Кіріспе

1978 жылғы Франклин Дж. Шаффнердің фильмі.

"Бразилиялық балалар" – 1978 жылғы триллер, режиссері – Франклин Дж. Шаффнер. Басты рөлдерде Грегори Пек пен Лоуренс Оливье ойнаса, Джеймс Мейсон, Лилли Палмер, Ута Хаген, Энн Мира, Денхолм Эллиотт және Стив Гаттенберг қосалқы рөлдерде сомдады. Фильм 1976 жылы Айра Левиннің осы аттас романы негізінде түсірілген. Ол үш "Оскар" сыйлығына ие болды.

Сюжет

Барри Колер, жас әуесқой нацистерді іздеуші, Парагвайдағы «Камераден» қашқын нацистік ұйымының жиналысына тыңшылық етеді. Осы жиналыста Аушвицтің әйгілі дәрігері Йозеф Менгеле Солтүстік Еуропа мен Солтүстік Америкадағы 94 мемлекеттік қызметкерді өлтіруге қатысты нұсқаулар береді. Олардың барлығы төменгі шенді, шамамен 65 жастағы және келесі екі жылда белгілі бір күндері өлтірілуі керек. Колер өзінің ашқан жайттары туралы Венада тұратын әйгілі (бірақ кедей және циник) нацистерді іздеуші Езра Либерманға телефон шалып хабарлайды. Алайда, телефонда сөйлесіп тұрғанда, оны «Камераден» мүшелері таңқалдырып, өлтіреді. Либерман әпкесі Эстердің, британдық журналист Сидни Бейнонның және еврей-американдық жасақшыл Дэвид Беннеттің көмегімен келесі бірнеше айда бейініне сәйкес келетін мемлекеттік қызметкерлердің кенеттен қайтысын тергей бастайды. Ол барлық өлгендердің 13 жасар ұлдары бар екеніне таңғалады, олардың бәрі де бір-біріне ұқсайды: ақ бет, қара шаш және көк көз. Ол барлық ұлдардың заңсыз асырап алынғанын және кейбір асырап алуларға «Камераден» мүшесі Фрида Малонидің көмектескенін, ол қазір түрмеде отырғанын біледі. Либерман Малонимен сұхбаттасады, ол ұлдарды Бразилиядағы делдал ұсынғанын айтады. Ол өзінің асырап алған әкелерінің бірі, америкалық Генри Уилок, өзінің нәсібі үшін жаңа туған күшік бергенін айтады. Балалардың бір-біріне ұқсас болуына түсінік іздеп, Либерман биолог доктор Брукнерге кеңес сұрайды, ол клондау принциптерін түсіндіреді. Либерман ұлдардың Адольф Гитлердің клондары екенін, олардың барлығын Менгеле бір ДНК үлгісінен жасағанын, сондай-ақ олардың балалық шағы Гитлердің балалық шағына ұқсауын қамтамасыз ету үшін, оларды Гитлердің өзінің қатыгез әкесі Алоиске (Австро-Венгрия империясындағы мемлекеттік қызметкер) және мейірімді анасы Клараға ұқсайтын ата-аналарға асырап беруге тырысқанын біледі. Олардың болашақта да сол жолмен жүретініне үміттенеді. Әкелерді өлтірудің өзі осы жоспардың бір бөлігі, Алоис Гитлер 13 жасында өлгенін бейнелеу үшін жасалған. Осы аянға және Малонидің итінің жасына сүйене отырып, Либерман Генри Уилокты төрт күн ішінде өлтіруге ниеттенгенін түсінеді. Либерманның тергеуінің табыстарынан және Менгеленің күшейіп бара жатқан тұрақсыз мінез-құлқынан (ол мақсатын дұрыс емес күні өлтіргені үшін адамын өлтіруге жақындады) алаңдаған «Камераден» жетекшілігі жобаны тоқтатуға тырысады, бірақ Менгеле қашып кетеді. Либерман Генри Уилокты ескерту үшін Пенсильванияның ауылдық жерлеріне барады, бірақ ол келген кезде Уилокты Либерман болып көрінген Менгеле өлтірген болатын. Дәрігер Либерманды да атып, ауыр жарақаттайды, бірақ кейін оған отбасының қатыгез доберман пиншерлері шабуыл жасап, бұғаттап алады (Менгеле иттерден қорқады). Уилоктың ұлы Бобби мектептен келгенде, Менгеле оған өзінің шынайы шығу тегі туралы айтуға тырысады. Ол Уилокты өлтіргенін жоққа шығармайды, Боббиге өзінің арсыз асырап алған отбасынан жоғары тұрып, өз тағдырын қабылдау керектігін айтады. Бұл жігіттің ашуын туғызады, ол иттерге Менгелені өлтіруді бұйырады. Либерман Менгеленің қалтасынан 94 клондардың барлығын қамтитын тізімді табады, бірақ кейін қан жоғалтудан құлайды. Либерман ауруханада сауығып жатқанда, оған Беннетт келіп, тізімді өзінің жасақшыл тобына клондарды жою үшін тапсыруды сұрайды. Либерман бұл тізімді өртеп жібереді, өйткені олар әлі де зиянсыз болып өсе алатын кінәсіз балалар. Алайда, соңғы сахнада Бобби Уилоктың Менгеленің өлтірілген денесінің суретін қызығушылықпен қарап тұрғанын көруге болады.

Даму

Бұл кітап 1976 жылы жарық көрді және бестселлер болды. 1976 жылдың тамызында «Продюсерлер тобы» (Роберт Фрайер, Мартин Ричардс, Мэри Ли Джонсон және Джеймс Крессон) романның кино құқығын сатып алғаны және Лью Грейдпен бірлесіп фильмді түсіретіні туралы хабарланды. Фрайер бұрын Грейд үшін «Қиямет саяхаты» фильмін түсірген еді. Продюсер Мартин Ричардстың сөзіне сенсек, бастапқыда режиссер өрнегіне Роберт Маллиган қарастырылған. 1977 жылдың мамырында Лоренс Оливье түсірілімге қатысатыны жарияланды. Осы кезде Франклин Шаффнер режиссер ретінде бекітілді. Грегори Пек шілде айында фильмге қосылды. Оливье жақында ауырып, қайтыс болғаннан кейін әйелі мен балаларына көмектесу үшін жақсы жалақы төленетін фильмдерге түсуге тырысты. Пек Оливьемен жұмыс істегісі келгендіктен ғана Менгеле рөлін ойнауға келісті. Мейсон бастапқыда Менгеле немесе Либерман рөліне үміттенеді. Лили Палмер де Оливьемен бірге жұмыс істеу үшін шағын рөлді қабылдады. Еуропалық клондардың рөліне дайындалу үшін Джереми Блэк 20th Century Fox компаниясы тарапынан Нью-Йорктегі тіл үйрену студиясына жіберілді, онда ол ағылшын және неміс акценттерімен сөйлеуді үйренді. 1977 жылдың қазан айында Португалияда түсірілім басталды, ал қосымша түсірілімдер Лондон, Вена, Австриядағы Кёльнбрейн бөгеті және Пенсильвания штатындағы Ланкастерде өтті. Массачусетс штатындағы көріністер Лондонда түсірілді. Либерман мен Менгеле арасындағы төбелес сахнасын түсіруге Оливье денсаулығының нашарлауына байланысты үш-төрт күн кетті. Пек екеуі Оливьемен бірге "жерде жатып", осындай қарт жаста мұндай төбелес сахнасын түсірудің абдырап тұрғанын күліп еске алды.

Ұзартылған аяқталу

Боби Уилоктың қараңғы бөлмедегі қысқаша соңғы бөлігі кейінірек жылдары кейбір нұсқаларда қайта жаңартылды. Осы балама аяқтамасында Либерман аурухана төсегінде тізімді өртегеннен кейін, көрініс Бобиге ауысады, ол қараңғы бөлмеде Либерман мен Менгеленің фотосуреттерін дамытып жатыр. Ол Менгеленің ягуар тырнағы білезігіне ден қойып, көздерінің мұздай көк түсінен өткір қарау шығып тұрады, содан кейін титрлер басталады.

Шығару

Фильм Батыс Германияда көрсетілгенде, сондай-ақ барлық келесі теледидар, бейне және кейбір DVD нұсқаларында 25 минутқа қысқартылды. 1999 жылы Artisan Entertainment, ал 2009 жылы Lionsgate Home Entertainment компаниялары фильмді АҚШ-та толық нұсқада DVD-де, Германияда да DVD-де шығарды. Фильмді қаржыландыруға көмектескен Лью Грейд, соңғы нәтижеге қанағаттанбады, себебі оның пікірінше, соңы тым қанды болған. Ол наразылық білдіргенін, бірақ соңғы монтаж құқығына ие болған Франклин Дж. Шаффнер оның қарсылығын қабылдамаған. 2015 жылы Shout! Factory фильмді Blu-ray форматында шығарды.

Сыни жауап

Rotten Tomatoes сайтында фильмнің 32 рецензияға негізделген 69% мақұлдау деңгейі бар, орташа бағасы 6.3/10. Сайттың консенсусы былай делінген: "Оқиғасы күмәнді бұрылыстарға ие болғанымен, жоғары деңгейдегі актерлік құрам мен тартымды темп "Бразилиялық балалар" фильмін тиімді триллерге айналдырады". Metacritic-те фильм 7 сыншының рецензиялары бойынша 100-ден 40 ұпай жинады, бұл "аралас немесе орташа рецензиялар" екенін көрсетеді. Variety газеті: "Грегори Пек пен Лорд Лоуренс Оливье сияқты екі керемет қарсыласы бар "Бразилиялық балалар" фильмі екі сағатқа жуық уақыт бойы тартымды, күдікті драма ұсынады, бірақ соңында құлдырап, шатаққа түседі" деп жазды. Chicago Tribune газетінен Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың жартысын беріп, оны "ең нашар көрініс беретін ескі кино" деп атады, сондай-ақ "ең жалған оқиғалардың бірі" екенін айтты. Los Angeles Times газетінен Чарльз Шамплин: "Бұл арзан қорқыныш, тамаша орындалған, бірақ демалыс күнгі сериал сияқты әлсіз. "Бразилиялық балалар" фильмінің бір кемшілігі – тіпті биологиялық мүмкіндігін қабылдасаңыз да, Хейвуд Гулдтың сценарийі туындаған қызықты сұрақтардың ешқайсысына жауап бермейді" деп жазды. The Washington Post газетінен Гари Арнольд оны "тамаша жасалған және таң қалдыратын тиімді" және "күдіс, детективтік жұмыс, псевдоғылыми болжамдар мен тарихи армандардың тартымды синтезі" деп сипаттады. The New Yorker журналынан Паулин Каэл: "Егер фильмді нацизмнің мәңгілік қатері туралы ескерту ретінде қарастырса, онда ол көрермендерге Менгеленің "Бразилиялық балалары" құрайтын қауіпті сезімді қалдыруы керек. Оның орнына біз Либерманның ескірген гуманизмiн және балалардың қауіпті емес екеніне қатысты анық емес уәделерді көреміз. Ал бұл фильм болуы керек" деп ойлады. Newsweek журналынан Джек Кролл: "Ойлар тіпті триллер үшін де жеткілікті терең емес. Хейвуд Гулдтың орынды күдіс тудыратын сценарийі Либерманды жақсылық пен жамандықтың қиын парадокстарына қарсы тұруға дайын адам емес, кенеттен мейірімді еврей қарт ағасына айналдырады". Ғалымдар фильмдегі жеке тұлғаның генетикасы мен тәрбиесін бақылау идеясын еркін ерік-жігерге қатысты дәстүрлі көзқарасты қазіргі заманғы нейробиологиямен үйлестірудің қиындықтарын көрсету үшін пайдаланды.