of the infection. In a dreamscape surrounded by Christmas Island red crabs, he has a vision of his younger brother Benjamin flying safely away from the looming Holocaust.

Сыни қабылдау

"Invincible" Солтүстік Америкадағы кинотеатрларда көрсетілген кезде аралас пікірлер алды. Бір жағынан, Роджер Эберт оны жылдың ең үздік фильмдерінің бірі деп атады:

"Invincible" фильмін көру мен үшін ерекше тәжірибе болды, себебі ол мені бала кезімде киноның бізге қамқорлық ететін күшіне қайта оратып берді. Фильм, сенген адамға мифтің әсерін көрсетеді. Герцог әдеттегі повестьтердің шектеулерінен арылып, біздің сенімділігіміздің құпияларын сақтайтын жерге тікелей үндеді. "Эберт пен Ройпер" телешоуында Эберттің әріптесі Ричард Ройпер де фильмді "тамаша туынды" деп бағалап, ынталылықпен қарсы алды. 2010 жылдың 24 тамызына қарай, фильмнің Rotten Tomatoes сайтындағы көрсеткіші 53% құрады.

Кассалық жинақ

Invincible Солтүстік Америкада 2002 жылдың 20 қыркүйегінде 4 кинотеатрда көрсетілімге түсті, алғашқы демалыс күндері 14 293 АҚШ доллары (экранға 3 573 АҚШ доллары) табыс етті, демалыс күндерінің нәтижесінде 85-орынды иеленді. Көрсетілім ең көп кинотеатрда 9-ында ғана болды, ал жалпы табысы 81 954 АҚШ долларын құрады. Ол тек 35 күн бойы кинотеатрларда көрсетілді.