Кіріспе

Қорлау сөзі

"Dunce" сөзі ағылшын тілінде "оқуда жайлы немесе ақымақ" деген мағына беретін жеңіл қорлау. Ричард Станихерст берген этимологиялық түсіндіру бойынша, бұл сөз шотландтық схоластикалық теолог және философ Джон Дунс Скоттың есімінен шыққан.

Дунка шапкасы

Дунце шапқысы, сондай-ақ дунце шапқысы, дунце шапқышы немесе дунце шапқысы деп әр түрлі аталады, – бұл бұрын Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы мектептерде тәртіптік шара ретінде қолданылған, әсіресе 19 және 20 ғасырдың басында, сабақтан тыс мінез-құлық танытқан немесе оқуда қиындық көретін балаларға арналған сүйір шапқа. 19 ғасырда кейбір адамдар оны қорлаушы деп санады: 1831 жылы балалар кітаптарының авторы Сидни Бэбкок дунце шапқысын кемсітетін және қатал деп сипаттады, ал 1899 жылы тарихшы Элис Морс Эрл оны мектептегі тәртіптің басқа да қорлаушы және ескірген түрлерімен салыстырды. 20 ғасырдың басында ол сәннен шықты. Солтүстік Американың кейбір мектептері 1950 жылдарға дейін шапқа рұқсат берді, бірақ 2010 жылы Англия мен Уэльстің бірнеше аймақтарында оған тыйым салынды. Қазіргі педагогикада дунце шапқысы сияқты жазалар қолданылмайды: 1927 жылы «Educational Research Bulletin» журналының редакциялық мақаласында былай делінген: «Таяқ пен шапқа үлкен сәттілік келмеді, және біз мұндай жазалардың мәселені шешуге көмектеседі деп күмәнданамыз. Оқушылардың білімі жоғары болса, олардың қызығушылығын мұғалімдері басып тастамауы керек. Білімділікке жету үшін қызығушылықты ынталандыру және сонымен қатар жанашырлық таныту қажет». Оксфорд ағылшын тілінің сөздігінің (3-басылымы) мәліметінше, «dunce» термині алғаш рет 16 ғасырдың ортасында Дунс Скоттың ізбасарларын, әдепсіз педантизммен айналысатын адамды немесе «ақымақ» немесе «жаңқа» деп есептелетін адамды сипаттау үшін қолданылған. Шапқаның суреті алғаш рет 1727 жылы жарық көрген «The New England Primer» кітабында бейнеленген.

Дунце шапқысы есектің бейнесімен де байланыстырылып, оқушыны ақымақтықпен байланыстыру үшін қолданылған. 1900 жылдардың басындағы оқулықтағы гравиюрада «18 ғасыр» сынып бөлмесінде ағаш есекке отырған бала бейнеленген, оның басында есек құлақтары бар дунце шапқысы киген. Испан инквизициясы кезінде күнәкарлар мен тәубешілерге қағаздан жасалған, капироте деп аталатын ұқсас шапқа тағайындалған.