Кіріспе
Солтүстік-шығыс Ресейдің юкагир тілі. Бұрынғыда төменгі Индигиркадан төменгі Колыма алабына дейінгі тундра белдеуінде сөйленген Тундра юкагирі, бұрын Лена алабына дейін батысқа қарай кеңірек аймақта таралған.
Last spoken in the tundra belt extending between the lower Indigirka to the lower Kolyma basin , Tundra Yukaghir was formerly spoken in a much wider area extending west to the Lena basin.
Жіктеу және грамматикалық ерекшеліктер
Юкагир тілдерінің басқа тілдер отбасыларымен байланысы белгісіз, бірақ олар урал тілдерімен қашықтағы туыс екендігі айтылған, соның салдарынан урал-юкагир тілдер отбасы құрылуы мүмкін. Тундра және Колыма юкагир тілдері – бұрын Солтүстік-Шығыс Сібірде үстемдік құрған тілдердің/тілдер отбасының қалған жалғыз өкілдері, олар Аңадыр өзенінен бастап Лена өзеніне дейін таралған. Ертедегі дереккөздердің куәлігіне сүйене отырып, қазіргі Тундра юкагир және Колыма юкагир тілдерінің ең шеткі нүктелерінде юкагир диалектілерінің үздіксіз тізбегі болған деп есептеуге болады. Тундра юкагир және Колыма юкагир тілдері бір-бірін түсінбейді. Екі юкагир тілінде де қалдық дауыстылар үйлесімділігі, дауыссыздардың күрделі дыбысталу ережелері, бай агглютинативті морфология бар және олар қатаң түрде бас-соңғы болып табылады. Оларда дерлік шекті бағыныстылық жоқ және координациялық құрылымдар өте сирек. Юкагирде сөйлеулік-прагматикалық ерекшеліктерге негізделген екіге бөлінген транзитивтілік сәйкестік жүйесі бар. Нақты фокус болмаған жағдайда, жүйе номинатив-аккузативті принцип бойынша құрылған; фокус болған кезде, транзитивті емес етістіктердің тікелей толықтырғыштары мен субъектілері біріктіріледі (арнайы фокус септігі, арнайы фокус сәйкестігі).
Фонотактика
Буын құрылымы CVC болып келеді, яғни сөздің басында немесе соңында бір дауыссыз дыбыс, ал ортасында екі дауыссыз дыбыс болуы мүмкін.
Грамматика
Tundra Yukaghir негізінен басы соңғы және тәуелді таңбалау тілі: етістіктің әдеттегі орны сөйлемнің соңында болады, есімдер кейс бойынша белгіленеді, сын есімдер есімдерден бұрын келеді, ал қатысты сөйлемдер негізгі сөйлемдерден бұрын тұрады. Негізгі қатысушыларға кейс тағайындау шартты түрде бөлінеді, бірақ нақты тағайындау өте күрделі, семантикалық рөл, назар, қатысушылардың салыстырмалы жандылығы (бірінші немесе екінші тұлға үшін үшінші тұлғаға қатысты) және зат есімнің өзінің ерекшеліктерін қамтиды. Тағайындалған кейстерге негізгі (назарланған немесе жоғары жандылықтағы номинативтік аргументтер үшін), бейтарап (төмен жандылықтағы номинативтік аргументтер және жоғары жандылықтағы аккузативтік аргументтер үшін) және назар кейсі (ең назарланған аккузативтік аргументтер үшін) жатады. Етістіктегі аргументтердің индекстелуі де көңіл-күймен қатар, назар мен жандылыққа байланысты. Көлденең кейстерге датив, инструменталь, комитатив, локатив, аблятив, пролятив және трансформациялық кейстер жатады, соңғысы аргументтің мақсатты қолданылуын немесе атқаратын қызметін көрсетеді. Рефлексивті конструкцияларда қолданылатын шектеулі қосымша жасау бар. Тундралық Юкагир етістіктері сілтеме ауыстыру арқылы белгіленеді. Келесі сөйлемнің етістігінің сол тақырыпты бөлісетінін көрсетуден басқа, сілтеме ауыстыру белгілері сөйлемдер арасындағы уақыттық қатынасты, іс-әрекеттердің байланысын, ал егер тақырыптар әртүрлі болса, тұлғаны (бірінші немесе екінші, үшінші) және тақырыптың санын көрсетеді.