Кіріспе

Донатус Магнус, сондай-ақ Донатус Касае Ниграе деп те аталады, Солтүстік Африкадағы Донатистер деп аталатын христиан сектасының көшбасшысы болды. Ол 355 жылы жер аударылудан қайтыс болған деп есептеледі.

Өмір

Оның хаттары мен жазбалары жоғалғандықтан, оның ерте өмірі туралы аз мәлімет бар. Ол алғаш рет шіркеу жазбаларында 313 жылдың қазан айында Донатус Нигрский ретінде пайда болды, өйткені папа Мильтиад оны шіркеудің ішінде діни қызметкерлерді қайта шомылдыру рәсімінен өткізу және шіркеу ішінде шина жасау үшін кінәлі деп тапты. Касае - көбінесе берберлердің ұрпақтары мекендеген аймақ, Нумидия жазығының оңтүстік шетінде, Тевестенің оңтүстігінде орналасқан елді мекен.

Шара

Рим императоры Диоклетианның мәсіхшілерді қудалау толқыны кезінде кейбір шіркеу басшылары азаптаудан, жер аударылудан немесе өлімнен құтылу үшін өздерінің жазбаларын, литургиялық кітаптарын және шіркеудің басқа да заттарын императорлық билік органдарына тапсырды. Мұндай адамдар traditors ("тапсырыс берушілер") деп аталды. Екі христиандық қанаттың арасындағы ажырым сатқын дін қызметкерлерінің мәртебесіне негізделген. Донатистер traditores қайта шомылдыру рәсімінен өтіп, қайтадан қызметке тағайындалмайынша қайта тағайындала алмайды деп мәлімдеді. Олар сондай-ақ традиторлардың сакраменттері жарамсыз деп мәлімдеді. Диоклетианның Карфагендегі қудалау кезінде көптеген адамдар тұтқындалды, олардың кейбіреулері ерікті шейіт болды. Олар шіркеудің меншігін иеленуде екендіктерін айтып, оны билік өкілдеріне беруден бас тартты. Карфаген епискобы Менсурий ерікті шейіт болғандардың фанатизміне қатты қарсылық білдірді, ол өзінің Архиеконын, Кесилианды ерікті шейіт болғандарды қолдауға жиналған жанжалшыл топтарды күшпен таратуға түрмеге жіберді. Кесилианның бұл әрекеті Карфагенде оған қатты қарсы шыққан көптеген жауларды тудырды. 311 жылы Карфаген епискобы Менсурий қайтыс болғаннан кейін, оның орнын Кецилиан бағындырды. Кессильянды Карфаген епискобы және Солтүстік Африканың приматы деп Аптунги епискобы Феликс тағайындады. Кейбіреулер Феликс сатқын деп ойлады. Нумидияның приматы Тигизистің Секундусы 70 епископтан тұратын кеңес өткізді, олар Циртада Цэцилианның діни қызметкер болуын жарамсыз деп жариялады, өйткені оны сатқын жасаған. Сол кезде базиликаны басқаратын Цецилиан кеңеске қатыспады, бірақ егер оның епископ ретінде тағайындалуы жарамсыз болса, онда оны қайтадан жасасын деп хабар жіберді. Карфагенде халық Сецилианды таңдағанын жақсы білген, ал Аптоңның Феликс Киелі кітаптардан бас тартқанына сенген жоқ. Содан соң собор Майоринді епископ етіп тағайындауға шешім қабылдады. Көп ұзамай көптеген қалаларда екі епископ болды, біреуі Кецилианмен, екіншісі Майоринмен араласты. Көп ұзамай Майорин қайтыс болды, оның орнын Доннат алды. Сондай-ақ, Галлияның бас епископтарының үшеуі - Аутондық Ретиций, Кельндік Матернус және Арльдік Маринус. Бұл процесс Римнің азаматтық іс жүргізуіне негізделген, Мильтиад дәлелдеу мен дәлелдеудің қатаң ережелерін талап етті. Кейсилианға қарсы жазылған айыптаулар анонимді және дәлелсіз болғандықтан ескерілмеді. Бұл өздерінің жағдайын ұсынбай кеңестен кеткен донатистерді ренжітті, бұл Мильтиадтың Кецилианның пайдасына өкім шығаруға себеп болды. Кеңес үш сессиядан кейін ғана аяқталды. Рим папасы Кецилианды Карфагеннің епископы етіп қалдырып, Донаттың епископтар мен діни қызметкерлерді қайтадан шомылдыру рәсімінен өткізу туралы ілімін айыптап отырды. Донатистер қайтадан императорға жүгінді, ол 314 жылы Арль кеңесін шақырып, жауап берді, бірақ ол да донатистерге қарсы шешім қабылдады. Алайда бұл шешімдер донатизмнің Солтүстік Африкаға таралуын тоқтата алмады. 400-ге жуық донатист епископ Петилиан Константиннің айтуынша, Мильтиад, оның орынбасар Сильвестр I және басқалар киелі мәтіндерді тапсырып, рим құдайларына хош иісті зат ұсынды.

Салдары

40 жылдай қызмет еткен кезінде Донат донатистік христиан сектасының таралуын қадағалады, бірақ шіркеудің Солтүстік Африканың заңды приматы ретінде тануын алу үшін Рим христиандық қанатына қарсы сәтсіз күресті. Бұл әрекеті сәтсіз болды, өйткені донатистер бұл мәселені қарастырған бірқатар соборларға Кессилианның сатқын болғанын немесе оның діни қызметкер ретінде тағайындалуы жарамсыз екенін дәлелдей алмады, өйткені оны діни қызметкер ретінде сатқын тағайындаған. Бұл мәселе күрделі болды, өйткені тек католик епископтары ғана емес, кейбір донатист епископтар да өздерінің сектасының негізгі іліміне қайшы келетін дәстүрлі дінге қарсы әрекет жасады деп күдікті болды. Сонымен қатар, традитор деп күдікті епископтар да қарсылық білдіруден бас тартты. Донатус Кецилианды қызметінен шығаруда жетістікке жетпегеніне қарамастан, Донатистік сектаны кеңейтуге қол жеткізді, көбінесе Кецилианның және Рим әкімшілігінің танымалдылығына байланысты, әсіресе ауыл тұрғындары арасында. Донатизм діни қызметкерлері мен епископтары ауыл шаруашылығындағы халыққа, яғни римдік шаруалар мен римдіктер Солтүстік Африканы жаулап алғанға дейін өмір сүрген жергілікті халықтың бербер және финики ұрпақтарына, әлдеқайда жақын болды. Номидияның ауылдық жерлеріндегі донатист діни қызметкерлерінің көпшілігі жергілікті тілдерде (Ежелгі ливия және шығыс бербер тілдері немесе пуни) және латын тілінде сөйлеген, ал католик діни қызметкерлері әдетте тек латын тілінде сөйлеген.

Донаттың соңынан кейінгі донатизм

347 жылы Донат 355 жылы қайтыс болғанға дейін Галлияға жер аударылды. Донаттың өкілеттігі аяқталған кезде донатистік шіркеу Солтүстік Африкадағы басым христиан шіркеуі болды, бірақ ішкі келіспеушіліктерден және католик шіркеуінің сектаны қайтадан біріктіруге және сол арқылы Солтүстік Африка христиандығын біріктіруге бағытталған әрекеттерінен зардап шекті. Циркумцеллиондар - римдіктерге қарсы көшкен көшпелі бүлікшілер тобы, қоғамның төменгі қабаттарынан шыққан пуни тілінде сөйлейтін қарақшылар, олар донатизмді қолдады және кейде донатистік дінбасылар басқарды. Алайда олар Римнің жер иелері мен отаршыларына шабуыл жасап, тауарларды қайта бөлуде. Олардың донатистерді қолдауынан олар да солардың қатарына қосылды. Сондай-ақ, донатистер екі топқа бөлініп, шіркеудің рөліне әсер етуі мүмкін болмады.