Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мошупаға ерекше және ғажайып тау бедерлері тән, олар жиі келушілерді таңғалдырады. Үлкен жартастар (кейбірінің радиусы 40 метрге дейін жетеді) бір-бірімен тең салмақта орналасқан, тіпті ауыл тұрғындары олардың неге құламайтынын білгісі келеді. Олар ауыл басшысы өліп бара жатқанда ғана құлайды деп есептеледі. Мошупаның басшысы (кгоси) - Кагохи Кгабосетсо Мосиеле. Қазіргі уақытта ауыл басшысы әдет-ғұрып сотында қызмет атқарады, ал оның ағасы, Корохо Оскар Мозилеле ауылдың қазіргі басшысы болып табылады. Ботсванада әдеттегідей, "кгоси" деген атпен құттықтау - бұл басшының атының алдында қолданылатын атақ.
Moshupa is characterised by unique and gigantic mountain outcrops which often leave visitors in wonder. The giant rocks (some up to 40 metres in radius) are so balanced on top of each other that even the villagers themselves wonder why they do not fall. They are believed to fall only when the village chief is dying, as an omen. The chief (kgosi) of Moshupa is Kgosi Kgabosetso Mosielele. The chief currently serves in the Customary Court of appeal and his brother, Kgosi Oscar Mosielele is the current chief of the village on his behalf. As is customary in Botswana the salutation 'kgosi' is the title used before the chiefs name.
География
Мошупа, Мосопе, Хатселатлади (Гатсалатлади) және Монаамме, ал солтүстікте Колване арқылы өтетін үш маусымдық өзен бар. Мосопе өзені аңыз бойынша жыланның (Festas the destroyer) қонысы болып табылады, ол бұршақ және Матизо (se jaa banyana) деп аталатын үлкен африкалық алыпты тудырады. Ауыл тұрғындары, әсіресе түнде, өзен Футинг / Кгосинг төбелеріне қосылған жерде, жыланнан қорқып, оны кесіп өтуден аулақ болады. Бұл жерде Лефикенг немесе жай ғана "Хикенг" деп аталатын, өзен жағалауында таңғажайып тепе-теңдікте орналасқан үлкен жартасты бар, оның астында көп жылдық тоған бар. Ауыл тұрғындары бұл жерден аулақ болса да, қонақтар, әсіресе ақ түсті туристер немесе Бейбітшілік корпусының еріктілері, "Жылан" екі баслы, өте құпия деп саналатын аңыз жыланға айналады деген жергілікті сенімге жол ашады.
There are three seasonal rivers crossing Moshupa, the Mosope, Hatshelatladi (Gatsalatladi), and Monnaamme, and Kolwane further in the north. The Mosope River is legended as the host of a Serpent (Festas the destroyer),that causes hail and, and the great big African giant named Matizo (se jaa banyana) The villagers avoid crossing the Mosope River, particularly at night where the river joins the Phuting/Kgosing hills for fear of Serpent and Vizzy the ghost of a tormenting ancient king that haunts. This place, called Lefikeng, or just 'Hikeng' has a large rock outcrop curiously balanced upon the river banks with a perennial pond underneath it. Although villagers avoid this place, visitors venture there, especially white tourists or Peace Corps volunteers, giving rise to the local belief that the 'Serpent' turns into a double headed legendary snake believed to be highly mysterious.
Инфрақұрылым
Мошупада алты бастауыш мектеп, үш орта мектеп және жоғары орта мектеп бар. Сонымен қатар, бірнеше балабақша мен жетімдер үйі бар. Кәсіптік оқыту орталығы (Мошупа бригадасы) сауда, бизнес және хатшылық курстарын ұсынады. Мошупаның солтүстігінде кеңес әкімшілігінің кеңселері бар, олардың саяси жағында - кеңес төрағасы, әкімшілік жағында - кеңес хатшысының аға көмекшісі. Денсаулық сақтау жүйесі үш емханадан тұрады, олар толық уақыт медбикелер мен дәрігерлерге жүктілік және қысқа мерзімді пациенттермен жұмыс істейді. Емхана ауыр науқастарды Канье ауруханасына немесе Тамага ауруханасына жібереді. Мошупада 2023 жылы аурухана салынып жатыр, ол 2024 жылға дейін ашылып, жұмыс істей бастауы мүмкін. Мошупаға ең соңғы қосылғандардың бірі батысқа қарай жас қылмыскерлерді ұстайтын орталық болды.
There are six primary schools, three junior secondary schools, and a senior secondary(Moshupa senior secondary school) in Moshupa. In addition there are a few day care centers and an orphanage. A vocational training center (Moshupa Brigade) offers trade, business, and secretarial courses with some evening classes. Moshupa also has council administration offices to the north, headed by Sub council Chairman on the political side and a Senior Assistant Council Secretary on the administrative side. The health system consists of three clinics with full time nurses and visiting physicians to handle childbirth and short time inpatients. The clinic refers major cases to the Kanye hospital or the Thamaga Hospital. There is a hospital being built in Moshupa as of 2023 and might be open and functional by 2024. One of the latest additions to Moshupa has been a detention center for young offenders to the west.
Демография
Мошупа Ботсвана ауылдарына тән округтерге немесе дикготаларға бөлінеді. Олар: Кгосинг, Накеди, Футинг, Кгопе, Марадунг, Тхупело, Ммафолана, Ммадитсверэ, Нкаикела, Ммамохухумеди, Рунгвана, Модимеле, Сау, Иерусалим (Футингтің бір бөлігі), Мокаканенг, Могаунг, Маунатлала, Диботонг, Ммасесецеле, Лепапенг, Хасэга маджве және басқа да аулалар ауылдың өсуімен пайда болады. Әр котланың өзінің қосалқы басшысы немесе кгосанасы бар. Мошупаға қоныс аудару Димаве шайқасынан кейін Бакгатла ба Мманаананың соңғы қонысы болды. Бұл аймақ таулы табиғи қорғанысы немесе маусымдық су көзі (Мосопе өзені) болғандықтан таңдалған болуы мүмкін. ХХ ғасырдың басында Бангвакце баслығы Батуен II-мен болған проблемалар ауылды бөлініп, бас бас Kgosi Gobuamang (I) Mosielele 1934 жылы Квин территориясының астында Тамагада өмір сүруге кетті. Негізгі патшалық отбасы Тамагада орналасқан, ал кейбір Мошупа басшылары, мысалы, марқұм Рампудза Мозилеле және Дирацаме Гобуамган II Тамага патшалық отбасынан шыққан.
Moshupa is divided into wards or dikgotla, typical of Botswana villages. They are Kgosing, Nakedi, Phuting, Kgope, Maradung, Thupelo, Mmapholana, Mmaditswere, Nkaikela, Mmamohuhumedi, Rungwana, Modimele, Sau, Jerusalem (part of Phuting), Mokakaneng, Mogaung, Maunatlala, Dibotong, Mmaseetsele, Lepapeng, Ntle ga majwe, and other wards emerge with village growth. Each kgotla has its own sub chief or Kgosana. The settlement into Moshupa was the final settlement of the Bakgatla ba Mmanaana after the Battle of Dimawe. The area may have been chosen for its mountainous natural defence or because of the presence of a seasonal water source (Mosope River). In the early 20th century problems with the Bangwaketse chief, Bathoen II, led to a split of the village with the main chief Kgosi Gobuamang (I) Mosielele leaving to live in Thamaga in 1934 under the Kwena territory. The main royal family was hence based in Thamaga, and some of the Moshupa chiefs, such as the late Ramputswa Mosielele and Diratsame Gobuamang II, came from the Thamaga royal family.
Дін
Мошупада көптеген христиандар бар. Ең танымал - Оңтүстік Африканың Біріккен қауымдық шіркеуі, Жетіінші күн адвентистері, Құдайдың Ассамблеясы, Апостолдық сенім миссиясы, Рим-католик шіркеуі, Сион христиан шіркеуі және Үндістанның Құдай Пәтір шіркеуі басқа афро-христиандық және харизматикалық Пәтірлік қауымдарымен бірге. Ең көне шіркеулердің бірі - 1903 жылы құрылған Мотховаге шіркеуі.
There are a large number of Christians in Moshupa. The most popular are the United Congregational Church of South Africa, the Seventh day Adventist Church, the Assemblies of God, the Apostolic Faith Mission, the Roman Catholic Church, the Zion Christian Church, and the Indian Pentecostal Church of God alongside other Afro Christian and Charismatic Pentecostal assemblies. One of the oldest churches is the Mothowagae Church, established in 1903.
Ұлты
Мошупаны негізінен Бакгатла бага Мманаана мекендейді және оның өсуімен ауылға қосылған бірнеше этникалық топтар бар. Оңтүстікке қарай көбінесе Бангвакце халқы, батысқа қарай Кгалагади ата-бабалары бар топтар, ал Пхутинг тұрғындары Нгавато ата-бабалары деп есептеледі: сондықтан "Пхутинг" атауы, жануарлар фути (африкалық дуикер), Нгавато тайпасының тотемі. Могаунг ауданының тұрғындары Бангвакце деп саналады. Мабурунг копласында африкаанс тегіне жататын көптеген адамдар бар, олардың тамыры Оңтүстік Африкаға (Кейп колониясы) және 17 ғасырдағы Нидерландыға дейін жетеді. Олардың ең танымалдары - Стеглинг және Людик отбасылары. Олардың темір жасау дәстүрі өте берік, ол ағаш өгіз сүйрейтін арба немесе кготокгото кезінде ең жоғары дәрежеге жеткен. Олар әлі күнге дейін африкаанс тілінде сөйлейді, бұл ортағасырлық голланд тіліне ұқсас тіл. Кейде оларды "Мабуру" деп атайды, бірақ бұл сөзді пайдалану кейде кемсітуші болып саналады. Бұл сөз голланд тіліндегі "Boers" сөзінен шыққан, яғни "фермерлер" дегенді білдіреді, бұл сөз Нидерландыдан келген алғашқы Кейп колониясының қоныстанушыларының күшті ауыл шаруашылығы мәдениетінен шыққан. Нгуни (кхоса, свати, зулу) және сотоцвана тайпаларының барлығы дерлік бір сөзді қолданады. Сондай-ақ, Таяу Шығыс пен Үндістаннан шыққан бірқатар бизнесмендер бар, олар өздерінің шағын тығыз қоғамдастық ретінде өмір сүріп жатқанда Бэтсванаға айналды. Рамоцвамен бірге бұл 1880 жылдары түпкүлдік тұрғындар қоныстанған алғашқы орындардың бірі болды. Белгілі кәсіпкер және бұрынғы парламент мүшесі Сатар Дада Мошупаның үнді қауымдастығында (тарихи тұрғыдан "арабтар" деп аталады, мұсылман дінін қоса алғанда) тамырланған.
Moshupa is occupied predominantly by Bakgatla baga Mmanaana and it has several ethnic groups that melded into the village as it grew. To the south are mostly Bangwaketse people, to the west there are groups with Kgalagadi ancestry while the inhabitants of Phuting are thought to be of a Ngwato ancestry: hence the name 'Phuting', from the animal phuti (African duiker), a Ngwato tribal totem. The people of Mogaung ward are considered Bangwaketse. There are a considerable number of people of Afrikaans ancestry in the Maburung kgotla who can trace their roots to South Africa (Cape Colony) and 17th century the Netherlands. The most well known of them are the Stegling and the Ludick family. They have a strong tradition of ironsmithing, which was at its peak during the times of the wooden ox drawn cart or the kgothokgotho. They still speak Afrikaans, a language similar to post medieval Dutch. They are sometimes referred to as 'Maburu', although the use of the word is sometimes considered derogatory. The word comes from the Dutch word 'Boers', meaning 'farmers', from the strong farming culture of the first Cape Colony settlers from the Netherlands. Almost all Nguni (Xhosa, Swati, Zulu) and Sotho Tswana tribes use the same word. There are also a number of business people of Middle eastern and Indian origin who have become Batswana while living as their own small tight communities. Along with Ramotswa this was one of the first places that Indian residents settled in the 1880s. Prominent businessman and former member of parliament, Satar Dada has roots in Moshupa's Indian community (historically referred to as "Arabs" for various reasons including their Muslim faith).
Өнеркәсіп
Мошупа айналасындағы аймақ егін және мал шаруашылығының егістік жерлерінен тұрады, соңғылары шөлдікке баратын жолмен өте көп жайылады. Сонымен қатар, жергілікті базарды қамтамасыз ететін бірнеше құс өсірушілер бір жерге топталған. Мошупада құс шаруашылығы өте табысты кәсіп. Өзен бойындағы ылғалды жерде көкөніс өсіретін ферма бар, онда шпинат, қызанақ және басқа да көкөністер өсіріледі. Көкөністердің көбісі жергілікті супермаркеттерге импортталады, өйткені Мошупа өнімді шаруашылыққа өте құрғақ. Мошупада ірі сауда орталығы жоқ, бірақ негізгі жолдың айналасында дүкендер тобы бар, олар іш киім мен азық-түлік, құрылыс материалдары мен жиһаздан бастап тауарлар сатады. Мұшападағы барлық саудагерлер мен мектептерге жергілікті нан пісіру зауыты нан жеткізіп тұрады. Сондай-ақ, Рождество мезгілінде гүлденетін сәбізханалар да бар. Олардың барлығы афро стильдерге маманданған. Сонымен қатар, жергілікті жердің зираттардағы жәшіктерді дәнекерлеуге және жеткізуге маманданған бірнеше металл ұсталары бар (жақсы бизнес). Құбырлар, кірпіш салу және электр қондырғылары сияқты сауда қызметтерін жеке тұлғалар ұсынады, олар негізінен реттелмейтін саудада. Ботсвананың көптеген ауылдарында сияқты, дамуды еріктілер тобы және жергілікті муниципалитет, атап айтқанда, Ауылдық даму комитеті басқарады. Олар әдетте мемлекеттік тұрғын үй және ландшафттық жобаларды басқару сияқты сарапшы кеңесуді қажет етпейтін кішігірім жобалармен айналысады.
The area around Moshupa consists of crop and cattle farmland, the latter highly overgrazed, on a path to desertification. There are also a number of poultry farmers clustered in one place who supply the local market. Poultry is a lucrative business in Moshupa. There is also a vegetable farm on a wetland along the river where spinach, tomatoes and other vegetables are raised. Most vegetables are imported into local supermarkets because Moshupa is too arid for productive farming. Moshupa does not have a major shopping center but a cluster of shops around the main road, selling goods from lingerie and food to building materials and furniture. A Local bakery supplies bread to all vendors and schools in Moshupa. There are also a number of hair salons that boom around Christmas time. They all specialise in afro styles. There are also a few metal smiths who specialise in welding and supplying local tomb crates (good business). Trade services such as plumbing, bricklaying, and electrical installation are supplied by individuals, in a largely unregulated trade. Like many Botswana villages, development is controlled by a group of volunteers and the local municipality called the Village Development Committee. They usually deal with minor projects that do not require expert consultancy such as government housing and the management of landscaping projects.
Саясат
Мошупада төрт партиядан жетіге дейін басымдықты саяси партиялар бар. Қазіргі уақытта Ботсвананың билік басындағы партиясы - Ботсвананың Демократиялық партиясы (БДП, Домкраг). Сонымен қатар Ботсвана Конгресс партиясы, Ботсвана Ұлттық фронты және Ботсвана Альянс қозғалысына да айтарлықтай қолдау бар. Мошупаның парламенттік мүшесі - Karabo Gare және оның құрметі доктор Могвеэци Кеабевезе Эрик Масиси, Мошупа тумасы, қазіргі кабинетте Ботсвана президенті болып қызмет етеді. Саяси абыройы бар адам. Масиси Мошупаның тұңғыш депутатының ұлы, ол тәуелсіздік алғаннан кейін алғашқы сайлауда жеңіске жетті. 2013 жылы қайтыс болғанға дейін Мокгвеетси Эрик Масисидің ағаларының бірі Францистаун Батыс сайлау округінде депутат болған. Ол білім беру, экономика (әлеуметтік саясат және әлеуметтік даму) салаларында жоғары оқу орнынан жоғары білім алды және жақында эпидемиологияны зерттей бастады. Ауыл еліміздің ең көрікті ауылдарының бірі болғанымен, оның туристік әлеуеті әлі де пайдаланбаған және туристік бағыт ретінде қарастырылмаған. Иерусалим ауданында қонақ үй мен қонақ үй бар. Мұнда көптеген барлар, арақ дүкендері және жаңадан ашылған бір түнгі клуб бар. Ең жақын мотель Мошупадан отыз минуттық қашықтықта орналасқан Каньеде орналасқан. Бейбітшілік корпусының қызметкерлері мен еріктілер ауылды дамыту комитетінің (В.Д.К.) көмегімен тұрғын үй ала алады. Мошупаның орфографиясы мен айтылуы Мосопа болуы керек, бірақ Мошупа деген атауға ие, өйткені алғашқы құжаттамашылар оны дұрыс айтпаған британдықтар болды. Мошупаның тарихы туралы толық мәліметтерді қазіргі уақытта президент кеңсесінің баспасөз хатшысы болып жұмыс істейтін тарихшы доктор Джефф Рамзи жазды. Бұл ақпаратты Ботсвананың Ұлттық архивінен сұраныс бойынша алуға болады. Ботсвана университетінің тарих және геология бөлімі Мошупа туралы кейбір зерттеулер жүргізді және оларды университет кітапханасынан алуға болады.
There are as few as four and as many as seven political parties dominant in Moshupa. The current reigning party is the Botswana Democratic Party (BDP, Domkrag). There is also considerable support for the Botswana Congress Party and The Botswana National Front and the Botswana Alliance Movement. The member of parliament for Moshupa is the Hon Karabo Gare and His excellency Dr Mokgweetsi Keabetswe Eric Masisi, a Moshupa native, is serving in the current cabinet as the President of Botswana. From a political pedigree Hon. Masisi is son to the first MP for Moshupa who won the first elections after independence. Hon Mokgweetsi Eric Masisi also had one of his brothers serving as an MP in Francistown West constituency before his passing in 2013. He has received advanced training at graduate level in the fields of education, economics (social policy and social development) and recently began studying epidemiology. While the village is one of the most picturesque villages in the country it has not capitalised on its tourism potential and is not yet considered a tourist destination. It does have a Bed and Breakfast Guest House in Jerusalem ward. There are a large number of bars, liquor shops and one newly opened night club. The nearest motel is in Kanye, thirty minutes drive from Moshupa. Workers in the Peace corps and volunteers can have accommodation organised through the Village Development Committee (V. D. C.) housing which is highly subsidised. Moshupa should actually be spelled and pronounced Mosopa, but has the name Moshupa because the first documenters were British, who did not pronounce it faithfully. An extensive history of Moshupa was made by Dr Jeff Ramsay, a historian who now works as press secretary to the office of the President. The information can be accessed at the Botswana National Archives by request. Some research has also been done by the University of Botswana history and geology department about Moshupa and can be accessed at the University Library.